Στόχος η διασφάλιση της επάρκειας αδρανών υλικών – Από τις αντιδράσεις στο Σταυροβούνι και την Παρεκκλησιά, μέχρι το αδιέξοδο με τις βρετανικές Βάσεις στο Ξυλοφάγου

Η διασφάλιση της επάρκειας πρώτων υλών για τον κατασκευαστικό τομέα με περιβαλλοντικά βιώσιμο τρόπο αποτελεί στόχο της Υπηρεσίας Μεταλλείων και Λατομείων. Την ίδια ώρα, η προστασία των πολιτών, των υποδομών και του φυσικού περιβάλλοντος παραμένει η πρώτη προτεραιότητα στον γεωλογικό τομέα.

Για τον σκοπό αυτό, βρίσκεται σε εξέλιξη η ετοιμασία χαρτών γεωλογικής καταλληλότητας, οι οποίοι συνιστούν βασικό εργαλείο για τον χωροταξικό σχεδιασμό και την ασφαλή αδειοδότηση αναπτύξεων. Παράλληλα, συνεχίζεται η μελέτη και η παρακολούθηση των γεωκινδύνων σε ολόκληρη την Κύπρο, ενώ προωθείται η αναθεώρηση των σεισμικών ζωνών στη βάση των νεότερων επιστημονικών δεδομένων.

Στον τομέα των ορυκτών πόρων, δρομολογούνται μελέτες για την ανάπτυξη Εθνικής Στρατηγικής Κρίσιμων Πρώτων Υλών, σε εναρμόνιση με τον σχετικό ευρωπαϊκό κανονισμό, ενώ ενισχύεται η επαναχρησιμοποίηση ανακυκλώσιμων υλικών από απόβλητα κατασκευών και κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ). Συγκεκριμένα, δρομολογείται η επικαιροποίηση της στρατηγικής μελέτης για την Αειφόρο Μεταλλευτικής και Λατομικής Ανάπτυξης της Κύπρου 2021-2050, ώστε να ανταποκρίνεται στα σημερινά δεδομένα και τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία, η διαχείριση των ορυκτών πόρων και οι διαδικασίες αδειοδότησης για την αξιοποίησή τους περιλαμβάνουν περιβαλλοντικές και πολεοδομικές διαδικασίες, που προϋποθέτουν συντονισμό πολλών αρμόδιων υπηρεσιών. Στο πλαίσιο αυτό, καταβάλλονται συνεχείς προσπάθειες για επιτάχυνση των διαδικασιών αυτών και ολοκλήρωση των αδειοδοτήσεων, στον συντομότερο δυνατό χρόνο, έτσι ώστε να καλύπτονται ειδικότερα οι ανάγκες της οικοδομικής βιομηχανίας.

Στην Κύπρο λειτουργούν συνολικά 38 μεγάλα λατομεία, εκ των οποίων τα 24 αφορούν αδρανή υλικά για την κάλυψη των αναγκών των κατασκευαστικών έργων. Η σταθερή αύξηση των πωλήσεων κατά 5-7% αντικατοπτρίζει την έντονη οικοδομική δραστηριότητα.

Όσον αφορά τη μεταλλευτική δραστηριότητα, το μεταλλείο Σκουριώτισσας στην κοινότητα Κατύδατα της επαρχίας Λευκωσίας παράγει καθόδους μεταλλικού χαλκού υψηλότατης καθαρότητας (99,999%). Ωστόσο, τα αποθέματα χαλκού στο μεταλλείο της Σκουριώτισσας έχουν εξαντληθεί και ως εκ τούτου η παραγωγή καθόδων χαλκού ενισχύθηκε με την επαναλειτουργία του μεταλλείου στην περιοχή Απλίκι στην κοινότητα Καλοπαναγιώτη, επί του οδοφράγματος Λεύκας. Και τα δύο μεταλλεία εφαρμόζουν σύγχρονες, περιβαλλοντικά φιλικές τεχνικές υδρομεταλλουργίας με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Προτεινόμενες επεκτάσεις λατομείων

Για την κάλυψη των αναγκών προωθείται η επέκταση υφιστάμενων λατομικών ζωνών, διαδικασία που συνοδεύεται από αντιδράσεις, περιβαλλοντικούς προβληματισμούς και γραφειοκρατικά εμπόδια.

