Στο τραπέζι κρίσιμες αποφάσεις για το χαλλούμι: Τα δύο σενάρια για το μέλλον του – Τι εξετάζει το υπουργείο Γεωργίας

Μπροστά σε κρίσιμα διλήμματα και υπό την πίεση του χρόνου βρίσκεται το υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, το οποίο καλείται τώρα να τρέξει με εντατικούς ρυθμούς για να διασώσει την προστασία του χαλλουμιού ως Προϊόντος Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ).

Η αδράνεια και οι καθυστερήσεις που επιδείχθηκαν από τις εκάστοτε κυβερνήσεις όλα τα προηγούμενα χρόνια, από την ημέρα της επίσημης κατοχύρωσης του προϊόντος το 2014 μέχρι σήμερα, εγκλώβισαν τον τομέα σε αδιέξοδα, με αποτέλεσμα οι υφιστάμενες συνθήκες παραγωγής και η αυξημένη διαθεσιμότητα αγελαδινού γάλακτος έναντι του αιγοπρόβειου να απειλούν την ίδια την υπόσταση της πιστοποίησης. Με βάση το τελευταίο διάταγμα η ποσόστωση από τον περασμένο Μάιο μέχρι και το τέλος του 2026 παραμένει καθηλωμένη στο 15%.

Πλέον, τα περιθώρια έχουν εξαντληθεί, αφού ουσιαστικά παραμένουν λιγότερο από τρία χρόνια και το υπουργείο Γεωργίας καλείται να λάβει άμεσα καταλυτικές αποφάσεις, ευρισκόμενο ανάμεσα σε δύο συγκεκριμένες επιλογές:

>> Πρώτη, την άμεση δρομολόγηση των διαδικασιών για τροποποίηση των προδιαγραφών του χαλλουμιού ΠΟΠ μέσω αίτησης που θα υποβληθεί από τους τυροκόμους, ώστε να διασφαλιστεί ο απαιτούμενος χρόνος για την ολοκλήρωση των χρονοβόρων εθνικών και ενωσιακών διαδικασιών και εγκρίσεων.

>> Δεύτερη, στην περίπτωση που δεν υποβληθεί αίτηση τροποποίησης, την εναλλακτική ενεργοποίηση της διαδικασίας σταδιακής αύξησης της ελάχιστης ποσόστωσης αιγοπρόβειου γάλακτος στις πρώτες ύλες παρασκευής μέσω υπουργικών διαταγμάτων, ώστε αυτή να φτάσει υποχρεωτικά στο 50%+ μέχρι τον Ιούλιο του 2029.

Πλέον το υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος υπογραμμίζει την άμεση ανάγκη για λήψη αποφάσεων.

Στο επίκεντρο των σχεδιασμών βρίσκεται η δρομολόγηση των διαδικασιών για την τροποποίηση των προδιαγραφών του προϊόντος, ενώ, παράλληλα, διαμηνύεται ότι, εφόσον δεν υποβληθεί αίτηση αλλαγής, θα πρέπει να εφαρμόζεται σταδιακή αύξηση της ελάχιστης χρήσης αιγοπρόβειου γάλακτος, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος του 50%+ έως το 2029.

Κατά το Υπουργείο, το σοβαρότερο ζήτημα που επηρεάζει την εφαρμογή των προδιαγραφών αφορά στη μακροχρόνια διαμάχη μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων: Ποιμνιοτρόφων, αγελαδοτρόφων και τυροκόμων. Η διαφωνία εστιάζεται στην αμφισβήτηση της ποσοτικής επάρκειας των τριών επιτρεπόμενων ειδών γάλακτος για την κάλυψη της απαιτούμενης ποσόστωσης και την παραγωγή επαρκών ποσοτήτων για τη διάθεση στην αγορά, δεδομένου ότι πέραν του 90% της παραγωγής διακινείται σε κράτη-μέλη της ΕΕ ή εξάγεται σε τρίτες χώρες.

Παρά τις προσπάθειες για αύξηση της παραγωγής αιγοπρόβειου γάλακτος, οι εμπλεκόμενοι ισχυρίζονται ότι οι ποσότητες δεν επαρκούν ώστε όλοι οι τυροκόμοι να συμμορφώνονται με την απαίτηση η ποσότητα αιγοπρόβειου γάλακτος να υπερβαίνει εκείνη του αγελαδινού. Η πραγματικότητα αυτή οδήγησε το 2024, με τη λήξη της 10ετούς μεταβατικής περιόδου προσαρμογής στις προδιαγραφές, στη χρήση ενωσιακής πρόνοιας για παράταση της μεταβατικής περιόδου έως το 2029, προκειμένου να παρασχεθεί ο απαιτούμενος χρόνος για την προσαρμογή των εμπλεκομένων και τη σταδιακή επίτευξη πλήρους συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις της προδιαγραφής του χαλλουμιού ΠΟΠ.

Καθώς η αυξημένη παραγωγή αγελαδινού γάλακτος έναντι του αιγοπρόβειου καθιστά την τροποποίηση των προδιαγραφών σχεδόν αναπόφευκτη, καλούνται οι τυροκόμοι που παράγουν το προϊόν να υποβάλουν σχετική αίτηση. Η δρομολόγηση αυτή πρέπει να γίνει άμεσα. Η διαδικασία εξέτασης μιας τέτοιας αίτησης περιλαμβάνει στάδια εθνικών και ενωσιακών δημοσιεύσεων, καθώς και περιόδους υποβολής ενστάσεων σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, γεγονός που ενδέχεται να παρατείνει ή να καθυστερήσει σημαντικά το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την ολοκλήρωση της διαδικασίας εξέτασης και την τελική έγκριση ή απόρριψη της. Η έγκαιρη έναρξη των διαδικασιών τίθεται ως βασική προτεραιότητα για να μη τεθεί σε κίνδυνο η προστασία της ονομασίας ΠΟΠ.

