Δημοσιονομικό Συμβούλιο: Ανθεκτική η οικονομία, αλλά οι χρόνιες αδυναμίες απειλούν την πορεία της

Η κυπριακή οικονομία διατηρεί τη δυναμική της, με εκτιμώμενη ανάπτυξη γύρω στο 3% το 2026, δημοσιονομικά πλεονάσματα και μείωση του δημόσιου χρέους. Ωστόσο, το Δημοσιονομικό Συμβούλιο προειδοποιεί ότι η ενεργειακή εξάρτηση, οι χαμηλές δημόσιες επενδύσεις, η περιορισμένη παραγωγικότητα και το δημογραφικό μπορούν να επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά και να ανατρέψουν τη σημερινή θετική εικόνα.

Παρουσιάζοντας στη Λευκωσία την Ενδιάμεση Έκθεση 2026, ο πρόεδρος του Συμβουλίου, Ανδρέας Χαραλάμπους, τόνισε ότι η ανθεκτικότητα της οικονομίας απέναντι στη διεθνή αβεβαιότητα δεν δικαιολογεί εφησυχασμό. Όπως ανέφερε, η χώρα διαθέτει τα αναγκαία εφόδια για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις, υπό την προϋπόθεση ότι θα αντιμετωπίσει εγκαίρως τις χρόνιες αδυναμίες της.

Στους άμεσους κινδύνους περιλαμβάνονται η πιθανή παράταση της γεωπολιτικής κρίσης, οι ενεργειακές πιέσεις και το ενδεχόμενο υπερβάσεων στις δημόσιες δαπάνες κατά την επικείμενη προεκλογική περίοδο.

Ανάπτυξη, πλεόνασμα και πτώση της ανεργίας

Η ανάπτυξη διαμορφώθηκε στο 3,8% το 2025, ενώ η πρόβλεψη για ρυθμό γύρω στο 3% το 2026 κρίνεται από τον κ. Χαραλάμπους «πολύ ικανοποιητική υπό τις περιστάσεις».

Το δημοσιονομικό πλεόνασμα ανήλθε περίπου στο 3,4% το 2025 και το δημόσιο χρέος υποχώρησε στο 55% του ΑΕΠ, κάτω από την τιμή αναφοράς του 60%. Η πτωτική πορεία του αναμένεται να συνεχιστεί, με τη στήριξη των πλεονασμάτων, της ανάπτυξης που ενισχύει τα κρατικά έσοδα και της δυνατότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας να δανείζεται από τις διεθνείς αγορές με σχετικά ικανοποιητικούς όρους.

Στην ανθεκτικότητα της οικονομίας συνέβαλαν, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συμβουλίου, η μετανάστευση των τελευταίων χρόνων και η εγκατάσταση ξένων εταιρειών στην Κύπρο. Οι επιχειρήσεις αυτές δημιουργούν θέσεις εργασίας, εισόδημα και κατανάλωση, ενισχύοντας παράλληλα τις εξαγωγές υπηρεσιών.

Θετική παραμένει και η πορεία του τουρισμού, παρά τις γεωπολιτικές εντάσεις. Στην αγορά εργασίας, η απασχόληση αυξήθηκε κατά 3,5% το 2025, ενώ η ανεργία περιορίστηκε από 4,4% την ίδια χρονιά σε 3,6% το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Ενεργειακή εξάρτηση και πληθωριστικές πιέσεις

Αντίθετα, ο πληθωρισμός, που παρέμεινε χαμηλός το 2025, αυξήθηκε το 2026, με την ακρίβεια να επιβαρύνει ιδιαίτερα τα ευάλωτα νοικοκυριά.

Σημαντικό μέρος των πιέσεων είναι εισαγόμενο και συνδέεται με τις διεθνείς εξελίξεις. Ωστόσο, όπως επισήμανε ο κ. Χαραλάμπους, η κατάσταση αναδεικνύει και τις καθυστερήσεις της Κύπρου στην πράσινη μετάβαση. Η εξάρτηση από τις συμβατικές μορφές ενέργειας συντηρεί το υψηλό ενεργειακό κόστος και αυξάνει την έκθεση της οικονομίας σε διεθνείς κρίσεις.

Η εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας αποτελεί επίσης βασικό παράγοντα του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, ιδιαίτερα σε συνθήκες αυξημένων τιμών πετρελαίου, παρά τις καλές επιδόσεις των υπηρεσιών και του τουρισμού. Επίδραση ασκεί και η μεγάλη παρουσία ξένων εταιρειών, μέσω του ισοζυγίου πρωτογενούς εισοδήματος.

Ο πρόεδρος του Συμβουλίου προειδοποίησε ότι μια παρατεταμένη γεωπολιτική ένταση μπορεί να οδηγήσει σε ακριβότερη ενέργεια, χαμηλότερη ανάπτυξη τόσο στην Κύπρο όσο και στους εμπορικούς εταίρους της, καθώς και σε αύξηση του κόστους δανεισμού των κυβερνήσεων. Υπό αυτές τις συνθήκες, υπογράμμισε τη σημασία της διατήρησης της καλής δημοσιονομικής εικόνας.

Μόλις στο 25% η υλοποίηση του αναπτυξιακού προϋπολογισμού

Οι χαμηλές δημόσιες επενδύσεις αναδεικνύονται σε κεντρική αδυναμία. Παρά τις φιλόδοξες πρόνοιες των κρατικών προϋπολογισμών, η υλοποίηση του αναπτυξιακού προϋπολογισμού περιορίστηκε στο 25% το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Κατά τον κ. Χαραλάμπους, η επίδοση αυτή αντανακλά περιορισμένη διοικητική ικανότητα, προβλήματα στον σχεδιασμό και στην εκτέλεση μεγάλων έργων, αλλά και την ένταξη στους προϋπολογισμούς έργων που δεν είναι ακόμη ώριμα για υλοποίηση.

