Καυτή πατάτα το χαλλούμι ΠΟΠ: Η έλλειψη αιγοπρόβειου γάλακτος, η παρα-οικονομία με τα κατεχόμενα και το πλάνο σωτηρίας των €610 εκατ. που παρουσίασε ο Σταύρος Μαλάς

Η κρίση του αφθώδους πυρετού, που έπληξε την κυπριακή κτηνοτροφία, αποκάλυψε τις διαχρονικές, συστημικές αδυναμίες του παραγωγικού μοντέλου του τόπου. Ταυτόχρονα όμως φέρνει προ των ευθυνών όλων την παραγωγή του εθνικού μας προϊόντος, του χαλλουμιού ΠΟΠ, που μέσα στα επόμενα τρία χρόνια πρέπει να παράγεται με τουλάχιστον 50% αιγοπρόβειο γάλα.

Κατά την παρουσίαση των ευρημάτων της έκθεσης της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής ο Σταύρος Μαλάς για το «Πρόγραμμα Ανάκαμψης και Ανασυγκρότησης της Κυπριακής Κτηνοτροφίας 2027-2038», συνολικού προϋπολογισμού €610 εκατ., χτύπησε καμπανάκι κινδύνου. Απευθυνόμενος στον νέο υπουργό Γεωργίας που προσφώνησε την χθεσινή εκδήλωση στο Προεδρικό Μέγαρο ο κ. Μαλάς χαρακτήρισε το χαλλούμι «ζεστή πατάτα» στα χέρια του Υπουργού, σημειώνοντας πως σήμερα ως εξαγωγικό προϊόν είναι ευρύτερης αγοράς και όχι υψηλής ποιοτικής αξίας. 

Στην παρουσίαση του για την κτηνοτροφία της Κύπρου ο κ. Μαλάς αναφέρθηκε σε στρεβλή εξάρτηση από το γάλα, την ορθάνοιχτη κερκόπορτα της παρα-οικονομίας με τα κατεχόμενα και το τεράστιο έλλειμμα αιγοπρόβειου γάλακτος που απειλούν ευθέως την κατοχύρωση και το μέλλον του χαλλουμιού ΠΟΠ. Μίλησε για παραγωγικό μοντέλο που μας κάνει ευάλωτους, κάνοντας αναφορά σε λίγες επιλογές για το κρέας και πολλές για τον παράνομο δρόμο.

Το υφιστάμενο μοντέλο παραγωγής στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε ποσοστό 80% στην παραγωγή γάλακτος και την μεταποίησή του σε χαλλούμι, αφήνοντας την παραγωγή και αξιοποίηση κρέατος παντελώς παραμελημένη. Περισσότερο από το 90% του παραγόμενου γάλακτος διοχετεύεται στην παραγωγή χαλλουμιού ΠΟΠ. Ωστόσο, η μεγαλύτερη απειλή για την επιβίωση του προϊόντος ως ΠΟΠ εστιάζεται στην έλλειψη αιγοπρόβειου γάλακτος.

Βάσει των προδιαγραφών ΠΟΠ με αναλογία 49% αγελαδινό / 51% αιγοπρόβειο στο μεικτό χαλλούμι, απαιτούνται 192,12 εκατ. λίτρα αιγοπρόβειου γάλακτος. Η υφιστάμενη παραγωγή που διοχετεύεται στο μεικτό χαλλούμι ανέρχεται μόλις σε 48,08 εκατ. λίτρα. Το ετήσιο έλλειμμα αγγίζει τα 144,04 εκατ. λίτρα πρόσθετου αιγοπρόβειου γάλακτος!

Αναλύοντας τα στοιχεία για τις παραδόσεις γάλακτος, ανέφερε ότι η παραγωγή αγελαδινού γάλακτος είναι σταθερή όλο το έτος, ενώ το αιγοπρόβειο παρουσιάζει έντονη εποχική διακύμανση, κορυφώνεται την άνοιξη 27,5% του συνόλου τον Μάιο και βουλιάζει το φθινόπωρο 14,2% τον Νοέμβριο, καθιστώντας τη συνεχή τροφοδοσία της βιομηχανίας εξαιρετικά δύσκολη.

