Σταύρος Μαλάς: Σχέδιο €610,9 εκατ. για τη νέα αρχή της κυπριακής κτηνοτροφίας – Οι άξονες της πρότασης και η ανάγκη για νέο μοντέλο (πίνακες)

Ο επικεφαλής της Ειδικής Επιστημονικής Επιτροπής για την ανάκαμψη και ανασυγκρότηση της κτηνοτροφίας, καθηγητής Σταύρος Μαλάς, υπογράμμισε ότι η πρόσφατη κρίση του αφθώδους πυρετού «ήταν μια κρίση που περίμενε να συμβεί». Όπως εξήγησε,παρουσιάζοντας τις προτάσεις της Επιτροπής στο Προεδρικό Μέγαρο, η επιζωοτία δεν δημιούργησε τις αδυναμίες του συστήματος, αλλά τις αποκάλυψε με δραματικό τρόπο.

Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν αποτυπώνουν το μέγεθος της ζημιάς αλλά και τα συστημικά κενά. Συνολικά επηρεάστηκαν 121 κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, οδηγώντας στη θανάτωση 84.133 ζώων.

Πλήγηκαν 104 μονάδες αιγοπροβάτων (56.632 ζώα), 14 μονάδες βοοειδών (3.018 ζώα) και 3 χοιροτροφικές μονάδες (24.483 ζώα).

Οι 102 από τις 121 πληγείσες μονάδες βρίσκονταν συγκεντρωμένες σε μόλις 7 κτηνοτροφικές περιοχές υψηλής πυκνότητας, οι οποίες λειτούργησαν ως 7 ενιαίες επιδημιολογικές εστίες.

Μέχρι στιγμής έχουν καταβληθεί €17.288.069 σε αποζημιώσεις περιλαμβανομένων προκαταβολών €2.654.277 και αποζημιώσεων για γάλα/ζωοτροφές. Η μέση αποζημίωση διαμορφώθηκε σε €206 ανά αιγοπρόβατο, €1.636 ανά αγελάδα και €111 ανά χοίρο.

Η απώλεια παραγωγής γάλακτος από τις πληγείσες μονάδες άγγιξε τα 16,23 εκατομμύρια λίτρα για το 2025 αντιστοιχώντας στο 4,06% της συνολικής παραλαβής γάλακτος. Η επίπτωση ήταν αναλογικά πολύ βαρύτερη στην αιγοπροβατοτροφία, όπου χάθηκε το 8,97% της παραγωγής, έναντι 2,72% στην αγελαδοτροφία.

Το δωδεκαετές Σχέδιο Δράσης των €610,9 εκατ.
Για την ολική επαναφορά του τομέα, η Επιτροπή κατέθεσε ένα προτεινόμενο δωδεκαετές Σχέδιο Δράσης συνολικού προϋπολογισμού €610,925 εκατ., το οποίο βασίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες: Tην ανασυγκρότηση και αναβάθμιση της αιγοπροβατοτροφίας, την ανασυγκρότηση και αναβάθμιση της αγελαδοτροφίας, τις οριζόντιες δράσεις και την επιστημονική υποστήριξη.

Ανασυγκρότηση αιγοπροβατοτροφίας (€372,225 εκατ.)
Κεντρικός στρατηγικός στόχος είναι ο διπλασιασμός της συνολικής παραγωγής αιγοπρόβειου γάλακτος σε ορίζοντα 12ετίας. Ο στόχος θα επιτευχθεί μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας ανά ζώο και όχι μέσω ανεξέλεγκτης αύξησης του πληθυσμού.

Προβλέπεται ετήσια ανανέωση με 10.000 επιλεγμένα θηλυκά ζώα, δημιουργία 100 πυρήνων αναφοράς/αναπαραγωγής, προγράμματα γενετικής βελτίωσης και αναβάθμιση ή δημιουργία νέων μονάδων. Συγκεκριμένα, προτείνεται πρόγραμμα παραγωγικής αντικατάστασης αιγοπροβάτων, γενετική βελτίωση και δημιουργία πυρήνων αναπαραγωγής, δημιουργία νέων μεγάλων μονάδων ή εξαγορά υφιστάμενων, αναβάθμιση αιγοπροβατοτροφικών μονάδων, δημιουργία νέων μονάδων εκτροφής αρνιών και αναβάθμιση του ζωικού κεφαλαίου.

