ΕΟΑ Λευκωσίας: Όχι στη μετακύλιση ευθυνών στους πολίτες για τα απόβλητα – «Φορτώνουν υποδομές εκατομμυρίων χωρίς κρατικούς πόρους», λέει ο Γιωρκάτζης

Σε μετωπική σύγκρουση με το κράτος βρίσκεται ο Επαρχιακός Οργανισμός Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) Λευκωσίας, διαμηνύοντας με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί τη μετακύλιση νομικών, οικονομικών και διοικητικών ευθυνών για τις διαχρονικές ελλείψεις επαρκών υποδομών και την αποτυχία της χώρας στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων.

Σε υπόμνημα που απέστειλε ο πρόεδρος του ΕΟΑ Λευκωσίας, Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης, προς τον πρόεδρο και τα μέλη της κοινοβουλευτικής επιτροπής Παρακολουθήσεως Σχεδίων Ανάπτυξης και Ελέγχου Δημοσίων Δαπανών, ο Οργανισμός θέτει ξεκάθαρες «κόκκινες γραμμές». Παράλληλα, αναδεικνύει τον άμεσο κίνδυνο επιβολής χρηματικών κυρώσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της συνεχιζόμενης εξάρτησης της Κύπρου από την υγειονομική ταφή.

Η κατάσταση βρίσκεται στο κόκκινο, καθώς τον Ιούλιο του 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε αιτιολογημένη γνώμη στην Κύπρο μαζί με άλλα 11 κράτη-μέλη λόγω μη επίτευξης των δεσμευτικών στόχων ανακύκλωσης. Με την προθεσμία συμμόρφωσης των δύο μηνών να εκπνέει, η χώρα βρίσκεται προ των πυλών του Δικαστηρίου της ΕΕ, αντιμέτωπη με την επιβολή χρηματικών ποινών.

Ο ΕΟΑ Λευκωσίας υπενθυμίζει το δεδικασμένο της υπόθεσης C-387/97 (Επιτροπή κατά Ελλάδας), όπου επιβλήθηκε ημερήσιο πρόστιμο για παρατεινόμενη μη συμμόρφωση σε ζητήματα διαχείρισης αποβλήτων, υπογραμμίζοντας ότι ο οικονομικός κίνδυνος για το κράτος είναι τεράστιος.

«Μας φορτώνουν υποδομές €50 εκατ.»

Σύμφωνα με τα στοιχεία που καταθέτει ο κ. Γιωρκάτζης, ο ΕΟΑ Λευκωσίας καλείται να αναλάβει και να διαχειριστεί ένα ευρύτατο δίκτυο υποδομών, το κόστος των οποίων σε υποδομές και διαχείριση σε βάθος δύο ετών αγγίζει σχεδόν τα €50 εκατ., χωρίς να υπάρχει καμία κρατική πρόνοια για κάλυψη των απαιτούμενων πόρων:

>> 8 υφιστάμενα Πράσινα Σημεία και 3 επιπλέον προς υλοποίηση.

>> 10 Πράσινα Περίπτερα στην ορεινή επαρχία.

>> 10 Καταστήματα Επαναχρησιμοποίησης. 

>> 1 Κέντρο Επαναχρησιμοποίησης.

>> 2 Κοινοτικούς Κομποστοποιητές.

>> 14 Αποκατεστημένους ΧΑΔΑ συν τον ΧΑΔΑ Κοτσιάτη.

>> Την ΟΕΔΑ Κόσιης.

Σύμφωνα με τον κ. Γιωρκάτζη, το ετήσιο κόστος λειτουργίας των 8 Πράσινων Σημείων υπολογίζεται σε €1.000.000, με το 40% να αφορά τη διαχείριση ρευμάτων αποβλήτων κάτω από συχνά μονοπωλιακές συνθήκες.

Η μεταφροντίδα και οι κατασκευαστικές εργασίες των αποκατεστημένων ΧΑΔΑ ανέρχονται κατ’ ελάχιστον σε €500.000 ετησίως, χωρίς τις πιθανές επενδύσεις αξιοποίησης βιοαερίου.

Για τις λοιπές σχεδιαζόμενες υποδομές (Πράσινα Περίπτερα, Καταστήματα και Κέντρο Επαναχρησιμοποίησης), το κράτος δεν έχει παρουσιάσει καμία επίσημη μελέτη κόστους προς την Αυτοδιοίκηση!

Ο ΕΟΑ Λευκωσίας στηλιτεύει την τακτική του κράτους να επιβάλλει αυξημένα τέλη και φόρους στους πολίτες χωρίς αντίκρισμα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του 2012, όταν το τέλος εισόδου στην ΟΕΔΑ Κόσιης εκτοξεύτηκε από τα €7 στα €40 ανά τόνο, επιβαρύνοντας π.χ. τον Δήμο Λευκωσίας από €230.000 σε €1.320.000 ετησίως.

«Το κράτος απέτυχε να υλοποιήσει τους στόχους για τους οποίους κλήθηκαν οι πολίτες να επωμισθούν περισσότερα, όπως η εφαρμογή του εργαλείου “Πληρώνω Όσο Πετώ”, ούτε οι ΟΕΔΑ λειτούργησαν αποδοτικά, ούτε η ανακύκλωση ενισχύθηκε», επισημαίνεται.