Παρά την αύξηση των εξαγωγών χαλλουμιού κατά 713% σε όγκο και 1052% σε αξία από το 2007 έως το 2025, η διεύρυνση των αγορών πίεσε τις τιμές πώλησης. Το κόστος παραγωγής του 100% πρόβειου χαλλουμιού φτάνει τα €9-10/κιλό έναντι €6,5/κιλό για το τυρί σχάρας με αγελαδινό γάλα, με αποτέλεσμα οι αιγοπροβατοτρόφοι να δέχονται τη μεγαλύτερη οικονομική πίεση, καθώς οι τιμές δεν καλύπτουν το αυξημένο κόστος εκτροφής. Το μεικτό χαλλούμι (20% – 50% αιγοπρόβειο γάλα) φτάνει τα €7-8,5/κιλό.

Η παντελής απουσία οργανωμένης αγοράς για το εγχώριο κρέας, δίνει πολλές επιλογές για τον παράνομο δρόμο. Σύμφωνα με τον κ. Μαλά επειδή στην ελεύθερη Κύπρο η ζήτηση και οι τιμές για το ντόπιο κρέας είναι χαμηλές, δημιουργήθηκε μια ανεπίσημη παρα-οικονομία. Στα κατεχόμενα, οι τιμές του κρέατος είναι έως και 50%–60% υψηλότερες. Αυτό ωθεί στην παράνομη διακίνηση ζώων αρσενικών και μη παραγωγικών ζώων προς τις κατεχόμενες περιοχές χωρίς κανέναν κτηνιατρικό έλεγχο.

Μάλιστα, η παράνομη αυτή διακίνηση ζώων από και προς τα κατεχόμενα αποτέλεσε, σύμφωνα με την έκθεση, τον κύριο δρόμο εισόδου και ταχύτατης εξάπλωσης του ιού του αφθώδους πυρετού στις ελεύθερες περιοχές. Έτσι, χάθηκε το φυσικό πλεονέκτημα της νησιωτικότητας της Κύπρου.

Ενώ τα στοιχεία δείχνουν ότι οι γαλακτοπαραγωγές αγελάδες υπερδιπλασιάστηκαν (105,9% από το 2007) και τα θηλυκά μοσχάρια αυξήθηκαν ραγδαία, οι επίσημες σφαγές ταύρων μειώθηκαν κατά 28%. Τα αρσενικά ζώα φαίνεται να διοχετεύονται στην άτυπη αγορά για άμεσο ρευστό, λόγω έλλειψης επίσημων μονάδων πάχυνσης.

Το δωδεκαετές Σχέδιο ανασυγκρότησης 2027-2038

Η επιστημονική επιτροπή καθιστά σαφές ότι η επιστροφή στο παλιό, ευάλωτο μοντέλο θα σημαίνει την ολοκληρωτική καταστροφή και προκρίνει αλλαγή την ανάπτυξη οργανωμένων μονάδων πάχυνσης και εμπορίας κρέατος, την ποιότητα και πιστοποίηση κυπριακού κρέατος, τη μηδενική ανοχή στην παράνομη διακίνηση ζώων και τη δημιουργία πραγματικής αγοράς κρέατος με προστιθέμενη αξία και νόμιμο εισόδημα. Όλα αυτά προτείνονται μέσα από πλάνο 12ετίας με στόχο παραγωγικότερο, οργανωμένο και βιώσιμο κλάδο, με επίκεντρο γάλα, κρέας και χαλλούμι ΠΟΠ.

Διπλασιασμός του αιγοπρόβειου γάλακτος €372,2 εκατ.

