Τραγικά υποστελεχωμένο το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων: Μελέτη-αποκάλυψη εν μέσω λειψυδρίας και αυξημένων υποχρεώσεων

Στα όριά του και πέραν ακόμα από αυτά, λειτουργεί το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ), με την ανταπόκρισή του στις κρίσεις να στηρίζεται πλέον αποκλειστικά στην αυταπάρνηση του προσωπικού και όχι στην επάρκεια της στελέχωσής του.

Όπως αποκαλύπτει η Μελέτη Διάγνωσης και Αξιολόγησης Αναγκών Στελέχωσης του Τμήματος, η αντιμετώπιση σοβαρών περιστατικών, όπως η υλοποίηση τεσσάρων κινητών μονάδων αφαλάτωσης εντός μόλις ενάμιση έτους, η αποκατάσταση της υδροδότησης της Πάφου μετά την ολοσχερή καταστροφή της μονάδας αφαλάτωσης, αλλά και η διαχείριση συνεχών αστοχιών σε κεντρικούς αγωγούς, επιτυγχάνεται μέσα από ad hoc ομάδες εργασίας, εξαντλητική υπερωριακή απασχόληση και αναβολή της προληπτικής συντήρησης των υποδομών.

Τα στοιχεία της μελέτης τεκμηριώνουν την υψηλή επιχειρησιακή ικανότητα του προσωπικού, καταδεικνύουν, όμως, παράλληλα ότι το υφιστάμενο μοντέλο διαχείρισης δεν είναι πλέον βιώσιμο. Η συστηματική υπέρβαση των ορίων των εργαζομένων δεν συνιστά αποδεκτή οδό για τη διασφάλιση και τη διαχείριση των κρίσιμων εθνικών υποδομών της χώρας.

Για την αντιμετώπιση της κατάστασης και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις, η μελέτη προτείνει μια μετριοπαθή προσαρμογή, με καθαρή αύξηση των οργανικών θέσεων δημοσιοϋπαλληλικού προσωπικού κατά 19 θέσεις (από 251 σε 270), με ταυτόχρονη κατάργηση 41 μη καλυμμένων θέσεων τεχνικών. Εισηγείται ακόμα την αύξηση του ανώτατου ορίου του ωρομίσθιου προσωπικού κατά 100 θέσεις.

Άμεση προτεραιότητα είναι η κάλυψη 20 οργανικών θέσεων και 55 θέσεων ωρομίσθιου προσωπικού (κόστους €2 εκατ.) για την εκπλήρωση δεσμευτικών νομικών και ευρωπαϊκών υποχρεώσεων με προθεσμίες εντός της διετίας 2027–2028. Παράλληλα, προτείνεται η επίσπευση της πλήρωσης των 4 κενών θέσεων Πρώτου Λειτουργού Υδάτων. Το καθαρό ετήσιο κόστος της προτεινόμενης αναδιάρθρωσης αντιστοιχεί μόλις στο 1,19% του προϋπολογισμού του Τμήματος και στο 0,28% του επενδυτικού του προγράμματος. Η άμεση έγκρισή της κρίνεται ως απαραίτητη προϋπόθεση για την ασφάλεια των υδατικών υποδομών της χώρας.

Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων καλείται σήμερα να διαχειριστεί τις οξυμένες επιπτώσεις της παρατεταμένης λειψυδρίας και της κλιματικής αλλαγής, να υλοποιήσει το Εθνικό Επενδυτικό Πλάνο υδατικών υποδομών ύψους €1,17 δισ., καθώς και να συμμορφωθεί με ένα αυστηρό ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο. Ιδιαίτερη πίεση ασκούν οι νέες δεσμευτικές Ευρωπαϊκές Οδηγίες (NIS2 και CER) για την κυβερνοασφάλεια και την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών, οι οποίες κατατάσσουν τα συστήματα ύδρευσης στις υποδομές ζωτικής σημασίας της ΕΕ.

