€162 εκατ. για Κόσιη και Πεντάκωμο και οδικός χάρτης για διαχείριση αποβλήτων – Σημαντικότατη απόκλιση από ευρωπαϊκούς στόχους

Η μη δημιουργία κατάλληλων υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και η συνεχιζόμενη εξάρτηση της Κύπρου από την υγειονομική ταφή δημοτικών αποβλήτων, απασχόλησε τη χθεσινή συνεδρία της κοινοβουλευτικής επιτροπής Ελέγχου.

Ο γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος του υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Κώστας Κωνσταντίνου, παρουσιάζοντας τον οδικό χάρτη και τη στρατηγική 2026–2035, αναγνώρισε ότι η διαχείριση αποβλήτων αποτελεί το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Κύπρος, παρομοιάζοντας την κατάσταση με «βόμβα στα χέρια μας» που πρέπει να προληφθεί η έκρηξή της.

Ο κ. Κωνσταντίνου υπογράμμισε την απόκλιση της Κύπρου από τους ευρωπαϊκούς στόχους. Για την ανακύκλωση/ επαναχρησιμοποίηση, ενώ ο ευρωπαϊκός στόχος για το 2025 ήταν στο 55% (και 65% έως το 2035), η Κύπρος βρίσκεται σήμερα μόλις στο 16%.

Το ανώτατο όριο ταφής πρέπει να περιοριστεί στο 10% έως το 2035, την ώρα που η χώρα εξακολουθεί να θάβει τη συντριπτική πλειονότητα των αποβλήτων της σε ποσοστό 63%, γεγονός που προϋποθέτει σημαντική αύξηση της πρόληψης, της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης.

Αναφερόμενος στις ΟΕΔΑ, Πεντακώμου και Κόσιης, εξήγησε πως βρίσκονται ακόμη στο στάδιο προετοιμασίας της μεταβατικής αναβάθμισης και όχι της οριστικής λύσης, η οποία θα καθοριστεί μέσα από τη Μελέτη Βιωσιμότητας Δικτύου Υποδομών Διαχείρισης Δημοτικών Στερεών Αποβλήτων, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028. Μέχρι τότε, προωθούνται έργα μεταβατικής αναβάθμισης ώστε οι εγκαταστάσεις να συνεχίσουν να λειτουργούν νόμιμα και επαρκώς. Για το Πεντάκωμο ο διαγωνισμός αναμένεται αρχές 2027, ενώ για την Κόσιη έξι μήνες αργότερα. Για το μέλλον του ΧΥΤΑ Πάφου αποφάσεις θα ληφθούν στη βάση των εισηγήσεων της μελέτης σκοπιμότητας.

>> ΟΕΔΑ Κόσιης: Καλύπτει Λευκωσία, Λάρνακα και Αμμόχωστο, λειτουργεί στα όριά της με παλαιωμένο μηχανικό εξοπλισμό μετά από 16 έτη λειτουργίας και επιβαρύνθηκε από το 2018 μετά το κλείσιμο του Κοτσιάτη.

Δράσεις: Προβλέπεται διαγωνισμός εντός του 2027 για μεταβατική σύμβαση (7+1+1 έτη) εκτιμώμενης αξίας €100 εκατ. που περιλαμβάνει αναβάθμιση της μονάδας, κατασκευή νέου κυττάρου, επεξεργασία οργανικών και δημιουργία 3ης γραμμής επεξεργασίας.

>> ΟΕΔΑ Πεντακώμου: Καλύπτει τη Λεμεσό και βρίσκεται υπό κρατική διαχείριση από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) από τις 19 Δεκεμβρίου 2023, μετά την καταγγελία της σύμβασης του ιδιώτη αναδόχου, ενώ με μεγάλο μέρος του εξοπλισμού να παραδόθηκε εκτός λειτουργίας.

Δράσεις: Προετοιμάζεται μεταβατική σύμβαση (5+1+1 έτη) εκτιμώμενης αξίας €62 εκατ. για μερική αναβάθμιση, αποκατάσταση των υφιστάμενων κυττάρων ΧΥΤ, κατασκευή Γ΄ φάσης ΧΥΤ, επιδιόρθωση μηχανικής διαλογής και βιολογικού σταθμού.

