Αγνοούμενοι – εγκλωβισμένοι 1974: Από τους 1619 μέχρι σήμερα ταυτοποιήθηκαν οι 859 – Ο Μάριος Χαρτσιώτης μιλά στο “Φ” για τα μέτρα που προτίθεται να προωθήσει

Για πολλούς, ιδιαίτερα μη πρόσφυγες, οι συνέπειες της τουρκικής εισβολής έχουν αρθεί σε μεγάλο βαθμό λόγω και της διαχρονικής στήριξης προς τους εκτοπισμένους, ειδικά για στεγαστικούς σκοπούς, και μάλιστα κατά καιρούς εκφράζεται και η άποψη πως διατέθηκαν και περισσότερα από όσα έπρεπε. Από την άλλη, υπάρχουν οι πρόσφυγες οι οποίοι έχασαν τις περιουσίες τους, η αξία των οποίων (με βάση παλαιότερη μελέτη του Πανεπιστημίου Κύπρου) κυμαινόταν μεταξύ €60 δισ. – €75 δισ. και μόνο απώλεια χρήσης ανέρχεται σε 18 δισ.

Για το συγκεκριμένο θέμα ο καθένας μπορεί να έχει την άποψή του αλλά αν κάποιος θέλει να δει τις επιπτώσεις, κάπως πιο χειροπιαστά, έχει την επιλογή να στρέψει το βλέμμα προς τα κατεχόμενα και συγκεκριμένα στα εγκλωβισμένα χωριά, εκεί όπου εδώ και σχεδόν 52 χρόνια η κατοχή και οι επιπτώσεις της δεν είναι θέμα άποψης αλλά θέμα επιβίωσης, όχι μόνο των εγκλωβισμένων αλλά και αυτής τούτης της ελληνοκυπριακής κοινότητας και της γης η οποία, έστω και με νύχια και με δόντια, εξακολουθεί να ελέγχεται από Ελληνοκύπριους.

Μόνο το γεγονός ότι πριν την τουρκική εισβολή στην Καρπασία οι κάτοικοι κυμαίνονταν στις 20.000 σε σχέση με περίπου 700 σήμερα, μιλά από μόνο του.

Η επιβίωση στα εγκλωβισμένα χωριά χρόνο με το χρόνο δοκιμάζεται με τη μείωση του πληθυσμού. Δοκιμάζεται με το γεγονός ότι η πλειοψηφία είναι συνταξιούχοι, με το γεγονός ότι κατά καιρούς οι Τούρκοι άρπαζαν περιουσίες Ελληνοκυπρίων αλλά και από το γεγονός ότι το τελευταίο διάστημα άρχισε η πώληση Ελληνοκυπριακών περιουσιών.

Ή άλλη πτυχή που επιβεβαιώνει τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής είναι οι αγνοούμενοι με 760 εκκρεμότητες, ως προς τις ταυτοποιήσεις που υπολείπονται.

Το θέμα των εγκλωβισμένων και των αγνοουμένων χειρίζεται τους τελευταίους μήνες ο Επίτροπος Προεδρίας κ. Μάριος Χαρτσιώτης, με τον οποίο συζητήσαμε την επικρατούσα κατάσταση και τα μέτρα που προτίθεται να προωθήσει, ώστε να βελτιωθούν όχι μόνο οι αριθμοί αλλά και η ζωή των ανθρώπων, ως προς τους εγκλωβισμένους αλλά και των συγγενών των αγνοουμένων, από πλευράς διακρίβωσης της τύχης των προσφιλών τους προσώπων.

Αρχίζοντας με το τελευταίο, ζητήσαμε από τον κ. Χαρτισώτη να αποτυπώσει σε αριθμούς την επικρατούσα κατάσταση στο θέμα των ταυτοποιήσεων.

Όπως αναφέρει, από τους 1619 αγνοούμενους μέχρι σήμερα ταυτοποιήθηκαν οι 859.  Εκκρεμεί η ταυτοποίηση άλλων 760.

