Eνα μεγαλεπήβολο έργο που αφορά τους όπου γης ορθοδόξους και τη μαγεία που δημιουργούν για αιώνες, σε όλο τον κόσμοι, οι εκκλησίες που είναι αφιερωμένες στην του Θεού Σοφία, παρουσιάστηκε χθες στη Λεμεσό, με συμβολή της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευση της Ορθοδοξίας (ΔΣΟ), της κυπριακής Βουλής, και της Ιεράς Μητρόπολης Λεμεσού. Το λεύκωμα φέρει τον τίτλο: Αγία Σοφία- Οι ναοί της του Θεού Σοφίας ανά τον κόσμο, είναι καρπός της συνεργασίας της Γραμματείας της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας (Δ.Σ.Ο.) και του Κέντρου Αριστείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών «Αξιοποίηση Ορθόδοξης Κληρονομιάς και Διαθρησκειακού Διαλόγου». Περιλαμβάνει εμβληματικούς ναούς αφιερωμένους στην του Θεού Σοφία που ανηγέρθησαν έως τις αρχές του 20ού αιώνα (ο νεότερος ναός που παρουσιάζεται στον τόμο χρονολογείται το 1907).
Τα κείμενα για τους ναούς που επελέγησαν στον τόμο κλήθηκαν να συγγράψουν ειδικοί επιστήμονες, οι οποίοι και φέρουν την ευθύνη των γραφομένων. Το κείμενο συμπληρώθηκε ή γράφηκε εξαρχής με ευθύνη της καθηγήτριας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κυρίας Ιωάννας Στουφή-Πουλημένου, επιστημονικής υπευθύνου της έκδοσης.
Ο τόμος έχει εκδοθεί σε εννέα γλώσσες: αγγλικά, αραβικά, βουλγαρικά, ελληνικά, ιταλικά, ουκρανικά, ρουμανικά, ρωσικά και σερβικά.
Σε κοινό πρόλογος τους για το έργο, ο δρ Μάξιμος Χαρακόπουλος, γενικός γραμματέας ΔΣΟ και ο Σεργκέι Γκαβρίλοφ, πρόεδρος Γενικής Συνέλευσης ΔΣΟ, σημειώνουν ότι: «ο τόμος φιλοδοξεί να γνωρίσει στον αναγνώστη τριάντα επτά ιστορικούς ναούς που είναι αφιερωμένοι στην του Θεού Σοφία, από τη Σκωτία μέχρι την Κίνα. Εξέχουσα θέση κατέχει το αξεπέραστο σύμβολο της Οικουμενικής Ορθοδοξίας, η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη, η χιλιόχρονη καθέδρα της χριστιανικής αυτοκρατορίας, όπως εξελίχθηκε στο Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος.
Η Σοφία του Θεού αποτελεί ουσιαστικό πνευματικό γνώμονα στην πίστη μας επιβεβαιώνοντας τον ψαλμό που έγραψε ο προφητάναξ Δαβίδ: «ως εμεγαλύνθη τα εργα σου, Κύριε· πάντα εν σοφίᾳ εποίησας». Ο πιστός δοξολογεί τον Θεό και τη Σοφία του, δοξολογώντας έτσι το θαύμα της Δημιουργίας».
«Πολλοί, επισημαίνεται, είναι οι ναοί που έχουν αφιερωθεί στη Σοφία του Θεού, όπου το φθαρτό υμνεί το άφθαρτο και όπου το έργο υμνεί τον Λόγο, ειδικά σε χώρες που βίωσαν τη βυζαντινή και τη μεταβυζαντινή παράδοση, ενσωματωμένοι και προσαρμοσμένοι στα ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά της κάθε περιοχής και του κάθε λαού.
