Ήταν πριν ακριβώς ένα χρόνο περίπου, όπου κατά την εκδήλωση μνήμης που διοργανώθηκε με αφορμή τα 5 χρόνια από τον θάνατο του δρα Αμερίκου Αργυρίου, στις 18 Φεβρουαρίου 2025, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, αναγνώρισε το Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής «Αμέρικος Αργυρίου» ως Κέντρο Αναφοράς της Δημοκρατίας. Η συγκίνηση εκείνης της βραδιάς, ήταν για όλους εμάς που εργαζόμαστε για τον Οργανισμό αλλά και για όσους εργάστηκαν πριν από εμάς απερίγραπτη.
Εννέα μήνες αργότερα, στις 20 Νοεμβρίου 2025, υπερψηφίστηκε από την Βουλή των Αντιπροσώπων η πρόταση νόμου της βουλεύτριας Φωτεινής Τσιρίδου μέσα από την οποία θεσμοθετείται η οργανωμένη εφαρμογή προγεννητικών και νεογνικών ανιχνευτικών προγραμμάτων. Πρόκειται για ιστορικό γεγονός καθώς, το κράτος, τέσσερις δεκαετίες μετά την έναρξη προσφοράς των προγραμμάτων αυτών από το Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής, αναλαμβάνει πλέον την ευθύνη και οφείλει να χαράξει πολιτική ως προς την υλοποίησή τους.
Παρά τα όποια εμπόδια ενδεχομένως να προκύψουν στην πορεία θεσμικής κατοχύρωσης του οργανισμού, είμαστε πεπεισμένοι ότι σε στενή συνεργασία με όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες, αυτά θα προσπεραστούν. Και αυτό γιατί η αναγνώριση για το Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής «Αμερίκος Αργυρίου» έχει ήδη κατακτηθεί μέσα από δεκαετίες απτής προσφοράς και αδιάλειπτης κάλυψης του πληθυσμού της Κύπρου.
Το Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής «Αμερίκος Αργυρίου» (ΚΠΠ) αποτελεί τον μοναδικό οργανισμό στην Κύπρο που δραστηριοποιείται αποκλειστικά με την πρόληψη και δη την πρόληψη που επιτυγχάνεται μέσω πληθυσμιακών ανιχνευτικών προγραμμάτων προληπτικής παιδιατρικής. Θεμελιώδης αρχή για να μπορεί να χαρακτηρισθεί ένα ανιχνευτικό πρόγραμμα ως πληθυσμιακό, είναι η πρόσβαση από το σύνολο του πληθυσμού στόχου (έγκυες και νεογνά στην περίπτωση του ΚΠΠ). Για αυτόν ακριβώς το λόγο, οι υπηρεσίες του Κέντρου, οι οποίες ως προγράμματα δημόσιας υγείας δεν επιδοτούνται από τον ΟΑΥ, εξακολουθούν να προσφέρονται δωρεάν στο σύνολο του πληθυσμού.
Τα προγράμματα προγεννητικού και νεογνικού ελέγχου υποστηρίζονται ισχυρά από το διεθνές και ευρωπαϊκό νομικό και θεσμικό πλαίσιο ως ουσιώδη στοιχεία του δικαιώματος στην υγεία. Τα Ηνωμένα Έθνη, μέσω δεσμευτικών συνθηκών όπως το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα (Άρθρο 12) και η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, αναγνωρίζουν την υποχρέωση των κρατών να μειώνουν τη βρεφική θνησιμότητα και να διασφαλίζουν την πρόσβαση σε προληπτικές υπηρεσίες υγείας, παρέχοντας έτσι σαφή νομική βάση για τα προγράμματα προγεννητικού και νεογνικού ελέγχου. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στηριζόμενος στο Καταστατικό του που κατοχυρώνει το δικαίωμα στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο υγείας, έχει επανειλημμένα τονίσει τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης, της μητρικής φροντίδας και της υγείας των νεογνών ως θεμελιωδών πυλώνων των αποτελεσματικών συστημάτων υγείας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ενισχύσει περαιτέρω αυτή τη θέση μέσω του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 35 για το δικαίωμα στην υγειονομική περίθαλψη και Άρθρο 36 για την πρόσβαση στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος), καθώς και μέσω Συστάσεων του Συμβουλίου για την προαγωγή υγείας του πληθυσμού, ενθαρρύνοντας τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν οργανωμένα, πληθυσμιακά προγράμματα ελέγχου στο πλαίσιο των στρατηγικών πρόληψης. Συνολικά, οι διεθνείς αυτές δεσμεύσεις δεν αντιμετωπίζουν τον προγεννητικό και νεογνικό έλεγχο ως απλή πολιτική επιλογή, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της νομικής και ηθικής υποχρέωσης των κρατών να διασφαλίζουν την ευημερία των πολιτών ήδη από τα πρώτα στάδια της ζωής.
