Φράγματα: Βρέχει αλλά παραμένουν άδεια

Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) κρίνει ως εξαιρετικά επείγον και σημαντικό, να εφαρμοστούν δράσεις για τη διαχείριση της ζήτησης και μείωση της κατανάλωσης νερού οι οποίες αναμένεται να επιφέρουν άμεσα αποτελέσματα, πέραν των δράσεων ενίσχυσης του υδατικού ισοζυγίου, με πρόσθετα έργα υποδομών, τα οποία εκ των πραγμάτων απαιτούνται κάποιους μήνες για να υλοποιηθούν.

Μικρά βήματα μπορούν να γίνουν προς τη μείωση της χρήσης κατά 10% από το κάθε νοικοκυριό. Σε κάποιες περιοχές η κατανάλωση νερού ξεπερνά τα 500 λίτρα ανά άτομο ημερησίως, ποσοστό που είναι ιδιαίτερα υψηλό και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, αν αναλογιστεί κανείς ότι αντίστοιχα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες η μέση κατανάλωση είναι 120 λίτρα.

Σύμφωνα με υπολογισμούς του ΤΑΥ, σε περίπτωση που επιτευχθεί μείωση της ζήτησης νερού ύδρευσης κατά 10% σε σχέση με την κατανάλωση του 2025, τότε το πρόβλημα στην ύδρευση θα καταστεί διαχειρίσιμο. Εξηγώντας η διευθύντρια ΤΑΥ, Ηλιάνα Τόφα, ανέφερε στον «Φ» ότι η μείωση στην κατανάλωση κατά 10%, αντιστοιχεί με 10 εκατ. κυβικά μέτρα νερού, δηλαδή με την ετήσια παραγωγή μίας μονάδας αφαλάτωσης 30.000κ.μ. νερού. Είναι πιο εύκολο να αντιληφθεί κάποιος τη δύσκολη χρονιά που διανύουμε αν αναλογιστεί ότι το τρέχον υδρολογικό έτος οι εισροές νερού στο φράγμα του Κούρη είναι μόλις 3,5 εκατ. κ.μ. με πληρότητα 12,5%, σε σύγκριση με 21,6% πέρυσι. Οι συνολικές εισροές στα μεγάλα φράγματα φέτος φθάνουν τα 18 εκατ. κ.μ.

Συνεπώς, η ευφορία που δίνουν οι βροχοπτώσεις και τα χιόνια στο Τροόδος, ακόμα και των τελευταίων ημερών, δεν είναι ικανή από μόνη της για εισροές νερού στα φράγματα που παραμένουν χαμηλές, σε ανησυχητικά, μάλιστα, επίπεδα. Σήμερα, τα αποθέματα νερού αγγίζουν το 14% της πληρότητάς τους σε σύγκριση με 26% πέρυσι, ενώ διανύουμε την τέταρτη συνεχή χρονιά μειωμένων βροχοπτώσεων και συνθηκών παρατεταμένης ξηρασίας.

Από πλευράς της, η υπουργός Γεωργίας, Μαρία Παναγιώτου, έκανε λόγο για υπερκατανάλωση. Σήμερα, είπε, υπάρχουν πολίτες που καταναλώνουν ποσότητες που ξεπερνούν κατά πολύ τον μέσο όρο και αγγίζουν μέχρι και τα 500 ή και 700 λίτρα ημερησίως ανά άτομο. Πρόσθεσε πως εάν οι πολίτες καταναλώνουν 120 λίτρα τότε θα δοθεί όλος ο απαιτούμενος χρόνος για την υλοποίηση των έργων που προγραμματίζει η κυβέρνηση χωρίς το άδειασμα των φραγμάτων. Τόνισε ότι η μείωση κατά 10% στο νερό ύδρευσης δεν θα μειώσει την ποιότητα ζωής μας. «Άλλο η χρήση και άλλο η κατάχρηση». Ο Ανδρέας Γρηγορίου, γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας, χαρακτήρισε τραγική την κατάσταση. «Κάνουμε τα πάντα ως κυβέρνηση. Δεν υπάρχει κάτι που μπορούσαμε να κάνουμε και δεν το κάναμε», σημείωσε.