Την ίδια ώρα, η πρόνοια για επιβολή Φόρου Υγειονομικής Ταφής που ξεκινά από €10/τόνο και μπορεί να φτάσει τα €70/τόνο κινδυνεύει να λειτουργήσει απλώς ως εισπρακτικό μέτρο και χαράτσι, εφόσον δεν συνοδεύεται από ουσιαστικές υποδομές επεξεργασίας. Παράλληλα, το κράτος προγραμματίζει δαπάνες ύψους €160 εκατ. για προσωρινές βελτιώσεις στους δυο ΟΕΔΑ (Κόσιης και Πεντακώμου), οι οποίοι έχουν ήδη ξεπεράσει τον κύκλο ζωής τους και διαχειρίζονται ποσότητες πέραν των δυνατοτήτων τους.

Ο ΕΟΑ επιδιώκει αυστηρή εφαρμογή της διευρυμένης ευθύνης παραγωγού και της Green Dot, ώστε τα συλλογικά συστήματα να παραλαμβάνουν και να διαχειρίζονται πέραν του 40% των ανακυκλώσιμων.

Τα 9 αιτήματα του ΕΟΑ Λευκωσίας

Για να αποτραπεί η κατάρρευση του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος και η αδικαιολόγητη οικονομική επιβάρυνση των δημοτών, ο ΕΟΑ Λευκωσίας θέτει ενώπιον της Βουλής και των αρμόδιων Υπουργείων τις εξής 9 προϋποθέσεις:

>> Ο ΕΟΑ δεν φέρει καμία ευθύνη για τη μη δημιουργία εθνικών υποδομών, καθότι ο σχεδιασμός προϋπήρχε της ίδρυσής του.

>> Καμία ανάληψη διαχείρισης υποδομών χωρίς την ταυτόχρονη παραχώρηση των απαραίτητων οικονομικών και υλικών πόρων από το Υπουργείο.

>> Ρητή πρόνοια που να αποκλείει τη μετακύλιση ευρωπαϊκών προστίμων ή κυρώσεων στους ΕΟΑ και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

>> Σύνδεση του φόρου υγειονομικής ταφής και κάθε οικονομικού μέτρου με δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης και συγκεκριμένες κρατικές επενδύσεις σε υποδομές.

>> Θεσμοθέτηση μηχανισμού διαβούλευσης κράτους – ΕΟΑ πριν από τη λήψη νομοθετικών ή φορολογικών αποφάσεων.

>> Έγκαιρη και σαφής ενημέρωσης των ΕΟΑ για την πορεία της διαδικασίας επί παραβάσει και τα μέτρα συμμόρφωσης.

>> Διασφάλιση εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων για ταχεία κατασκευή μονάδων επεξεργασίας και ανάκτησης αποβλήτων σε επαρχιακό/ εθνικό επίπεδο.

>> Τακτική ενημέρωση για την πορεία της διαδικασίας επί παραβάσει από την ΕΕ.

>> Ενεργή συμμετοχή των ΕΟΑ στον σχεδιασμό των εθνικών υποδομών διαχείρισης αποβλήτων.

Επενδύσεις εκατομμυρίων για να προληφθεί το ευρωπαϊκό πρόστιμο

Απέναντι στις ανησυχίες και τις ενστάσεις που διατυπώνονται από πλευράς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για το κόστος και τις ελλείψεις στις υποδομές διαχείρισης αποβλήτων, το υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (ΥΓΑΑΠ) αντιπαραθέτει το δικό του σχεδιασμό και τις δράσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Στο πλαίσιο της ενημέρωσης της αρμόδιας κοινοβουλευτικής Επιτροπής, το Υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι η επίτευξη των ευρωπαϊκών και εθνικών στόχων για μείωση της υγειονομικής ταφής στο κάτω του 10%, από το 63% που βρίσκεται σήμερα η ταφή και αύξηση της ανακύκλωσης/ κομποστοποίησης στο 65% έως το 2035, αποτελεί εθνική προτεραιότητα που στηρίζεται στο εγκεκριμένο Σχέδιο Διαχείρισης Δημοτικών Αποβλήτων 2022-2028.

1. Εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετώ» (ΠΟΠ) και χρηματοδότηση €25 εκατ. για τη στήριξη των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΑΤΑ) και την εφαρμογή του συστήματος εντός του 2027.

2. Το πλάνο μεταβατικής αναβάθμισης για τις ΟΕΔΑ Πεντακώμου και Κόσιης με συνολικό κόστος €162 εκατ. με την οριστική τεχνολογική λύση να καθοριστεί από τη Μελέτη Βιωσιμότητας Δικτύου Υποδομών, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028.

3. Για την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας και της χωριστής συλλογής, το Υπουργείο προωθεί ένα εκτεταμένο δίκτυο συμπληρωματικών έργων και Πράσινα Σημεία.

4. Αντιμετώπιση παράνομων σκυβαλότοπων. Αναγνωρίζοντας τις σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τους κινδύνους πυρκαγιών από την ανεξέλεγκτη ρίψη αποβλήτων, το Υπουργείο επισημαίνει ότι παρόλο που η νομική ευθύνη εντοπισμού και καθαρισμού ανήκει στις Τοπικές Αρχές, το κράτος παρέχει ουσιαστική οικονομική ενίσχυση.