Ο κεντρικός στόχος της 12ετίας είναι ο διπλασιασμός της συνολικής παραγωγής αιγοπρόβειου γάλακτος. Όχι περισσότερα ζώα, αλλά παραγωγικότερα. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της γενετικής βελτίωσης με στόχο τα 300 λίτρα ανά γαλακτική περίοδο, τη δημιουργία 100 πυρήνων αναπαραγωγής και την ετήσια ανανέωση 10.000 επιλεγμένων θηλυκών ζώων. Προβλέπονται επενδύσεις ύψους €240 εκατ. για τη δημιουργία νέων σύγχρονων μονάδων ή εξαγορά υφιστάμενων.

Αναδιοργάνωση αγελαδοτροφίας €134 εκατ.

Στόχος η επίτευξη 10.000 λίτρων γάλακτος ανά αγελάδα, με μικρότερο συνολικό πληθυσμό ζώων, μειώνοντας το κόστος ζωοτροφών και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα αποδοτικότερη αγελαδοτροφία, καλύτερη ποιότητα γάλακτος, περιορισμένο επιδημιολογικό ρίσκο και οργανωμένη αλυσίδα κυπριακού βόειου κρέατος.

Ανάπτυξη τομέα κρέατος και μονάδες πάχυνσης €30 εκατ.

Άμεση δημιουργία 10 οργανωμένων μονάδων πάχυνσης μοσχαριών (€10 εκατ.) και 10 μονάδων πάχυνσης αμνοεριφίων (€10 εκατ.). Έτσι, τα αρσενικά ζώα (20.000–25.000 μόσχοι ετησίως) θα αξιοποιούνται νόμιμα, δημιουργώντας δεύτερο εισόδημα για τους κτηνοτρόφους και κλείνοντας την κάνουλα της παρα-οικονομίας με τα κατεχόμενα. Άλλα €10 εκατ. προτείνονται για πληγέντες από αφθώδη πυρετό που επιθυμούν επανεγκατάσταση, αλλά δεν πληρούν κριτήρια παραμονής στην κτηνοτροφική περιοχή.

Αυστηρή βιοασφάλεια και χωροταξικός σχεδιασμός

Η συγκέντρωση μονάδων σε πυκνές κτηνοτροφικές ζώνες όπως αποδείχθηκε από τις 102 πληγείσες μονάδες σε 7 περιοχές λειτούργησε ως επιδημιολογική παγίδα. Απαιτούνται ελάχιστες αποστάσεις άνω των 500μ., περιφράξεις και ηλεκτρονικός έλεγχος εισόδου, υποχρεωτικός κτηνίατρος αναφοράς και ηλεκτρονικός φάκελος για κάθε μονάδα, καθώς και μηδενική ανοχή στην παράνομη διακίνηση ζώων από τα κατεχόμενα.

Σενέκης: «Η κτηνοτροφία να εξέλθει πιο δυνατή από την κρίση»

Η Κυβέρνηση, θα εξετάσει με τη δέουσα προσοχή τις εισηγήσεις που περιλαμβάνονται στην πρόταση, συνεχίζοντας τον διάλογο και τη στενή συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ανέφερε ο Υπουργός Γεωργίας Χρίστος Σενέκης.

Στόχος της Κυβέρνησης, είπε, είναι η κυπριακή κτηνοτροφία να εξέλθει από τη δοκιμασία του αφθώδους πυρετού όχι απλώς αποκατεστημένη, αλλά «ισχυρότερη, πιο σύγχρονη, πιο ανθεκτική και κυρίως πιο εξωστρεφής και ανταγωνιστική».

Ο κ. Σενέκης σημείωσε ότι δεν συζητείται απλώς η αντικατάσταση όσων χάθηκαν, αλλά η δημιουργία μιας κτηνοτροφίας «καλύτερα οργανωμένης, με ισχυρότερη βιοασφάλεια, μεγαλύτερη παραγωγική ανθεκτικότητα και καλύτερα προετοιμασμένη απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις».