Δικαιοσύνη – χελώνα εγκλωβίζει χρέος €18,5 δισ. – Αυστηρή κριτική από το Δημοσιονομικό Συμβούλιο για υποστελέχωση

Η δραματική υποχρηματοδότηση του δικαστικού συστήματος στην Κύπρο αποτελεί πλέον τον βασικότερο παράγοντα οικονομικού εγκλωβισμού, καθώς οι τεράστιες καθυστερήσεις στα δικαστήρια μπλοκάρουν την εκκαθάριση του ιδιωτικού χρέους.

Η ενδιάμεση έκθεση του Δημοσιονομικού Συμβουλίου του 2026, που δημοσιοποιήθηκε χθες, αποτυπώνει το μέγεθος του προβλήματος και τις παρενέργειες που δημιουργούνται στην οικονομία.

Παρά το γεγονός ότι οι τράπεζες «καθάρισαν» τους ισολογισμούς τους, μειώνοντας τον δείκτη μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων (ΜΕΧ) στο ιστορικά χαμηλό 1,6% τον Απρίλιο του 2026 (από 5,5% το 2021), η οικονομία παραμένει βαθιά υπερχρεωμένη. Ένα αστρονομικό απόθεμα €18,5 δισεκατομμυρίων (πάνω από το ήμισυ το ΑΕΠ του 2025) βρίσκεται πλέον εκτός τραπεζικού συστήματος, στα χέρια εταιρειών εξαγοράς πιστώσεων, με τη διευθέτησή του να εξαρτάται αποκλειστικά από μια δυσλειτουργική δικαστική οδό.

Στην ενδιάμεση έκθεση του Δημοσιονομικού Συμβουλίου αναφέρεται ότι η έλλειψη πόρων και ανθρώπινου δυναμικού έχει οδηγήσει σε πλήρη ανατροπή των προσπαθειών βελτίωσης, καθιστώντας τα κυπριακά δικαστήρια τα πιο αργά στην Ευρώπη.
Η μεγάλη οπισθοδρόμηση καταγράφεται στο γεγονός ότι ενώ ο χρόνος επίλυσης υποθέσεων πρώτου βαθμού είχε μειωθεί σταδιακά από τις 903 ημέρες (2014) στις 605 ημέρες (2023), το 2024 εκτινάχθηκε εκ νέου στις 709 ημέρες. Η επιδείνωση αυτή, κατά 104 ημέρες μέσα σε ένα έτος, φέρνει τη Δημοκρατία στην πρώτη θέση καθυστερήσεων στην Ε.Ε.

Στις αντιδικίες αστικού και εμπορικού δικαίου (όπου ανήκουν οι διαδικασίες εκτέλεσης εξασφαλίσεων και εκποιήσεων), ο χρόνος πρώτου βαθμού αγγίζει τις 682 ημέρες (δεύτερος χειρότερος στην Ε.Ε. μετά την Ελλάδα). Για σύγκριση, ο αντίστοιχος χρόνος στη Δανία είναι 19 ημέρες και στην Εσθονία 31.

Το πρόβλημα διογκώνεται στον δεύτερο βαθμό (εφέσεις), όπου η Κύπρος καταγράφει τη μεγαλύτερη διάρκεια σε ολόκληρη την Ε.Ε. Κάθε αμφισβητούμενη διαδικασία εκποίησης παρατείνεται συνεπώς πέραν της τριετίας, εκμηδενίζοντας την παρούσα αξία των ανακτήσεων. Η αρνητική αυτή στροφή συμπίπτει με τη μεταρρύθμιση του 2023, η οποία απέτυχε να φέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Χαρακτηριστικό είναι ότι το Εμπορικό Δικαστήριο, που ιδρύθηκε για να εκδικάζει γρήγορα εμπορικές διαφορές υψηλής αξίας, με εξειδικευμένους δικαστές, δεν έχει τεθεί ακόμα σε λειτουργία.

Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο προειδοποιεί ξεκάθαρα ότι οι στόχοι για τη μείωση των δικαστικών χρόνων, όταν δεν συνοδεύονται από πραγματική ενίσχυση σε ανθρώπινο δυναμικό, υποδομές και σύγχρονη τεχνολογία, είναι καταδικασμένοι να αποτύχουν. Χωρίς την άμεση επιτάχυνση της δικαιοσύνης και την πλήρη ενεργοποίηση του Εμπορικού Δικαστηρίου, η υπολειπόμενη υπερχρέωση των €18,5 δισ. θα συνεχίσει να λειτουργεί ως μόνιμη τροχοπέδη στην αναπτυξιακή δυναμική της χώρας. Ο κίνδυνος αυτός αξιολογείται πλέον ως μέτριας πιθανότητας και μέτριας επίπτωσης, με σαφή μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.

Στην ενδιάμεση έκθεση αναφέρεται ότι οι επιδόσεις αυτές δεν είναι ανεξάρτητες από το ύψος των διατιθέμενων πόρων. Η δημόσια δαπάνη για τη λειτουργία των δικαστηρίων στην Κύπρο ανήλθε το 2024 σε € 50.2 εκατ., ήτοι 0.14% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, τη δεύτερη χαμηλότερη αναλογία της Ένωσης, έναντι διαμέσου 0.295%.

Σε κατά κεφαλήν όρους, η δαπάνη ανέρχεται σε €51.9, τη χαμηλότερη μεταξύ των είκοσι επτά κρατών μελών. Το Συμβούλιο επισημαίνει ότι στόχοι μείωσης των χρόνων εκδίκασης, οι οποίοι δεν συνοδεύονται από αντίστοιχη ενίσχυση σε ανθρώπινο δυναμικό και υποδομές σε σύγχρονη τεχνολογία, ενέχουν αυξημένο κίνδυνο μη επίτευξης.

Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο δεν παραλείπει να τονίσει ότι, μολονότι το εγχώριο πλαίσιο εκποιήσεων προβλέπει κατά κύριο λόγο εξωδικαστική διαδικασία, η προσφυγή των δανειοληπτών στα δικαστήρια μεταφέρει σημαντικό μέρος των υποθέσεων στη δικαστική οδό. Με χρόνο επίλυσης 682 ημερών σε πρώτο βαθμό και με τη μεγαλύτερη διάρκεια δευτεροβάθμιας διαδικασίας ολόκληρης της Ένωσης, κάθε αμφισβητούμενη διαδικασία εκτέλεσης εξασφαλίσεων παρατείνεται πέραν της τριετίας.