Επικαλούμενος σχετική αξιολόγηση του Πανεπιστημίου Κύπρου, αναφέρθηκε επίσης σε ενδείξεις χαμηλής απορρόφησης πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Παράλληλα, σημείωσε ότι οι καλές δημοσιονομικές επιδόσεις στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στα υψηλά έσοδα, ενώ οι δημόσιες δαπάνες υπερβαίνουν τα συμφωνημένα όρια στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για το Συμβούλιο, η εξέλιξη των δαπανών πρέπει να συμβαδίζει με την ανάπτυξη της οικονομίας.

Το ζήτημα, ωστόσο, αφορά και την ποιότητα των δαπανών. Οι επενδύσεις παραμένουν χαμηλές, ενώ οι περισσότερες κοινωνικές δαπάνες δεν είναι επαρκώς στοχευμένες. Ο κ. Χαραλάμπους ανέφερε ότι το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα αποτελεί ουσιαστικά τη μόνη κοινωνική δαπάνη που χορηγείται με αυστηρά κριτήρια στόχευσης.

Μελέτες βιωσιμότητας για διασύνδεση και Βασιλικό

Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, το Συμβούλιο εντοπίζει πιθανές δημοσιονομικές υποχρεώσεις από μεγάλα έργα, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου–Ισραήλ–Ελλάδας και ο σταθμός στο Βασιλικό.

Ο πρόεδρός του διευκρίνισε ότι το Συμβούλιο δεν τάσσεται υπέρ ή κατά συγκεκριμένων έργων. Ζητά, όμως, να προηγούνται ανεξάρτητες και αξιόπιστες μελέτες βιωσιμότητας, οι οποίες θα προσδιορίζουν τις διαστάσεις κάθε έργου και το ύψος της ενδεχόμενης δημοσιονομικής στήριξης.

Οι μελέτες, εξήγησε, θα πρέπει να καταδεικνύουν κατά πόσο η απαιτούμενη κρατική στήριξη ή η τιμή που θα προκύπτει από ένα έργο είναι συμβατή με τους υπόλοιπους στόχους της χώρας.

Οι καθυστερήσεις και οι υπερβάσεις κόστους σε μεγάλα έργα ενισχύουν, σύμφωνα με τον ίδιο, την ανάγκη ουσιαστικής βελτίωσης της αξιολόγησης και του προγραμματισμού τους.

Δημογραφικό, συντάξεις και παραγωγικότητα

Μακροπρόθεσμα, η γήρανση του πληθυσμού και η κλιματική αλλαγή συνιστούν σημαντικές προκλήσεις για την κυπριακή οικονομία.

Ο κ. Χαραλάμπους ανέφερε ότι η μετανάστευση ενίσχυσε σημαντικά την απασχόληση τα τελευταία χρόνια, σημειώνοντας ότι το ποσοστό των μεταναστών στον πληθυσμό έχει ήδη ξεπεράσει το 20% και ενδεχομένως προσεγγίζει το 30%. Την ίδια ώρα, η γήρανση δημιουργεί τάση συρρίκνωσης του ενεργού πληθυσμού.

Ως εκ τούτου, η μελλοντική ανάπτυξη δεν μπορεί να στηριχθεί στον ίδιο βαθμό στην αύξηση της απασχόλησης. Θα χρειαστεί μεγαλύτερη συμβολή από την ενίσχυση της παραγωγικότητας, τομέα στον οποίο, όπως επισήμανε, η Κύπρος δεν έχει μέχρι σήμερα ιδιαίτερα υψηλές επιδόσεις.

Οι δημογραφικές μεταβολές επηρεάζουν και το συνταξιοδοτικό σύστημα. Ενώ σήμερα περίπου τέσσερις εργαζόμενοι χρηματοδοτούν έναν συνταξιούχο, στο μέλλον η αναλογία θα μπορούσε να περιοριστεί σε δύο εργαζομένους ανά συνταξιούχο. Η προοπτική αυτή δημιουργεί ζήτημα βιωσιμότητας και αναδεικνύει τη σημασία της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης.

Σε σχέση με την κλιματική αλλαγή, ο πρόεδρος του Συμβουλίου διαπίστωσε ανεπαρκή προετοιμασία της Κύπρου. Αναφέρθηκε τόσο στη χαμηλή διείσδυση της πράσινης ενέργειας όσο και στις ελλείψεις σε προληπτικά μέτρα και ασφαλιστική κάλυψη έναντι ζημιών.

Οι συστάσεις του Δημοσιονομικού Συμβουλίου

Το Συμβούλιο εισηγείται συνέχιση της συνετής δημοσιονομικής πολιτικής, αναβάθμιση του πλαισίου αξιολόγησης των δημόσιων επενδύσεων και καλύτερη στόχευση των κοινωνικών δαπανών.

Ζητά επίσης τη θεσμοθέτηση δεσμευτικού τριετούς δημοσιονομικού πλαισίου, στο οποίο θα στηρίζονται οι ετήσιοι προϋπολογισμοί, καθώς και ολοκλήρωση της μετάβασης στα νέα λογιστικά πρότυπα, με απλοποίηση των σχετικών διαδικασιών.

Στις συστάσεις περιλαμβάνονται ακόμη η επιτάχυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για αύξηση της παραγωγικότητας, η ενίσχυση των θεσμών και της δημοσιονομικής διακυβέρνησης, καθώς και η αποτελεσματικότερη παρακολούθηση και αξιολόγηση των μεγάλων κρατικών και ημικρατικών οργανισμών.

Πηγή: ΚΥΠΕ