>> Επαρχία Πάφου: Συνεχίζεται η απευθείας υγειονομική ταφή χωρίς καμία προηγούμενη επεξεργασία, πρακτική που δεν είναι σύννομη με το κοινοτικό δίκαιο.

Δράσεις: Λήψη αποφάσεων στις αρχές του 2027, στη βάση των εισηγήσεων της μελέτης σκοπιμότητας

>> Μελέτη σκοπιμότητας για το ολοκληρωμένο εθνικό δίκτυο υποδομών (2029–2035): Έχει προκηρυχθεί μελέτη σε συνεργασία με την τεχνική βοήθεια της JASPERS, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Ιούλιο του 2028 με πρώτο παραδοτέο την ειδική μελέτη για την Πάφο εντός 3 μηνών από την υπογραφή. Η μελέτη αυτή θα καθορίσει τις μόνιμες τελικές αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής ενεργειακής αξιοποίησης (waste to energy).

Το 2029 η ανάληψη των ΟΕΔΑ από τους ΕΟΑ

Ο γενικός διευθυντής του ΕΟΑ Λευκωσίας, Κωνσταντίνος Παρμακλής, αποκάλυψε ότι στάλθηκε επιστολή από τον υπουργό Εσωτερικών με την οποία ενημερώνονται πως αναμένεται να ζητηθεί παράταση δύο ετών. Έτσι, οι ΕΟΑ δεν θα αναλάβουν την ευθύνη παραλαβής και επεξεργασίας των ΟΕΔΑ το 2027 όπως προέβλεπε ο αρχικός σχεδιασμός, αλλά το 2029.

Ο κ. Παρμακλής εξέφρασε την έντονη ανησυχία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για το ενδεχόμενο μετακύλισης ευρωπαϊκών προστίμων ή υπέρογκου οικονομικού βάρους στους ΕΟΑ και κατ’ επέκταση στους πολίτες, για παραλείψεις και καθυστερήσεις που βαραίνουν τον εθνικό σχεδιασμό του κράτους. Ο οργανισμός, είπε, καλείται να παραλάβει δεκάδες υποδομές όπως Πράσινα Σημεία, Πράσινα Περίπτερα και αποκατεστημένους ΧΑΔΑ, χωρίς την απαραίτητη εξασφάλιση κρατικών πόρων.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίας ακούστηκαν επικρίσεις από βουλευτές και εμπλεκόμενους φορείς, με τον Χρύσανθο Σαββίδη, αναπληρωτή πρόεδρο της Επιτροπής, να κάνει λόγο για απαράδεκτη κατάσταση και καθυστερήσεις στη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών.

Ο επικεφαλής του ΑΛΜΑ, Οδυσσέας Μιχαηλίδης, σημείωσε τις πολιτικές ευθύνες των διαδοχικών κυβερνήσεων και τις λανθασμένες αποφάσεις από το 2013 και μετά, κάνοντας λόγο για εγκατάλειψη σχεδιασμών, με αποτέλεσμα το κόστος να καλούνται να το πληρώσουν οι φορολογούμενοι πολίτες.

Εκ μέρους του ΕΤΕΚ, ο Νίκος Νικολαΐδης έκανε αναδρομή στις προειδοποιήσεις του Επιμελητηρίου από το 2006, τονίζοντας ότι «ο πολίτης θα πληρώσει την αδράνεια» και τους κακούς σχεδιασμούς.

Εκ μέρους της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ο Ευάγγελος Θεοδωρίδης ανακοίνωσε ότι η Υπηρεσία παρακολουθεί στενά το θέμα και προαναγγέλλει νέα ειδική έκθεση εντός του 2027.

Εκ μέρους της Ομοσπονδίας Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου (ΟΠΟΚ), η Έφη Ξάνθου ανέφερε ότι η κατάσταση στην ΟΕΔΑ Πεντακώμου είναι απαράδεκτη και τα σκουπίδια μένουν έξω από τη μονάδα, ενώ, ακολούθως, θάβονται ανεπεξέργαστα στο κύτταρο.