Λόγω της δραματικής διεύρυνσης των αρμοδιοτήτων του Τμήματος κατέστη επιτακτική εκπόνηση της Μελέτης Διάγνωσης και Αξιολόγησης Αναγκών Στελέχωσης και Οργανωτικού Μετασχηματισμού προκειμένου να αξιολογηθεί συνολικά η επάρκεια του ανθρώπινου δυναμικού του ΤΑΥ και να τεκμηριωθούν οι πραγματικές ανάγκες στελέχωσής του, σε μια περίοδο κατά την οποία το Τμήμα καλείται να ανταποκριθεί σε σημαντικά αυξημένες επιχειρησιακές, θεσμικές και αναπτυξιακές απαιτήσεις.

Σκοπός της μελέτης είναι η αποτύπωση και αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης του ανθρώπινου δυναμικού, η διάγνωση των υφιστάμενων και μελλοντικών αναγκών, η εξέταση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που λήφθηκαν στο παρελθόν, καθώς και η πλήρης τεκμηρίωση των αιτημάτων για νέες οργανικές θέσεις βάσει δεικτών φόρτου εργασίας και ανάλυσης κινδύνου-κόστους.

H ακτινογραφία του προβλήματος υποστελέχωσης

Τα στοιχεία που καταγράφονται στη μελέτη αποτυπώνουν μια ανησυχητική εικόνα επιχειρησιακής γύμνιας:

• Λειτουργεί με 39,4% κενές θέσεις. Από τις 251 εγκεκριμένες οργανικές θέσεις Δημοσίων Υπαλλήλων, οι 99 παραμένουν κενές. Το έλλειμμα αυτό είναι αποτέλεσμα μιας πλήρους επταετούς αποχής από προσλήψεις (2013-2019).

• Διοικητικό κενό 100%. Όλες οι θέσεις Πρώτων Λειτουργών Υδάτων (4 από τις 4, κλίμακα Α14) είναι κενές, αφήνοντας το Τμήμα χωρίς θεσμική διοικητική ηγεσία σε επίπεδο Τομέα, με αποτέλεσμα 17 Προϊστάμενοι Υπηρεσιών να αναφέρονται απευθείας στη Διεύθυνση.

• Η πυραμίδα των Τεχνικών καταγράφει 52,5% κενές θέσεις. Από τις θέσεις που προκηρύχθηκαν από το 2021 καλύφθηκε μόλις το 55%, ενώ στη συνέχεια παραιτήθηκε το 33% των Τεχνικών και το 43% των Τεχνικών Μηχανικών που διορίστηκαν, λόγω μη ανταγωνιστικών όρων. Στον βαθμό του Ανώτερου Τεχνικού Μηχανικού το ποσοστό κενών θέσεων φτάνει το 85,7%.

• Οι απαιτήσεις αυξήθηκαν (Οδηγίες NIS2 και CER για κρίσιμες υποδομές, αναθεωρημένη Οδηγία αστικών λυμάτων, Εθνικό Επενδυτικό Σχέδιο €1,17 δισ., παρατεταμένη λειψυδρία και καταδικαστική απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ για μη συμμόρφωση), ενώ το προσωπικό μειώθηκε.

• Από το 2010 έως το 2026, οι εγκεκριμένες οργανικές θέσεις του ΤΑΥ (Δημόσιοι Υπάλληλοι και Ωρομίσθιο Προσωπικό) μειώθηκαν κατά 32% (από 1.157 σε 788 θέσεις).

• Το ΤΑΥ διαχειρίζεται υποδομές αξίας άνω του €1 δισ., ετήσιο οικονομικό αντικείμενο €316 εκατ. και αναπτυξιακό πρόγραμμα €1,17 δισ., λειτουργώντας παράλληλα με σοβαρές ελλείψεις προσωπικού.