Ανάμεσά τους, ως κορωνίδα και ανυπέρβλητο ανθρώπινο δημιούργημα στέκει ο περικαλλής ναός που για αιώνες αποτέλεσε το σύμβολο του μεγαλείου και της πνευματικότητας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας: η Αγία Σοφία στην Κωνσταντίνου Πόλη, που εγκαινιάστηκε το 537 μ.Χ. από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό, ο οποίος συνέλαβε και υλοποίησε αυτό το θαύμα των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Η αρχιτεκτονική της δομή, ο περίτεχνος διάκοσμος, τα πολύχρωμα μάρμαρα, τα ανυπέρβλητα ψηφιδωτά με τη βαθιά πνευματικότητα των εικονιζόμενων μορφών και το φως που διαχεόταν από τα εκατό παράθυρα του τρούλου της αποτελούσαν αγλάισμα των οφθαλμών και της ψυχής και έδιναν την αίσθηση στον επισκέπτη ότι βρισκόταν σε έναν άλλο κόσμο, πιο κοντά στον Δημιουργό.
Η Αγία Σοφία έκτοτε θα εκφράζει την ίδια την ψυχή του Βυζαντίου, σε μια αλληλένδετη σχέση της ιστορίας της με τα πεπρωμένα της αυτοκρατορίας, στις μεγάλες αλλά και στις δύσκολες στιγμές.
Η Μεγάλη Εκκλησία, ο φάρος αυτός της Ορθοδοξίας, μετά την Άλωση της Πόλης το 1453 και το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος. Ο χριστιανικός διάκοσμός της, καλυμμένος από επιχρίσματα, έμεινε στη λήθη έως το 1934, όταν στο πλαίσιο της εκκοσμίκευσης του τουρκικού κράτους μετατράπηκε σε μουσείο. Λίγο αργότερα, επιστήμονες της διεθνούς κοινότητας αποκάλυψαν και συντήρησαν τα τραυματισμένα από την απουσία φροντίδας ψηφιδωτά και άρχισαν και πάλι να συρρέουν στο μνημείο επισκέπτες από όλες τις χώρες της υφηλίου, για να δουν και να θαυμάσουν το ζωντανό θαύμα του βυζαντινού πνεύματος».
Στον πρόλογο, επισημαίνεται ότι αργότερα, η Αγία Σοφία εντάχθηκε στον επίσημο κατάλογο των προστατευμένων μνημείων της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Δυστυχώς τον Ιούλιο του 2020, το μοναδικό αυτό μνημείο, η Αγια-Σοφιά του Ελληνισμού και του χριστιανικού κόσμου γενικότερα, έγινε και πάλι μουσουλμανικό τέμενος με μια απόφαση που παραβλέπει την ιστορία ενός μνημείου που κανείς δεν μπορεί να το οικειοποιηθεί και να το διαχειριστεί, μια απόφαση που αδιαφορεί για τους διεθνείς θεσμούς και τις παγκόσμιες αντιδράσεις. Η Αγία Σοφία της Πόλης δεν είναι η μόνη που είχε αυτή την τύχη. Είχε προηγηθεί η μετατροπή σε τζαμιά και άλλων ναών αφιερωμένων στην του Θεού Σοφία στη σημερινή Τουρκία: στη Νίκαια της Βιθυνίας, στην Τραπεζούντα του Πόντου και στην Αίνο της Ανατολικής Θράκης.
Απέναντι σε αυτήν την αυθαιρεσία, που ανάγει το δίκαιο της πρόσκαιρης ισχύος πάνω από την ισχύ του δικαίου και συνιστά επικίνδυνη παραφωνία σε έναν κόσμο που φιλοδοξεί να εδραιώσει υψηλότερες αξίες και ευγενέστερα πρότυπα, καταθέσαμε την απόλυτη αντίθεσή μας».