Τρέχουν να κατασκευάσουν επτά αφαλατώσεις μέσα στο 2026

Στα τέλη του 2026 η κυβέρνηση με τα προγραμματισμένα έργα ΤΑΥ που βρίσκονται σε εξέλιξη αναμένεται να επιλύσει το υδατικό πρόβλημα για σκοπούς ύδρευσης.

Τονίζεται πως με την ολοκλήρωση των νέων έργων αφαλάτωσης που προτείνονται, θα έχουν προστεθεί, σε συνδυασμό με τα έργα που είτε έχουν υλοποιηθεί, είτε υλοποιούνται, εννέα έργα κινητών μονάδων αφαλάτωσης συνολικής ημερήσιας δυναμικότητας 157.000κ.μ., ούτως ώστε αθροιστικά με την ημερήσια δυναμικότητα των πέντε υφιστάμενων μόνιμων μονάδων, η οποία ανέρχεται στα 240.000κ.μ., να αυξάνουν τη συνολική δυναμικότητας κατά 66%, εξασφαλίζοντας ασφάλεια στην ύδρευση. Με την ολοκλήρωση τουλάχιστον δύο νέων μόνιμων μονάδων αφαλάτωσης το 2029, αλλά και την επέκταση των υφιστάμενων μόνιμων μονάδων αφαλάτωσης μέσω των διαδικασιών διαπραγμάτευσης που βρίσκονται σε εξέλιξη, θα καλυφθούν οι συνολικές υδρευτικές ανάγκες παγκύπρια.

Επομένως, αναμένεται να λειτουργήσουν πρόσθετα εφτά κινητές μονάδες αφαλάτωσης μέχρι το τέλος του 2026, από τις εφτά που λειτουργούν σήμερα (πέντε μόνιμες και δύο κινητές).

Η Κύπρος έχει σήμερα πέντε μονάδες αφαλάτωσης με συνολική δυναμικότητα 235.000κ.μ. ημερησίως. Δεκέλειας, Βασιλικό και Λάρνακα από 60.000κ.μ., Επισκοπή 40.000κ.μ. και Πάφος 15.000κ.μ. (20.000κ.μ. από τον Μάρτιο).

Έχει ολοκληρωθεί στα τέλη του 2025 η κατασκευή δύο μικρών μονάδων (Μονή 15.000κ.μ. και Κισσόνεργα 12.000κ.μ.) και τον Μάρτιο αναμένεται να παραδοθούν ακόμα δύο μονάδες Γαρύλλη και Λιμάνι Λεμεσού από 10.000κ.μ.), και οι τέσσερις συνολικής δυναμικότητας 47.000κ.μ. την ημέρα. Η συνολική ημερήσια δυναμικότητα 47.000κ.μ. συνεισφέροντας πρόσθετα περίπου 15,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού το χρόνο.

Η συνολική δυναμικότητα των μόνιμων μονάδων αφαλάτωσης (Πάφου, Επισκοπής, Βασιλικού, Λάρνακας και Δεκέλειας) και των κινητών μονάδων αφαλάτωσης Κισσόνεργας και Μονής, μαζί και με τη λειτουργία του Γαρύλλη και Λιμάνι Λεμεσού τον Μάρτιο, θα ανέρχεται στα 282.000 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως δηλαδή πέραν των 92,5 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού το έτος.

Προγραμματίζεται μεσοπρόθεσμα η επέκταση των υφιστάμενων μονάδων, η κατασκευή επιπρόσθετων κινητών και μακροπρόθεσμα η κατασκευή δύο νέων μονάδων ώστε η συνολική δυναμικότητα στο νησί να φτάσει τις 400.000κ.μ.