Όπως εξηγεί, μέσω του προγράμματος της ΔΕΑ ταυτοποιήθηκαν 803, ενώ από το Πρόγραμμα της Κυπριακής Δημοκρατίας ταυτοποιήθηκαν 56

Από τους 77 Ελλαδίτες αγνοούμενους ταυτοποιήθηκαν οι 40 και εκκρεμεί η ταυτοποίηση άλλων 37.

Εξάλλου, από τους 44 αγνοούμενους (Ελληνοκύπριους και Ελλαδίτες) της περιόδου 1963/64 ταυτοποιήθηκαν οι 18.

Ειδικά ως προς τους Ελλαδίτες ζητήσαμε από τον Επίτροπο Προεδρίας να μας ενημερώσει τι συμβαίνει με τα οστά πεσόντων και αγνοουμένων που δεν ταυτοποιήθηκαν ποτέ, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες που είχαν αναληφθεί. Αφορμή, η πρόσφατη πρωτοβουλία του ιδίου που αποτελεί ίσως και την τελευταία προσπάθεια ταυτοποίησης, υπό την έννοια ότι θα χρησιμοποιηθεί η «τελευταία λέξη» από πλευράς επιστήμης και τεχνολογίας.

Ο κ.  Χαρτσιώτης αναφέρει σχετικά:

 Όντως πρόσφατα ανέλαβα σχετική πρωτοβουλία και εξασφαλίσαμε κονδύλι €1 εκατ. το οποίο θα διατεθεί για τη διενέργεια γενετικών εξετάσεων με τη χρήση της Μεθοδολογίας της Μαζικής Παράλληλης Αλληλούχησης σε σκελετικά δείγματα λειψάνων του Τύμβου Μακεδονίτισσας που είχαν ψεκαστεί με χημικές ουσίες. Η προσπάθεια θα καταβληθεί μέσω του Ινστιτούτου Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου.  Ευελπιστούμε ότι η διαδικασία θα ξεκινήσει εντός Απριλίου αφού όλα είναι έτοιμα από διαδικαστικής απόψεως. 

Ο κ. Χαρτσιώτης εξηγεί, πως πρόκειται για λείψανα κυρίως Ελλαδιτών αγνοουμένων και πεσόντων τα οποία μέχρι σήμερα επιστημονικά κατέστη αδύνατο να ταυτοποιηθούν λόγω του εμποτισμού τους με διάφορα χημικά στο παρελθόν.

Ο Επίτροπος αναφέρει, πως στο πλαίσιο της όλης προσπάθειας, αλλά και γενικότερα για το θέμα των αγνοουμένων, έγιναν τα ακόλουθα βήματα:

-Προχωρήσαμε στην παράδοση της 5ης φάσης εξέτασης μικρών σκελετικών δειγμάτων από το Στρατιωτικό Κοιμητήριο Λακατάμιας, στο Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου, όπου αναμένεται  ότι θα προκύψει αριθμός ταυτοποιήσεων και από αυτή τη φάση των διερευνήσεων.

-Προχωρούμε στη δημιουργία νέου μόνιμου Ανθρωπολογικού Εργαστηρίου της Κυπριακής Δημοκρατίας εντός συγκεκριμένου χώρου που ανήκει στο Υπουργείο Άμυνας.

-Τροχοδρομούμε τη δημιουργία οστεοφυλακίου στο Τύμβο Μακεδονίτισσας  για φύλαξη οστών ταυτοποιηθέντων και μη, αγνοουμένων και πεσόντων.

Ο Επίτροπος αναφέρει επίσης, πως υπάρχει στενή και αγαστή συνεργασία με την Παγκύπρια Οργάνωση Συγγενών Αδηλώτων Αιχμαλώτων και Αγνοουμένων όπως και με την Πανελλήνια Επιτροπή Αγνοουμένων και προγραμματίζονται διάφορες εκδηλώσεις μέσα στο πλαίσια της Προεδρίας της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Παράλληλα πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στο Ανθρωπολογικό Εργαστήριο της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων και συνάντηση με τα τρία μέλη, κ. Λεωνίδα Παντελίδη, κ. Hakki Muftuzade και κ. Pierre Gentile, όπου ο Επίτροπος ευχαρίστησε τα μέλη της ΔΕΑ για το σημαντικό έργο που επιτελούν και κάλεσε όλους να εντείνουν τις προσπάθειες τους για τη διακρίβωση της τύχης και του τελευταίου αγνοούμενου.

Τόνισε επίσης, ότι η Κυπριακή Κυβέρνηση είναι έτοιμη να προσφέρει κάθε πρόσθετη στήριξη που θα ζητηθεί για την ενίσχυση αυτού του σημαντικoύ ανθρωπιστικού έργου.

Όπως είναι γνωστό, παρόλα τα εμπόδια που προκύπτουν στο θέμα του εντοπισμού αγνοουμένων συνεργεία και στις δύο πλευρές εξακολουθούν να εργάζονται και δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην πτυχή της συλλογής πληροφοριών και μαρτυρίων για χώρους ταφής.

Ως προς την πτυχή των διαμενόντων στα εγκλωβισμένα χωριά, ο Επίτροπος Προεδρίας παρέθεσε τους ακόλουθους αριθμούς:

Οι εγκλωβισμένοι ανέρχονται σε 357 και κατά χωριό είναι:

Ριζοκάρπασο: 251

Αγία Τριάδα: 61

Άγιος Ανδρόνικος: 1

Άγιος Θέρισσος:2

Κορμακίτης:37

Καρπάσια: 5

Οι επανεγκατασταθέντες εφτασαν τους 381 και κατά χωριό είναι:

Ριζοκάρπασο: 53

Αγία Τριάδα:  14

Κορμακίτης:   297

Καρπάσια:     17

ω

Μαθητές που φοιτούν στα σχολεία των κατεχόμενων

Νηπιαγωγείο Ριζοκαρπάσου:         19

Δημοτικό Ριζοκαρπάσου:               16

Γυμνάσιο Ριζοκαρπάσου:               15

Φοιτητές:                              5

Σύνολο:                             55

Στο Δημοτικό Σχολείο Κορμακίτη φοιτά ένας μαθητής και ακόμη ένας στο νηπιαγωγείο Κορμακίτη.

Ως προς τις πρωτοβουλίες που ανέλαβε αφότου διορίστηκε, ο κ. Χαρτσιώτης αναφέρει ότι:

1.      Με επιστολή του εισηγήθηκε στον υπουργό Οικονομικών και υπουργό Εσωτερικών να εξευρεθούν κονδύλια ώστε να τεθεί σε εφαρμογή νέο σχέδιο συντήρησης/επιδιόρθωσης σπιτιών εγκλωβισμένων και επανεγκατασταθέντων που διαβιούν στα κατεχόμενα χωριά.

2.      Έγινε εισήγηση για τοποθέτηση γεννήτριας στο χωριό Καρπάσια λόγω των συχνών διακοπών ρεύματος.

3.      Με επιστολή του προς την Υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος ζήτησε να επεκταθεί και στους εγκλωβισμένους γεωργούς  η αποζημίωση που παραχωρείται στους πληγέντες γεωργούς των ελευθέρων περιοχών, ένεκα της ανομβρίας. Η αποζημίωση προτείνεται υπό μορφή κινήτρου για όσους εξετάζουν τον ενδεχόμενο επανεγκατάστασης, ενώ τους παρέχει εμπράκτως και οικονομική ανακούφιση.

4.      Κατόπιν συνάντησης του στο Αρχηγείο Αστυνομίας επιλύθηκε οριστικά το θέμα των προβλημάτων που παρουσιάζονταν κατά καιρούς σε σχέση με τις διελεύσεις στα οδοφράγματα και τα επιδόματα εγκλωβισμένων και επανεγκατασταθέντων.