Οι δύο αξιωματούχοι σημειώνουν πως η Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας, από την πρώτη στιγμή επεδίωξε με ποικίλες παρεμβάσεις να αναδείξει το πρόβλημα στη διεθνή κοινότητα, μη επιτρέποντας να παραδοθεί στη λήθη ένα μοναδικό μνημείο και ως εκ τούτου να νομιμοποιηθεί μια παράνομη πολιτική απόφαση. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η έκδοση του τόμου. «Ελπίζουμε ότι οι προσπάθειές μας θα βρουν ευήκοα ώτα και τελικώς θα αρθεί η προσβολή προς τον ναό και προς τον πολιτισμό που εκφράζει η Αγία Σοφία».
Ο τόμος φιλοδοξεί, με το φωτογραφικό υλικό και τις χρήσιμες πληροφορίες που τον συνοδεύουν, να φέρει εγγύτερα τον αναγνώστη σε μια πλειάδα χριστιανικών ναών από διάφορες χώρες και περιοχές, αφιερωμένων στην του Θεού Σοφία, καταδεικνύοντας την πολιτισμική και πνευματική ενότητα των λαών που τους έχουν δημιουργήσει.
Η παρουσίαση των μνημείων ξεκινά με την Αγία Σοφία Κωνσταντινουπόλεως και συνεχίζεται γεωγραφικά στις κρατικές οντότητες στις οποίες σήμερα αυτά ανήκουν. Οι χώρες παρατίθενται αλφαβητικά: Βόρεια Μακεδονία, Βουλγαρία, Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία, Κίνα, Κύπρος, Λευκορωσία, Ουκρανία, Ρωσία, Τουρκία.
>Ο Π. Λεωνίδου εξηγεί για τη δράση
Ο επικεφαλής της κυπριακής αντιπροσωπείας στην Διακοινοβουλευτική Συνέλευση της Ορθοδοξίας, βουλευτής Λεμεσού, Πανίκος Λεωνίδου αναφέρεται στις τρεις δεκαετίες του βίου της ΔΣΟ και στην επιτυχία της να ενδυναμώσει το διεθνές κύρος της, κατορθώνοντας να συμπεριλάβει στους κόλπους της εκπροσώπους από 25 κοινοβούλια από τρεις ηπείρους, με δράση πολυσχιδή και πολυεπίπεδη. Στέκεται στις σοβαρές παρεμβάσεις της ΔΣΟ που έχει καταγράψει για την διάσωση του χριστιανικού πληθυσμού στην Μέση Ανατολή, κυρίως στη Συρία και στο Ιράκ. Σε παρέμβασή του στο «Φ», καταγράφει πως : Οι χριστιανοί της περιοχής, της τόσο κοντινής σε εμάς τους Κυπρίους, βρίσκονται υπό διαρκή διωγμό. Τόσο από τους ισλαμιστές όσο και από τις τουρκικές αρχές κατοχής και τους συμμάχους της. Αυτές οι αντίξοες συνθήκες εξανάγκασαν εκατοντάδες χιλιάδες να προσφυγοποιηθούν, και έτσι να κινδυνεύει με ολοκληρωτική εξαφάνιση το χριστιανικό στοιχείο σε μια περιοχή που αποτέλεσε το λίκνο του χριστιανισμού. Αυτό το δράμα η ΔΣΟ το αναδεικνύει σε κάθε ευκαιρία, τόσο σε συνεργασία με τα πρεσβυγενή πατριαρχεία της Μέσης Ανατολής, όσο και με εκπροσώπους άλλων θρησκειών και πολιτικούς παράγοντες, ακόμη και από τις ΗΠΑ.
Ένα ακόμη πεδίο δράσης της ΔΣΟ είναι η βεβήλωση, η σύληση ή η καταστροφή των χριστιανικών μνημείων. Αυτό αφορά, κυρίως, τα χριστιανικά μνημεία της Συρίας, του Κοσσυφοπεδίου, του Ναγκόρνο Καραμπάχ, αλλά και της κατεχόμενης Κύπρου. Μάλιστα, το Ημερολόγιο του 2023, το οποίο έχει εκδοθεί σε τέσσερεις γλώσσες (ελληνικά, ρωσικά, αγγλικά και αραβικά) είναι αφιερωμένο στις εκκλησιές μας που έχουν υποστεί την βαρβαρότητα της τουρκικής κατοχής.