• Λατομική ζώνη Ανδρολύκου: Λόγω της γειτνίασης με το ευαίσθητο Δίκτυο Natura 2000, ολοκληρώθηκε περιβαλλοντική μελέτη που κατατίθεται στο Τμήμα Περιβάλλοντος. Για την άμεση κάλυψη αναγκών της Πάφου, εξετάζεται στο τελικό στάδιο αίτηση για μικρή επέκταση υφιστάμενου λατομείου. Παράλληλα, διαφοροποιήθηκαν οι όροι προνομίου του μοναδικού λατομείου με αποθέματα, ώστε να προμηθεύονται πέτρωμα και οι άλλες δύο σκυροθραυστικές μονάδες της λατομικής ζώνης.
• Λατομική ζώνη Ξυλοφάγου: Παρά το αίτημα της Δημοκρατίας εδώ και τρία χρόνια για επέκταση της ζώνης, οι βρετανικές Βάσεις δεν έχουν λάβει απόφαση, επικαλούμενες προσχήματα για ενδεχόμενες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι αρμόδιες Αρχές του Υπουργείου έχουν τοποθετηθεί θετικά.
• Λατομική ζώνη Πυργών: Προωθείται μικρή επέκταση η οποία γειτνιάζει με στρατόπεδο της Εθνικής Φρουράς, με το υπουργείο Άμυνας να βρίσκεται σε διαβουλεύσεις με την Υπηρεσία Μεταλλείων. Ωστόσο, προβάλλονται έντονες ενστάσεις από την ιερά μονή Σταυροβουνίου και μερίδα κατοίκων της περιοχής. Η τυχόν αδειοδότηση θα εξαρτηθεί από το αν διασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρξουν αρνητικές επιπτώσεις στη γύρω περιοχή.
• Κοινότητα Παρεκκλησιάς: Υπάρχουν σοβαρές αντιδράσεις των κατοίκων, λόγω των οχλήσεων και των επιπτώσεων που προκαλούνται κυρίως από τη μεταφορά λατομικών υλικών διαμέσου της κοινότητας. Η Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος και οι αρμόδιες Υπηρεσίες βρίσκονται σε επαφή με το Τμήμα Δημοσίων Έργων για την εξεύρεση εναλλακτικής λύσης.
• Κοινότητα Σιάς: Υφίστανται ανησυχίες των κατοίκων για πιθανή επέκταση του λατομείου στη νότια πλευρά της υφιστάμενης ζώνης. Η Υπηρεσία Μεταλλείων και Λατομείων εξέδωσε ερευνητική άδεια για την ποιότητα του πετρώματος, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτή δεν δεσμεύει τη Δημοκρατία, αφού θα πρέπει να εξεταστούν εκ των προτέρων σχετικές περιβαλλοντικές μελέτες. Παράλληλα, διενεργήθηκαν μετρήσεις δονήσεων από εκρήξεις και προσαρμόστηκαν οι όροι χρήσης εκρηκτικών για την προστασία των γειτονικών κατοικιών.

Στενός κλοιός ελέγχων σε λατομεία, μεταλλεία και χώρους πυροτεχνημάτων

Η Υπηρεσία Μεταλλείων και Λατομείων ενισχύθηκε με νέους επιθεωρητές και σύγχρονο τεχνολογικό εξοπλισμό για τον άμεσο έλεγχο των ορίων των εκμεταλλεύσεων και την πάταξη της παράνομης λατόμευσης, καθώς και αποθηκών εκρηκτικών υλών.

Σε σχέση με τις κατολισθήσεις στο Πισσούρι, εφαρμόζεται συστηματική παρακολούθηση μέσω ολοκληρωμένου δικτύου όπως σταθμοί GNSS, κλισιόμετρα, πιεζόμετρα και δορυφορικές μετρήσεις InSAR. Παράλληλα, εφαρμόζονται μέτρα διαχείρισης υπόγειων υδάτων και αποστράγγισης και λειτουργεί Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για την ασφάλεια των κατοίκων.

Η αρμόδια Τεχνική Επιτροπή προώθησε την υποχρεωτική χρήση ανακυκλωμένων υλικών ΑΕΚΚ στα κατασκευαστικά έργα, πρόνοια που εντάχθηκε ήδη στους όρους προσφορών του Τμήματος Δημοσίων Έργων.

Στην τελική ευθεία για τα λατομεία Ανδρολύκου

Εντός των ημερών αναμένεται να κατατεθεί για εξέταση από το Τμήμα Περιβάλλοντος η μελέτη για την προτεινόμενη νέα λατομική ζώνη Ανδρολύκου που εκπονήθηκε από την Υπηρεσία Μεταλλείων και Λατομείων με στόχο την έκδοση της τελικής περιβαλλοντικής γνωμάτευσης. Σημειώνεται ότι η μελέτη για ολιστική και τεκμηριωμένη αξιολόγηση της περιοχής, διενεργήθηκε σύμφωνα με τη γνωμάτευση της Περιβαλλοντικής Αρχής στο πλαίσιο εξέτασης της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Τοπικού Σχεδίου Ακάμα που εκδόθηκε τον Φεβρουάριο του 2023. Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, αποφασίστηκε ότι: «θα μελετηθούν: (α) Κατά πόσο η ανάγκη για δημιουργία νέας λατομικής ζώνης αδρανών υλικών στην περιοχή Ανδρολύκου είναι επιτακτική, σε σχέση με τις διαθέσιμες εναλλακτικές χωροθετήσεις, και, (β) Η κατάσταση διατήρησης των ειδών και οικοτόπων της περιοχής, σε σχέση με τις δραστηριότητες λατόμευσης».

Παράλληλα, το Τμήμα Περιβάλλοντος προχωρά στην αξιολόγηση των δεδομένων για την τελική έγκριση που αφορά τα εφαπτόμενα λατομεία, μετά την ολοκλήρωση της έκθεσης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ).

Η σχετική έκθεση εκδόθηκε τον περασμένο και η ανάπτυξη αυτή χωροθετείται εκτός, αλλά σε άμεση επαφή με την υφιστάμενη λατομική ζώνη Ανδρολύκου, που γειτνιάζει με τις προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου Natura 2000 Χερσόνησος Ακάμα.

Όπως καταγράφεται στην έκθεση, η προτεινόμενη επέκταση αντιστοιχεί σε αύξηση της έκτασης κατά περίπου 5,5% και αναμένεται να παρατείνει τη δραστηριότητα κατά 2,5 έως 3 χρόνια. Οι αρμόδιες Αρχές εκτιμούν ότι το έργο δεν θα αυξήσει τις υφιστάμενες περιβαλλοντικές πιέσεις, παρά μόνο θα τις παρατείνει χρονικά, καθώς η τοπική πανίδα φαίνεται να χρησιμοποιεί την περιοχή παρά τη λατομική δραστηριότητα.