Συγκεκριμένα, προγραμματίζονται τρεις νέες κινητές μονάδες αφαλάτωσης δυναμικότητας 15.000κ.μ./ημ. για Επισκοπή και Αγία Νάπα και 20.000κ.μ./ημ. σε ΑΗΚ στο Βασιλικό. Στόχος είναι όπως οι μονάδες ολοκληρωθούν μέχρι τον Οκτώβριο του 2026.

Ξηλώθηκαν τρεις κινητές μονάδες αφαλάτωσης

Παράλληλα, τρέχουν αυτό το διάστημα με ακόμα δύο μονάδες αφαλάτωσης ώστε να ολοκληρωθούν μέχρι τον Δεκέμβριο του 2026. Η πρώτη κινητή για εγκατάσταση στον Μαζωτό 40.000 κ.μ. και η δεύτερη αφορά εγκατάσταση πλωτής μονάδας αφαλάτωσης στη Γερμασόγεια δυναμικότητας 20.000 κ.μ./ημέρα.

Για τη μονάδα του Μαζωτού το ΤΑΥ προχωρεί αρχικά στην υλοποίηση έργου δυναμικότητας 20.000κ.μ. και θα αυξάνεται σταδιακά η παραγωγή για να φτάσει τις 40.000κ.μ. Προχωρεί με διαδικασία διαπραγμάτευσης με τους οικονομικούς φορείς που επέδειξαν ενδιαφέρον μέσω της διαδικασίας δημόσιας διαβούλευσης.

Σε ότι αφορά την πλωτή μονάδα αυτή θα εγκατασταθεί στην περιοχή της Γερμασόγειας όπου το 2008 είχε τοποθετηθεί υποθαλάσσιος αγωγής για τη μεταφορά νερού με πλοία από την Ελλάδα. Και στην περίπτωση αυτή το ΤΑΥ θα προχωρήσει με διαδικασία διαπραγμάτευσης.

Σημειώνεται επίσης ότι, το ενδεχόμενο αξιοποίησης των κινητών μονάδων σε μόνιμη βάση ή και της ανάγκης επέκτασης της δυναμικότητας τους, θα εξεταστεί σε μεταγενέστερο στάδιο στο πλαίσιο εκπόνησης μελέτης βιωσιμότητας έργων αφαλατώσεων που θα εξυπηρετούν τις Επαρχίες Πάφου, Λεμεσού, Λάρνακας – Λευκωσίας και Αμμοχώστου αντίστοιχα. Στην αξιολόγηση θα προσμετρήσουν τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί κατά την τρέχουσα υδατική κρίση συνεπεία της απομάκρυνσης των τριών κινητών μονάδων (Μονή, Πάφο και Γαρύλλη) που είχαν τοποθετηθεί στο διάστημα 2008-2009 αλλά αφαιρέθηκαν μετά το τέλος της σύμβασης τους (2012-2013). Οι μελέτες βιωσιμότητας βρίσκονται στο στάδιο διαγωνισμού και θα ολοκληρωθούν εντός του 2026, αξιοποιώντας και τα αποτελέσματα της Μελέτης Αναθεώρησης Υδατικής Πολιτικής η οποία βρίσκεται υπό εκπόνηση και θα ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 2026.

ΠΙΝΑΚΑΣ

ΠΕΡΙΟΧΗ ΔΥΝΑΜΙΚΟΤΗΤΑ Κ.Μ./ΗΜΕΡΑ

ΜΟΝΙΜΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ (υφιστάμενες)

Λάρνακα 60.000

ΑΗΚ Βασιλικό 60.000

Δεκέλεια 60.000

Επισκοπή 40.000

Πάφος 20.000 (από Μάρτιο, 15.000 σήμερα)

ΣΥΝΟΛΟ 240.000

ΚΙΝΗΤΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ (υφιστάμενες)

Μονή 15.000

Κισσόνεργα 12.000