Ιδιαίτερο βάρος έχει δοθεί και στο απαράδεκτο γεγονός της μετατροπής της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη σε ισλαμικό τέμενος. Για το σκοπό αυτό έχει εκδοθεί ειδικός Τόμος με την παρουσίαση 37 εμβληματικών Ναών της του Θεού Σοφίας από πολλές χώρες, μεταξύ αυτών και δύο από την Κύπρο. Με αφορμή την προβολή του Τόμου διοργανώνονται εκδηλώσεις σε διάφορες χώρες, με σκοπό την ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης, ώστε να πιεστεί η τουρκική ηγεσία να ακυρώσει την απαράδεκτη αυτή απόφασή της.
Ο κ. Λεωνίδου εξηγεί ότι εξαιρετικά σημαντική είναι και η προσπάθεια που καταβάλλει η ΔΣΟ να αναδειχθούν οι χριστιανικές αξίες στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, μέσω του διαλόγου για το Μέλλον της Ευρώπης. Κι αυτό διότι, εκ μέρους κάποιων κύκλων, όπου κυριαρχούν ιδεοληπτικές εμμονές, εξοβελίζεται κάθε αναφορά στο κοινό χριστιανικό παρελθόν των ευρωπαϊκών λαών.
Ο επικεφαλής της κυπριακής αντιπροσωπείας- στην οποία μετέχουν και οι βουλευτές Ευθύμιος Δίπλαρος, Μαρίνος Μουσιούττας και Ηλίας Μυριάνθους- αναφέρεται στην πρωτοβουλία για τη Διακοινοβουλευτική Συνέλευση των Ορθοδόξων: «Ο ορθόδοξος κόσμος, ως απότοκο της βυζαντινής κληρονομιάς απλώνεται από την Ευρώπη έως την Ασία και την Αφρική. Είναι αυτό που ο μεγάλος Ρουμάνος διανοούμενος και πρωθυπουργός Νικολάε Γιόργκα ονόμασε «Βυζάντιο μετά το Βυζάντιο». Και όλοι αυτοί οι λαοί έχουν πλήρη συνείδηση αυτής της επιρροής, ανεξάρτητα από τις διαφορές που μπορεί να εκδηλώνονται κατά καιρούς μεταξύ τους.
Έτσι την επαύριον της πτώσης των σοσιαλιστικών καθεστώτων, όταν η Ορθοδοξία εμφανίστηκε και πάλι ως μια σημαντική συνιστώσα του ενιαίου ευρωπαϊκού οικοδομήματος που υπήρχε η πρόθεση συγκροτηθεί, προέκυψε η ανάγκη κάποιου συντονισμού όλων των Ορθοδόξων σε πολιτικό επίπεδο. Οι εμπνευστές του σχεδίου έβλεπαν σε αυτήν την συνεργασία, που επρόκειτο να πάρει μια μόνιμη, θεσμική διάσταση, το μέσο προώθησης κοινών στόχων και πρωτοβουλιών. Έτσι προέκυψε η Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας (ΔΣΟ), η οποία «γεννήθηκε» στην Ορμύλια Χαλκιδικής, το 1993, χάρη και στην αφοσίωση που επέδειξε για την υλοποίηση αυτής της ιδέας ο πρώην υπουργός και διανοούμενος Στέλιος Παπαθεμελής.
Στις τρεις δεκαετίες του βίου της η ΔΣΟ επέτυχε να ενδυναμώσει το διεθνές κύρος της, κατορθώνοντας να συμπεριλάβει στους κόλπους της εκπροσώπους από 25 κοινοβούλια από τρεις ηπείρους. Η δράση της όλα αυτά τα χρόνια είναι πολυσχιδής και πολυεπίπεδη».