5.      Με επιστολή του προς το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, ζητά όπως οι επιδοτήσεις που ισχύουν στις ελεύθερες περιοχές για ελιές και χαρουπιές, να ισχύσει και στις κατεχόμενες περιοχές όπου διαβιούν εγκλωβισμένοι και επανεγκατασταθέντες.

6.      Σε συνεννόηση ο Επίτροπος Προεδρίας με τον Εκπρόσωπο των Μαρωνιτών, καθώς και τον Αρχιεπίσκοπο Μαρωνιτών, εξετάζεται το ενδεχόμενο παραχώρησης γης από την εκκλησία και οικονομικής συνεισφοράς από το Κράτος για στέγαση νέων οικογενειών στη περιοχή του Κορμακίτη.

7.      Με κονδύλια της Επαρχιακής Διοίκησης Κερύνειας εκτελέστηκαν αντιπλημμυρικά έργα στο χωριό Κορμακίτης και θα ακολουθήσουν  επιδιορθώσεις αγροτικών δρόμων.  Παράλληλα, ολοκληρώθηκαν οι ασφαλτοστρώσεις εντός του χωριού.

Τα διάφορα προβλήματα που αντιμετωπίσουν οι εγκλωβισμένοι διαπιστώθηκαν κατά τη διάρκεια μίας επίσκεψης του Επιτρόπου Προεδρίας στα χωριά της Καρπασίας και δύο επισκέψεων του στα Μαρωνίτικα χωριά. Διαβεβαιώνει δε, πως οι επισκέψεις θα συνεχιστούν με πιο συχνό ρυθμό δεδομένου ότι στόχος της Κυβέρνησης είναι η συνεχής βελτίωση του επιπέδου διαβίωσης των εγκλωβισμένων και επανεγκατασταθέντων.

Οι πωλήσεις ε/κυπριακών περιουσιών

Μια πτυχή που πονά, αφορά την πώληση Ελληνοκυπριακών περιουσιών στην Καρπασία, κάτι το οποίο, προβληματίζει εξ’ απόψεως ότι στην όλη διαδικασία φέρονται να εμπλέκονται και Ελληνοκύπριοι Εγκλωβισμένοι αλλά και δικηγόροι.

Επ’ αυτού, ο κ. Χαρτσιώτης περιορίστηκε να αναφέρει: «Η  Κυβέρνηση παρακολουθεί με ιδιαίτερη ανησυχία τις πληροφορίες για πωλήσεις ελληνοκυπριακής γης στην κατεχόμενη Καρπασία σε ξένους, συμπεριλαμβανομένων και Τούρκων. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι, σύμφωνα με πληροφορίες, το γεγονός της εμπλοκής κάποιων ελληνοκυπρίων που ενεργούν ως «μεσίτες» σε συνεργασία με άτομα που διαβιούν στις ελεύθερες περιοχές ή και επαγγελματίες στα κατεχόμενα. Το όλο θέμα είναι υπό στενή παρακολούθηση από την Κυβέρνηση η οποία και θα προχωρήσει σε όλα τα δέοντα μέτρα προς τερματισμό του απαράδεκτου, από κάθε άποψη, φαινόμενου».

Συμφωνία 3ης Βιέννης

Με βάση της συμφωνία της 3ης Βιέννης (31 Ιουλίου-2 Αυγούστου 1975) στην οποίαν κατέληξαν οι Γλαύκος Κληρίδης και Ραούφ Ντενκτάς, ο αριθμός των Ελληνοκυπρίων στα υπό την κατοχή του τουρκικού στρατού εδάφη δεν θα έπρεπε να αλλοιωθεί σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με το τι ίσχυε το 1974, αφού πρόνοιες της συμφωνίας περιελάμβαναν και τα εξής:

-Ο κ. Ντενκτάς επαναβεβαίωσε και συμφωνήθηκε ότι οι ε/κ που βρίσκονται τώρα στο Βορρά είναι ελεύθεροι να παραμείνουν εκεί και ότι θα τους δοθεί κάθε βοήθεια να διάγουν κανονική ζωή περιλαμβανομένων διευκολύνσεων για εκπαίδευση, για άσκηση της θρησκείας τους, όπως επίσης και ιατρική περίθαλψη από δικούς τους γιατρούς, καθώς και ελευθερία διακίνησης στο Βορρά.

-Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ θα έχει ελεύθερη και κανονική προσπέλαση στα ελληνοκυπριακά χωριά και οικισμούς που βρίσκονται στο βορρά.

-Σε σχέση με την εφαρμογή της παραπάνω συμφωνίας θα δοθεί προτεραιότητα στην επανένωση οικογενειών που μπορεί να συνεπάγεται μετακίνηση ενός αριθμού ελληνοκυπρίων που βρίσκονται στο νότο, προς το βορρά.

Έτσι συρρικνώθηκαν οι Ε/κ στις υπό κατοχές περιοχές

Όσον αφορά την κατάσταση που διαμορφώθηκε στα εγκλωβισμένα χωριά, οι αριθμοί λένε την αλήθεια ως προς την επικρατούσα διαχρονική τάση. Το Σεπτέμβρη του 1974 υπήρχαν 20.000 Ε/κ στα κατεχόμενα

Συγκεκριμένα, τον Σεπτέμβριο του 1974 στην Καρπασία υπήρχαν περίπου με περίπου 700 που υπάρχουν σήμερα, περιλαμβανομένων και όσων έχουν ρίζες στα εγκλωβισμένα χωριά και επανεγκαταστάθηκαν.

Η πολιτική της άλλης πλευράς, όπως προκύπτει και εκ του αποτελέσματος, ήταν η εκδίωξη όλων των Ελληνοκυπρίων ή η παραμονή αριθμού ο οποίος δεν θα επηρέαζε  τον εποικισμό των κατεχομένων.

Με βάση τα στοιχεία που είχαν κατατεθεί από το γ.γ. του ΟΗΕ στο Συμβούλιο Ασφαλείας μεταξύ 1974-2001 ο αριθμός των εγκλωβισμένων μειώθηκε ως εξής:

Το Σεπτέμβρη του 1974 υπήρχαν 20.000 εγκλωβισμένοι, τον Οκτώβρη μειώθηκαν στις 15.000, το Ιούνη του 1975 μειώθηκαν στους 10.500 και το Δεκέμβρη του ιδίου χρόνου έπεσαν κάτω από τις 10.000 και συγκεκριμένα έμειναν 9.000. Τον Ιούνη του 1976 απέμειναν 7.371 τον Οκτώβρη 4.817 και το Δεκέμβρη του ιδίου χρόνου έμειναν 3.631. Τον Ιούνη του 1977 έπεσαν στις 2.000 και τον Οκτώβρη έμειναν 1.882 για να μείνουν 1814 μέχρι το Δεκέμβριο του ιδίου χρόνου. Το Μάιο του 1978 απέμειναν 1731, το Νοέμβριο 1.602, και το Δεκέμβρη 1.572. Το Μάιο του 1979 έμειναν 1.548, το Νοέμβριο 1.482 και το Δεκέμβρη 1.421. Τον Ιούνιο του 1980 έμειναν 1.314, το Νοέμβριο 1.210 και το Δεκέμβριο 1.206. Το Μάιο του 1981 έμειναν 1.180, το Νοέμβριο 1.086 και το Δεκέμβριο 1.076. Τον Ιούνιο του 1982 έμειναν 1.050, και το Δεκέμβριο έπεσαν για πρώτη φορά κάτω από τους 1.000 και έκτοτε δεν επανήλθαν. Το Μάιο του 1983 έμειναν 921 εγκλωβισμένοι, τον Ιούνιο 914 και το Δεκέμβριο 879. Τον Ιούνη του 1984 έμειναν 844 και το Δεκέμβρη έμειναν 788. Το Μάιο του 1985 έμειναν 767 και το Νοέμβριο 727.

