€162 εκατ. για να κρατηθούν όρθιες οι ΟΕΔΑ Κόσιης και Πεντακώμου – Στο στόχαστρο οι ευθύνες για τα απόβλητα

Με το ποσοστό ταφής των δημοτικών αποβλήτων στην Κύπρο να παραμένει στο 65%, την ΟΕΔΑ Κόσιης να βρίσκεται στα όριά της και το κράτος να δρομολογεί μεταβατικές παρεμβάσεις ύψους €162 εκατ., η Επιτροπή Ελέγχου της Βουλής άνοιξε σήμερα τον φάκελο των ευθυνών για το διαχρονικό αδιέξοδο στη διαχείριση των αποβλήτων, αναδεικνύοντας παράλληλα τον κατακερματισμό των αρμοδιοτήτων, τις εκκρεμότητες του παρελθόντος και τις προκλήσεις που καλούνται να αναλάβουν οι Επαρχιακοί Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης.

Πιο συγκεκριμένα, η Επιτροπή Ελέγχου επιχείρησε να εξετάσει τις ενδεχόμενες ευθύνες για τη μη δημιουργία κατάλληλων υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και τη συνεχιζόμενη εξάρτηση της Κύπρου από την ταφή δημοτικών αποβλήτων.

Ανοίγοντας τη συζήτηση, ο προεδρεύων της Επιτροπής Χρύσανθος Σαββίδης έθεσε το ερώτημα του κατά πόσον η σημερινή κατάσταση είναι αποτέλεσμα αντικειμενικών δυσκολιών ή αν συνδέεται με καθυστερήσεις, παραλείψεις, ανεπαρκή σχεδιασμό και πλημμελή εποπτεία.

Λαμβάνοντας τον λόγο, ο Γενικός Διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος, Κώστας Κωνσταντίνου, παρουσίασε την εικόνα που επικρατεί σήμερα στη διαχείριση των αποβλήτων.

Όπως ανέφερε, η Κύπρος καλείται πλέον να κινηθεί μέσα σε αυστηρότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο, με στόχο η ταφή να περιοριστεί κάτω από το 10% μέχρι το 2035. Κατά τη συνεδρία ανέφερε ότι σήμερα το ποσοστό ταφής βρίσκεται περίπου στο 65%.

Η Κόσιη, όπως είπε, «έχει φτάσει στα όριά της». Η μονάδα σχεδιάστηκε αρχικά για Λάρνακα και Αμμόχωστο, όμως από το 2018, μετά το κλείσιμο του Κοτσιάτη, δέχεται και τα απόβλητα της Λευκωσίας. Σήμερα καλύπτει τρεις επαρχίες, έχει δυναμικότητα 190.000 τόνων ετησίως και λειτουργεί με μηχανολογικό εξοπλισμό 16 ετών. Η ΟΕΔΑ Πεντακώμου βρίσκεται από τον Δεκέμβριο του 2023 υπό κρατική διαχείριση, ενώ στην Πάφο εξακολουθεί να γίνεται απευθείας ταφή χωρίς προηγούμενη επεξεργασία.

Ο κ. Κωνσταντίνου αναφέρθηκε παράλληλα στις εκκρεμότητες από τους παλαιούς ΧΑΔΑ. Όπως είπε, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ήδη καταδικαστεί και βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία που αφορά την επιβολή ποινής. Για το Βατί σημείωσε ότι, παρότι ο χώρος έκλεισε το 2018, η αποκατάστασή του συνεχίζεται και, με βάση το σημερινό χρονοδιάγραμμα, αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028.

Στη συζήτηση επανήλθε πολλές φορές και το ζήτημα του κατακερματισμού των αρμοδιοτήτων. Από το 2017 οι αρμοδιότητες μεταφέρθηκαν από το Υπουργείο Εσωτερικών στο Υπουργείο Γεωργίας, με το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων να αναλαμβάνει τη διαχείριση υφιστάμενων συμβάσεων και το Τμήμα Περιβάλλοντος την πολιτική για τα απόβλητα. Βουλευτές επανέφεραν αρκετές φορές το ζήτημα της κατανομής των αρμοδιοτήτων, θέτοντας το ερώτημα ποιος σχεδιάζει, ποιος υλοποιεί, ποιος ελέγχει και ποιος, τελικά, αναλαμβάνει την ευθύνη.