Ανασυγκρότηση αγελαδοτροφίας (€134 εκατ.)
Στόχος είναι ένας μικρότερος αλλά αποδοτικότερος ζωικός πληθυσμός με υψηλότερη παραγωγικότητα. Προτείνεται η δημιουργία 50 νέων αγελαδοτροφικών μονάδων και παράλληλη ανάπτυξη της παραγωγής βοείου κρέατος ως δεύτερου πυλώνα εισοδήματος, καθώς επίσης αναβάθμιση ή εξαγορά υφιστάμενων μονάδων, διατήρηση και αξιοποίηση της ντόπιας κυπριακής φυλής αγελάδας και αναβάθμιση του ζωικού κεφαλαίου για την παραγωγή κρέατος.

Οριζόντιες δράσεις (€41 εκατ.)
Αφορούν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία μονάδων πάχυνσης μοσχαριών και αμνοεριφίων, την περίφραξη μονάδων και εγκατάσταση ηλεκτρονικών συστημάτων βιοασφάλειας, την αναβάθμιση της ευημερίας των ζώων και της ζωντανής παρακολούθησης, καθώς και τη στοχευμένη αποσυμφόρηση κτηνοτροφικών περιοχών.

Επιστημονική και τεχνολογική υποστήριξη (€63,7 εκατ.)
Γενετική αξιολόγηση, εργαστήρια ποιοτικού ελέγχου γάλακτος και κρέατος.Δημιουργία «Ηλεκτρονικού Φακέλου Μονάδας» για παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο. Συστηματική επιστημονική στήριξη για τη διατροφή, την αναπαραγωγή και τη μείωση του κόστους παραγωγής.

Βιοασφάλεια και χωροταξία
Η πρόταση Μαλά εισάγει αυστηρούς κανόνες για τη μελλοντική λειτουργία των μονάδων. Η πρόταση προβλέπει κτηνίατρο αναφοράς για κάθε μονάδα, συστηματική κτηνιατρική παρουσία και επιτήρηση, σχέδια βιοασφάλειας ανά μονάδα, πλήρη ιχνηλασιμότητα ζώων και μετακινήσεων και ενίσχυση της επιδημιολογικής επιτήρησης. Αντίστοιχα, στον χωροταξικό σχεδιασμό προτείνεται η δημιουργία νέων μονάδων μόνο σε προκαθορισμένες περιοχές, επαρκείς αποστάσεις μεταξύ μονάδων, αναδιοργάνωση των επιβαρυμένων περιοχών και σαφείς προϋποθέσεις για την έγκριση νέων μονάδων και επεκτάσεων.

Υπογραμμίστηκε ότι η διασφάλιση του εθνικού μας προϊόντος απαιτεί επαρκές και ποιοτικό αιγοπρόβειο γάλα, το οποίο σήμερα παρουσιάζει σημαντικό έλλειμμα για την πλήρη κάλυψη των προδιαγραφών ΠΟΠ.

Επείγουσα παρέμβαση €30 εκατομμυρίων
Ως άμεσο βήμα επανακίνησης, η Επιτροπή προτείνει πακέτο επείγουσας παρέμβασης ύψους €30 εκατομμυρίων, το οποίο περιλαμβάνει:
● Δημιουργία 10 μονάδων πάχυνσης μοσχαριών (€10 εκατ.).
● Δημιουργία 10 μονάδων πάχυνσης αμνοεριφίων (€10 εκατ.).
● Δράσεις μετεγκατάστασης πληγεισών μονάδων σε ασφαλείς περιοχές ή αξιοπρεπή έξοδο από το επάγγελμα για όσους δεν πληρούν τα κριτήρια παραμονής (€10 εκατ.)

Η προσέγγιση της Επιτροπής στηρίζεται στη μετάβαση από ένα μοντέλο που βασίζεται κυρίως στον αριθμό των ζώων σε ένα μοντέλο που δίνει έμφαση στην παραγωγικότητα ανά ζώο, στην ποιότητα γάλακτος και κρέατος, στη γενετική βελτίωση, στην ευζωία, στη βιοασφάλεια, στην ιχνηλασιμότητα και στην ορθολογική χωρική οργάνωση των μονάδων. Παράλληλα, επιδιώκεται καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής κρέατος, η οποία σήμερα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητη σε σχέση με την παραγωγή γάλακτος.