Κατά το 2024 καταβλήθηκαν €257.083 σε υπερωρίες, ενώ 13.550 ώρες υπερωριακής απασχόλησης αποζημιώθηκαν με ελεύθερο χρόνο, ισοδύναμο 7,5 θέσεων πλήρους απασχόλησης. Παράλληλα, από εκτιμώμενη ετήσια υποχρέωση €2,85 εκατ. σε Τέλος Περιβάλλοντος και Πόρου εισπράττονται μόλις €118.000. Περαιτέρω, τέσσερα έργα €38 εκατ. απεντάχθηκαν από ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση λόγω καθυστερήσεων στην ωρίμανση και υλοποίησή τους.

Σημειώνεται ότι η Κύπρος έχει ήδη δεχθεί καταδικαστική απόφαση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για μη συμμόρφωση με τις περιβαλλοντικές οδηγίες.

Άμεσες ενέργειες και νέα οργανωτική δομή

• Άμεση πλήρωση των 4 θέσεων Πρώτου Λειτουργού Υδάτων (Α14) που εκκρεμούν από τα έτη 2021, 2022, 2023 και 2026.

• Δημιουργία 5 Διευθύνσεων υπό Πρώτους Λειτουργούς Υδάτων και 4 Μονάδων Άμεσης Αναφοράς στη Διεύθυνση, μειώνοντας το εύρος ελέγχου της Διευθύντριας από 13 σε 9 γραμμές αναφοράς και καλύπτοντας θεσμικά κενά στη νομική υποστήριξη, την κυβερνοασφάλεια, τη διαχείριση χαρτοφυλακίου έργων και την οικονομική ρύθμιση.

• Καθαρή αύξηση 19 οργανικών θέσεων (+7,6%), με πρόταση για αύξηση των οργανικών θέσεων από 251 σε 270.

• Ενίσχυση του επιστημονικού προσωπικού (από 94 σε 136) και των Τεχνικών Μηχανικών (από 56 σε 74), η οποία χρηματοδοτείται κατά 51% από την ταυτόχρονη κατάργηση 41 μη καλυμμένων θέσεων της προβληματικής πυραμίδας των Τεχνικών (μείωση από 101 σε 60).

• Αύξηση του ανώτατου ορίου Ωρομίσθιου Προσωπικού κατά 100 θέσεις, από 535 σε 635 θέσεις, κατηγορία στην οποία το Τμήμα προσλαμβάνει αποτελεσματικά (μόλις 4,7% κενές θέσεις). Το προσωπικό αυτό είναι απαραίτητο για τη 24ωρη λειτουργία των διυλιστηρίων, τις επιδιορθώσεις βλαβών, τη συντήρηση υποδομών και τις υδρομετρήσεις, ενώ μέχρι το 2030 αναμένονται 153 αφυπηρετήσεις.

Οι τρεις αυτοτελείς προτεραιότητες για τη στελέχωση

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ Α: 20 οργανικές θέσεις και 55 ωρομίσθιοι. Κόστος €2 εκατ. (μόλις 0,71% του προϋπολογισμού του Τμήματος). Σκοπός η σύνδεση με δεσμευτικές ευρωπαϊκές προθεσμίες (2027-2028), συμμόρφωση με τις Οδηγίες NIS2 και CER, ενίσχυση της συντήρησης και διασφάλιση της ασφάλειας 110 φραγμάτων παγκυπρίως εκ των οποίων 26 υπό άμεση διαχείριση.

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ Β: 22 οργανικές θέσεις και 35 ωρομίσθιοι. Κόστος €1,65 εκατ. (0,59% του προϋπολογισμού του Τμήματος). Σκοπός μελέτες, ωρίμανση και υλοποίηση έργων, διαγωνισμοί/ συμβάσεις, αύξηση της απορρόφησης του Εθνικού Επενδυτικού Πλάνου, οικονομική ρύθμιση, τιμολόγηση, είσπραξη εσόδων και επιθεωρήσεις αδειών/ περιβάλλοντος.

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ Γ: 18 οργανικές θέσεις και 10 ωρομίσθιοι. Κόστος €0,97 εκατ. (0,34% του προϋπολογισμού του Τμήματος). Σκοπός ολοκλήρωση της μετάβασης στη νέα δομή και αποκατάσταση της βιωσιμότητας της πυραμίδας των Τεχνικών Μηχανικών.