Με την οριστική λύση να παραμένει ακόμη υπό μελέτη, το κράτος στρέφεται σε ένα νέο πακέτο μεταβατικών παρεμβάσεων. Ο σχεδιασμός για Κόσιη και Σκαρίνου αποτιμάται περίπου στα €100 εκατ., ενώ στο Πεντάκωμο οι εργασίες υπολογίζονται στα €62 εκατ. Τα €162 εκατ. δεν αφορούν, επομένως, το τελικό μοντέλο, αλλά τις λύσεις που θα κρατήσουν τις μονάδες λειτουργικές μέχρι να ληφθούν οι μόνιμες αποφάσεις.

Το Πεντάκωμο βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης. Από τις 19 Δεκεμβρίου 2023 έχουν συναφθεί περισσότερες από 180 επιμέρους συμβάσεις για να διατηρηθεί η μονάδα σε λειτουργία, καλύπτοντας επισκευές, συντήρηση, θέματα ασφάλειας, πυροπροστασίας και περιβαλλοντικής συμμόρφωσης. Η διευθύντρια του ΤΑΥ, Ηλιάνα Ττόφα, ανέφερε ότι το Τμήμα ανέλαβε «ευθύνη πολύ μεγαλύτερη των δυνατοτήτων» του, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι αποφεύχθηκε μια υγειονομική κρίση.

Διαφορετική εικόνα έδωσε η Έφη Ξάνθου της Ομοσπονδίας Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου. Υποστήριξε ότι τα προβλήματα στο Πεντάκωμο παραμένουν και επανέφερε καταγγελίες και στοιχεία που, όπως είπε, είχαν τεθεί ήδη από το 2024 και το 2025. Ανέφερε ακόμη ότι όταν ανέλαβε το Υπουργείο Γεωργίας η Μαρία Παναγιώτου, την είχε ενημερώσει ότι υπήρχε στα συρτάρια του Υπουργείου ένα, κατά την έκφρασή της, «πόρισμα-βόμβα» για το Πεντάκωμο.

Να σημειωθεί ότι το πόρισμα διαβιβάστηκε στη Νομική Υπηρεσία τον Δεκέμβριο του 2023 και έναν χρόνο αργότερα προωθήθηκε στην Αστυνομία για ποινική διερεύνηση τυχόν αδικημάτων.

Ξεχωριστή ήταν και η παρέμβαση του Ντίνου Νικολαΐδη του ΕΤΕΚ. Ο κ. Νικολαΐδης παρέδωσε στους βουλευτές USB με στοιχεία από πόρισμα που, όπως ανέφερε, «είχε συντάξει ο ίδιος στο πλαίσιο έρευνας για το Πεντάκωμο».Παράλληλα γύρισε τη συζήτηση ακόμη πιο πίσω, στο 2006, υποστηρίζοντας ότι υπήρχαν από τότε προειδοποιήσεις για τον σχεδιασμό της Κόσιης, το κόστος της επεξεργασίας και το παραγόμενο προϊόν.

Εκ μέρους της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ο Ευάγγελος Θεοδωρίδης ανέφερε ότι από το 2014 μέχρι το 2022 είχαν καταγραφεί διαφωνίες για διαδικασίες, αναθέσεις, συνεχόμενες παρατάσεις και διαχείριση συμβάσεων, μεταξύ άλλων στην Κόσιη. «Είχαμε αρκετές διαφωνίες, οι οποίες είναι καταγραμμένες», είπε, προσθέτοντας ότι η Υπηρεσία παρακολουθεί τις νέες διαδικασίες και προγραμματίζει νέα έκθεση εντός του 2027.

Μέσα σε αυτό το ήδη σύνθετο σκηνικό, οι Επαρχιακοί Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης καλούνται μέχρι το τέλος Ιουνίου του 2027 να αναλάβουν τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων. Επι τούτου  ο ΓΔ του ΕΟΑ Λευκωσίας, Κωνσταντίνος Παρμακλής σημείωσε ότι οι Οργανισμοί «δεν ήταν συμμέτοχοι στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων», ενώ εκπρόσωποι των ΕΟΑ εξέφρασαν ανησυχίες για το ενδεχόμενο να παραλάβουν μαζί με την αρμοδιότητα και λειτουργικά ή οικονομικά βάρη προηγούμενων ετών.