Η χρηματοδότηση του Κέντρου, αποτελεί πρωταρχικό κεφάλαιο για την πορεία υλοποίησης των προγραμμάτων. Εφόσον η κρατική συνεισφορά καλύπτει λιγότερο από το 50% των εξόδων του ετήσιου προϋπολογισμού, το Διοικητικό Συμβούλιο σε συνεργασία με τη Διοίκηση και τον Σύνδεσμο Φίλων του Κέντρου, προβαίνουν σε συνεχείς δράσεις και ενημερώσεις δικτύωσης με στόχο τη συγκέντρωση των απαιτούμενων πόρων. Λίγοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν εξάλλου ότι, στο πλαίσια της προσφοράς των ανιχνευτικών προγραμμάτων, το Κέντρο επωμίζεται εξ ολοκλήρου το κόστος υλοποίησής τους: την δωρεάν διάθεση των φακέλων και των αναλωσίμων στους συμβεβλημένους με αυτό επαγγελματίες υγείας, την κάλυψη του κόστους μεταφοράς των δειγμάτων αίματος από όλα τα σημεία της Κύπρου στο κλινικό του εργαστήριο στη Λεμεσό, την διάθεση λογισμικού συστήματος στο οποίο έχουν πρόσβαση όλοι οι γιατροί για την ανάγνωση των αποτελεσμάτων, την ενοικίαση ή εξασφάλιση χώρων και τη στελέχωσή τους με το απαραίτητο προσωπικό ώστε να μπορούν να διενεργούνται οι ανιχνευτικοί έλεγχοι ακοής νεογνών σε κάθε επαρχία της ελεύθερης Κύπρου και ούτω καθεξής.
Ο ιδιωτικός χαρακτήρας παροχής των υπηρεσιών του, αν και εθελοντικός, καθιστά τον Οργανισμό πιο ευέλικτο και έτοιμο να αντιμετωπίσει τις επιστημονικές και τεχνολογικές προκλήσεις με αμεσότητα και αποτελεσματικότητα έχοντας ως απώτερο στόχο την υγεία και ευημερία των παιδιών της Κύπρου. Το Κέντρο έχει κτίσει ένα σπουδαίο οικοδόμημα μέσα από την διαχρονικά άριστη συνεργασία του με όλους ανεξαιρέτως τους μαιευτήρες-γυναικολόγους και παιδιάτρους στην Κύπρο διασφαλίζοντας κάλυψη πέραν του 90% του συνολικού πληθυσμού στον οποίο απευθύνονται τα προγράμματά του. Χαρακτηριστικά, κατά το 2025 εξετάστηκαν:
1. 9,494 έγκυες στα πλαίσια του Ανιχνευτικού Προγράμματος Προγεννητικού Ελέγχου
2. 9,413 νεογνά στα πλαίσια του Ανιχνευτικού Προγράμματος Προληπτικού Ελέγχου Νεογνών
3. 8,166 νεογνά στα πλαίσια του Ανιχνευτικού Προγράμματος Ακοής Νεογνών (εξαιρούνται τα νεογνά που νοσηλεύονται στις μονάδες εντατικής θεραπείας καθώς ισχύουν διαφορετικά πρωτόκολλα σε αυτές τις περιπτώσεις).
Συνολικά, περισσότερες από 290,000 έγκυες συμμετείχαν στο Πρόγραμμα Προγεννητικού Ελέγχου (έτος εισαγωγής 1990), εξετάστηκαν περισσότερα από 340,000 νεογνά στα πλαίσια του Προγράμματος Προληπτικού Ελέγχου Νεογνών (έτος εισαγωγής 1989) και περισσότερα από 165,000 νεογνά υποβλήθηκαν σε Ανιχνευτικό Έλεγχο Ακοής (Ανιχνευτικό Πρόγραμμα Ακοής Νεογνών, έτος εισαγωγής 2004).
Με απόλυτη βεβαιότητα μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχει οικογένεια στην Κύπρο η οποία, από τη δεκαετία του 1990 και εξής, δεν έχει επωφεληθεί των ανιχνευτικών προγραμμάτων του Κέντρου Προληπτικής Παιδιατρικής «Αμερίκος Αργυρίου». Η πλειονότητα όσων θα τύχουν των υπηρεσιών του ΚΠΠ, θα προσπεράσουν τη σημασία της προσφοράς του οργανισμού αυτού καθώς θα έχουν λάβει ένα θετικό αποτέλεσμα (ανιχνευτική διαδικασία: η διαδικασία που εντοπίζει σε ένα φαινομενικά υγιή πληθυσμό, άτομα που έχουν μεγάλο κίνδυνο να πάσχουν από μια ασθένεια).Η αξία του έργου του Κέντρου ωστόσο, αποτυπώνεται στις ζωές που αλλάζουν πορεία χάρη στην έγκαιρη διάγνωση. Για τις οικογένειες εκείνες όπου η πρόληψη στέκεται σωτήρια, το Κέντρο γίνεται σημείο αναφοράς. Και ακριβώς για αυτές τις ζωές, αξίζει, με συνέπεια και αποφασιστικότητα να διεκδικεί όσα δικαιωματικά ανήκουν στον πολυτιμότερο πλούτο μίας χώρας: τα παιδιά της.
Η Πολιτεία από την άλλη, καλείται να σταθεί δίπλα στο Κέντρο και να προχωρήσει σε σαφείς και δεσμευτικές αποφάσεις, διασφαλίζοντας ότι το δικαίωμα κάθε παιδιού στην έγκαιρη διάγνωση δεν θα βασίζεται στη διαχρονική αυτοθυσία ενός μόνο Οργανισμού, αλλά θα στηρίζεται σε συλλογική ευθύνη και κοινή συμπόρευση προς ένα καλύτερο μέλλον.
*Η Άντρια Λαού είναι διευθύντρια Κέντρου Προληπτικής Παιδιατρικής «Αμερίκος Αργυρίου».