Στην περίπτωση που δεν υποβληθεί αίτηση για τροποποίηση των προδιαγραφών, υπογραμμίζεται ότι θα πρέπει εναλλακτικά να δρομολογηθεί η διαδικασία σταδιακής αύξησης της ελάχιστης ποσόστωσης αιγοπρόβειου γάλακτος στις πρώτες ύλες παρασκευής. Η αύξηση αυτή θα υλοποιείται μέσω σχετικών διαταγμάτων του υπουργού Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, με τελικό στόχο τον Ιούλιο του 2029 η αναλογία αιγοπρόβειου να φτάσει στο 50%+, όπως ακριβώς ορίζεται στις αρχικές προδιαγραφές του χαλλουμιού ΠΟΠ.

Δράσεις και μέτρα εφαρμογής από το υπουργείο Γεωργίας

Για την πιστή εφαρμογή των προδιαγραφών και την ενίσχυση του τομέα, το υπουργείο Γεωργίας έχει θέσει σε εφαρμογή σειρά στοχευμένων ενεργειών:

>> Πρόγραμμα ανίχνευσης γαλακτόσκονης: Υλοποιείται από τον Ιούλιο του 2024 έως τον Δεκέμβριο του 2026 σε συνεργασία με το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ), το Κρατικό Χημείο και το Τμήμα Γεωργίας.

>> Σύσταση ειδικών Επιτροπών:

α) Ενδοτμηματική Επιτροπή: Υπό την προεδρία του υπουργού Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, με στόχο την ολιστική διαχείριση, τη συλλογική εξέταση των ζητημάτων και τη συνεχή ενημέρωση των φορέων.

β) Επιτροπή παρακολούθησης: Υπό την προεδρία του προέδρου του ΚΕΒΕ, Σταύρου Σταύρου, με στόχο την κοινή εξεύρεση λύσεων μέσω διαλόγου και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ όλων των εμπλεκομένων.

>> Ενδιάμεσο λογισμικό: Λειτουργία συστήματος για την ακριβή καταγραφή των τριών ειδών γάλακτος που χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη για το χαλλούμι, καθώς και των παραγόμενων προϊόντων (όπως αναρή, γιαούρτι κ.ά.).

>> Αυστηροποίηση νομοθεσίας: Τροποποιητικό νομοσχέδιο βρίσκεται ενώπιον της κοινοβουλευτικής επιτροπής Γεωργίας για την επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης.

>> Γενετική βελτίωση και εθνικό έργο AGRICYGEN: Σε συνεργασία με τους Κλάδους Ζωικής Παραγωγής, Βελτίωσης Φυτών και Αγροβιοτεχνολογίας του Ινστιτούτου Γεωργικών Ερευνών (ΙΓΕ) το πρόγραμμα αξιοποιεί εργαστηριακές τεχνολογίες και υπολογιστικές μεθόδους αιχμής με στόχους:

α) Την αύξηση της παραγωγής αιγοπρόβειου γάλακτος.

β) Την αύξηση της παραγωγής εγχώριων ζωοτροφών.

γ) Την οικολογική αναβάθμιση των κυπριακών εδαφών.

Πλάνο Μαλά για διπλασιασμό παραγωγής αιγοπρόβειου γάλακτος

Σε ριζικό επανασχεδιασμό του κτηνοτροφικού χάρτη της Κύπρου προχωρά η Πολιτεία, θέτοντας στο επίκεντρο τη βιωσιμότητα, την παραγωγικότητα και τη διασφάλιση του εθνικού μας προϊόντος, του χαλλουμιού. Σύμφωνα με την έκθεση της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής του Σταύρου Μαλά, προκρίνεται η εφαρμογή ενός Δωδεκαετούς Προγράμματος Αναδιάρθρωσης (2027–2038), συνολικού προϋπολογισμού €610,92 εκατ.

Η εμπορική πορεία του χαλλουμιού την περίοδο 2007–2025 καταγράφει μια θεαματική αύξηση: +750% σε όγκο και +1.100% σε αξία. Ωστόσο, η απουσία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού οδήγησε την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας αποκλειστικά από τις ανάγκες της αγοράς.

Η κατοχύρωση του χαλλουμιού ως προϊόντος Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) διπλασίασε την παραγωγή πρόβειου γάλακτος την τελευταία δεκαετία. Με τις διεθνείς αγορές να απαιτούν πλέον αυστηρά πρότυπα ευημερίας των ζώων και σταθερή ποιότητα πρώτης ύλης, η υφιστάμενη δομή της αιγοπροβατοτροφίας κρίνεται εύθραυστη και απαιτεί άμεση ενίσχυση.

Μέσα από τον σχεδιασμό της 12ετίας προτείνονται:

1. Ανασυγκρότηση αιγοπροβατοτροφίας (€372,2 εκατ.).

2. Αναβάθμιση αγελαδοτροφίας (€134 εκατ.).

3. Οριζόντιες δράσεις και βιοασφάλεια (€41 εκατ.).

4. Επιστημονική υποστήριξη και έρευνα (€63,7 εκατ.).