Ο κ. Μαλάς σημείωσε ότι η υπερσυγκέντρωση ζώων και μονάδων, οι ανεπαρκείς αποστάσεις, τα κενά στη βιοασφάλεια και στην ιχνηλασιμότητα και η απουσία ολοκληρωμένου χωροταξικού σχεδιασμού δημιούργησαν ένα συστημικά ευάλωτο μοντέλο.
«Ο αφθώδης πυρετός δεν δημιούργησε αυτές τις αδυναμίες. Τις αποκάλυψε. Γι’ αυτό δεν μπορούμε απλώς να επαναφέρουμε την κτηνοτροφία εκεί που βρισκόταν πριν από την κρίση», ανέφερε.

Τόνισε ότι η επαναδραστηριοποίηση των πληγέντων πρέπει να γίνεται με επιστημονικά, κτηνιατρικά, χωροταξικά και οικονομικά κριτήρια, σημειώνοντας ότι «η αποσυμφόρηση των περιοχών υψηλού κινδύνου είναι πρόληψη, όχι τιμωρία».
Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου, με μεγαλύτερη έμφαση στην παραγωγικότητα ανά ζώο και στην καλύτερη αξιοποίηση τόσο του γάλακτος όσο και του κρέατος. «Δεν χρειαζόμαστε κατ’ ανάγκην περισσότερα ζώα. Χρειαζόμαστε παραγωγικότερα ζώα, καλύτερες μονάδες, ισχυρότερη βιοασφάλεια και μεγαλύτερη αξία από κάθε λίτρο γάλακτος και κάθε κιλό κρέατος», είπε.

Αναφερόμενος, μεταξύ άλλων, στο χαλλούμι, έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγικούς πυλώνες της χώρας, σημείωσε ότι η προστασία του προϋποθέτει επαρκές και ποιοτικό γάλα και μια βιώσιμη και εξωστρεφή κτηνοτροφία, στηριζόμενη πρωτίστως στην επιστήμη.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε επίσης στη βιοασφάλεια, την οποία χαρακτήρισε βασική υποδομή της κτηνοτροφίας, με πλήρη καταγραφή των ζώων και των μετακινήσεών τους, ηλεκτρονικό φάκελο κάθε μονάδας και συστηματική κτηνιατρική παρακολούθηση.

Ανάφερε ακολούθως ότι στόχος είναι μια νέα κυπριακή κτηνοτροφία, με καλύτερη χωροθέτηση, μεγαλύτερη παραγωγικότητα, ισχυρότερη βιοασφάλεια, γενετική βελτίωση, ευζωία και πλήρη ιχνηλασιμότητα.

«Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ξεπεράσουμε τον αφθώδη πυρετό. Είναι η κτηνοτροφία που θα προκύψει μετά την κρίση να είναι καλύτερη, ασφαλέστερη και πιο βιώσιμη από εκείνη που είχαμε πριν», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Μαλάς.

Σενέκης: Η χώρα έχει εισέλθει σε ένα νέο και ειδικό υγειονομικό καθεστώς

Από την πλευρά του, ο Υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Χρίστος Σενέκης, ανέφερε ότι η κρίση του αφθώδους πυρετού δοκίμασε σοβαρά τον κτηνοτροφικό τομέα, επηρεάζοντας την παραγωγή, το εισόδημα των κτηνοτρόφων και ευρύτερα την αγροτική οικονομία. Ξεκαθάρισε ότι η χώρα έχει εισέλθει σε ένα νέο υγειονομικό καθεστώς με υποχρεωτικό εμβολιασμό όλων των δίχηλων ζώων.

«Συζητούμε για την κτηνοτροφία που θέλουμε να έχουμε τα επόμενα χρόνια: καλύτερα οργανωμένη, με ισχυρότερη βιοασφάλεια, μεγαλύτερη παραγωγική ανθεκτικότητα και καλύτερα προετοιμασμένη απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά. Επισήμανε πως «ως Κυβέρνηση, θα αξιοποιήσουμε την εργασία που έχει γίνει ως βάση για τις αποφάσεις και τις παρεμβάσεις της επόμενης ημέρας».

Σύμφωνα με τον κ. Σενέκη η κρίση μας έθεσε ταυτόχρονα μπροστά σε μια μεγαλύτερη πρόκληση: να δούμε συνολικά τις αδυναμίες του τομέα και να σχεδιάσουμε την επόμενη ημέρα της κυπριακής κτηνοτροφίας, ειδικότερα το τομέα των μικρών και μεγάλων μηρυκαστικών.