Το 1986  έμειναν 723 και το Νοέμβριο 699. Το Μάιο του 1987 έμειναν 678 και το Νοέμβριο 661. Το Μάιο του 1988 έμειναν 652 και το Νοέμβριο 639. Το Μάιο του 1989 έμειναν 620 και το Δεκέμβριο 611. Το Μάιο του 1990 απέμειναν 593 και το Δεκέμβριο 597. Το Μάιο του 1991 έμειναν 576 και το Νοέμβριο 564. Το Μάιο του 1992 έμειναν 551 και το Δεκέμβριο 544. Τον Ιούνιο του 1993  έμειναν 534 και το Νοέμβριο αυξήθηκαν στους 544. Τον Ιούνιο του 1994 έμειναν 535 και το Δεκέμβριο 527.  Τον Ιούνιο του 1995 έμειναν 520 και το Δεκέμβριο 492. Τον Ιουνιο του 1996 έμειναν 487 και το Δεκέμβριο 486. Τον Ιούνιο του 1997 έμειναν 479 και το Δεκέμβριο 477. Τον Ιούνιο του 1998 έμειναν 462 και το Δεκέμβριο 458.

Τον Ιούνιο του 1999 έμειναν 453 και το Νοέμβριο 432. Το Μάιο του 2000 έμειναν 427 και το Δεκέμβριο 428, όσοι καταμετρήθηκαν και το Μάιο του 2001.

Εγκλωβισμένοι δεν υπήρχαν μόνο στην Καρπασία αλλά και σε άλλες περιοχές. Συγκεκριμένα στις 4 Αυγούστου 1975 υπήρχαν 136 εγκλωβισμένοι στην Κερύνεια, 47 στο ξενοδοχείο DOME (επίσης στην Κερύνεια), 451 στο Πέλλα Πάις, 180 στον Άγιο Επίκτητο, Πέντε στην Αγία Ειρήνη, 16 στο Διόριος , 19 στη Θέρμια, 109 στο Καζάφανι, 54 στον Καραβά, 35 στο Καράκουμι, 5 στον Κορμακίτι (ελληνοκύπριοι) 131 στη Λάπηθο και 46 στη Μύρτου. Συνολικά την επαρχία Κερύνειας υπήρχαν 1.223 εγκλωβισμένοι. Όσον αφορά τους Μαρωνίτες υπήρχαν 979 εκ των οποίων 65 στον Ασώματο, 79 στα Καρπάσια και 835 στον Κορμακίτη.

Στην επαρχία Αμμοχώστου υπήρχαν 7.733 εκ των οποίων 13 στον Απόστολο Αντρέα, 542 στον Άγιο Ανδρόνικο, 29 στον Άγιο Θεόδωρο, 1.010 στην Αγία Τριάδα (σήμερα έμειναν 85) 261 στο Βασίλι, 387 στο Βαθύλακα, 32 στο Βοκολίδα, 30 στα Γαστριά, 1.841 στη Γιαλούσα, 360 στην Επτακώμη, 28 στο Κοιλάνεμος, 137 στην Κώμα του Γιαλού, 148 στην Κώμη Κεπήρ, 423 στο Λεονάρισσο (σήμερα τέσσερις) 146 στη Λυθράγκωμη, 108 στη Μελάναγρα, 173 στη Νέτα, 94 στο Πατρίκι, 1.925 στο Ριζοκάρπασο και 46 στην Ταύρου.

Εξάλλου,  υπήρχαν άλλοι τρεις στον Απόστολο Βαρνάβα και 123 στο Τρίκωμο. Συνολικά ο αριθμός των εγκλωβισμένων ανερχόταν στους 10.071 εκ των οποίων οι 979 Μαρωνίτες.