Κεντρικές Φυλακές: 43% ποσοστό υποτροπής για Κύπριους το 2026 – Αρνητικές αναφορές CPT και ΣτΕ, με κρατούμενους που αφοδεύουν σε σακούλες

Στις 2 Νοεμβρίου κάθεται στην ηλεκτρική καρέκλα του διευθυντή των Κεντρικών Φυλακών ο πρώην στρατιωτικός ακόλουθος της Κύπρου στις ΗΠΑ, Γιώργος Ιωάννου.

Λίγα 24ωρα πριν την ανακοίνωση της Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας για τον διορισμό του είχαμε μια εξέλιξη που φανερώνει το υψηλό ηλεκτρικό φορτίο της θέσης του διευθυντού.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης, απαντώντας (28/9) σε ερώτημα του βουλευτή Ανδρέα Κωνσταντίνου έδωσε κάποια στοιχεία που δεν μπορούν να αφήσουν κάποιον αδιάφορο. Για το τρέχον έτος και συγκεκριμένα μέχρι και τον Αύγουστο είχαμε ποσοστό υποτροπής Ελληνοκυπρίων καταδίκων πέραν του 43%.

Αυτό το ποσοστό αποτυπώνει τις περιπτώσεις Ελληνοκύπριων που αποφυλακίστηκαν μετά την καταδίκη τους και οδηγήθηκαν πάλι στο κελί μετά από νέα καταδίκη. Πιο απλά, το σωφρονιστικό σύστημα της Κύπρου δείχνει να είναι τέτοιο μόνο στα λόγια. Κύπριοι πολίτες που μπαινοβγαίνουν στη Φυλακή, χωρίς να δείχνουν έμπρακτη μεταμέλεια. Παταγώδης αποτυχία για ένα σύστημα, το οποίο (αυτό)αποκαλείται «σωφρονιστικό».

Υποτροπή και υπερπληθυσμός

Μάλιστα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης απαντώντας στο κοινοβουλευτικό ερώτημα σημειώνει πως «αναγνωρίζει την κρίσιμη σημασία της κοινωνικής και επαγγελματικής επανένταξης των κρατουμένων για τον περιορισμό του φαινομένου της υποτροπής», ενώ το συσχετίζει με τον υπερπληθυσμό: «Αναγνωρίζεται ότι η αποτελεσματική εφαρμογή, η εμβέλεια και η πραγματική απόδοση των υφιστάμενων προγραμμάτων δυσχεραίνονται σε μεγάλο βαθμό από το διαχρονικό πρόβλημα του υπερπληθυσμού των Κεντρικών Φυλακών. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί αναπόφευκτα αρνητικές αλυσιδωτές συνέπειες στην εύρυθμη επιτέλεση του σωφρονιστικού έργου και στην εξατομικευμένη προσέγγιση που απαιτείται για την ουσιαστική αναμόρφωση».

Η ειρωνεία

Η ειρωνεία; Πέραν από τη χρονική συγκυρία, δηλαδή τον διορισμό του κ. Ιωάννου στον απόηχο των αρνητικών αυτών στατιστικών στοιχείων, υπάρχει και ένα από τα πρωτόκολλα των Φυλακών, το περιεχόμενο του οποίου εξασφάλισε ο «Φ».

Το εν λόγω πρωτόκολλο στο κεφάλαιο που τιτλοφορείται «Αποστολή του Τμήματος Φυλακών», διατυπώνει στόχους, η επίτευξη των οποίων τίθεται υπό σοβαρή αμφισβήτηση από τα επίσημα στοιχεία: «Το Τμήμα Φυλακών Κύπρου έχει ως κεντρική αποστολή την ασφαλή φύλαξη των κρατουμένων, την προώθηση της δημόσιας ασφάλειας και την υποστήριξη της αναμόρφωσης και κοινωνικής επανένταξης των κρατουμένων. Στόχος είναι η διασφάλιση της προστασίας της κοινωνίας από εγκληματικές συμπεριφορές, αλλά και η ευκαιρία για επανένταξη των κρατουμένων στην κοινωνία μετά την ολοκλήρωση των ποινών τους. Αυτή η αποστολή είναι σύμφωνη με τις διεθνείς και ευρωπαϊκές συμβάσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το Πρωτόκολλο για την Εφαρμογή των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Κρατουμένων(…)».

Καμπανάκι από Ευρώπη

Το πιο πάνω στατιστικό στοιχείο για το ποσοστό των υποτροπιαζόντων, δυστυχώς «δένει» με ένα άλλο αρνητικό στοιχείο. Αναφερόμαστε στην έκθεση του «Συμβουλίου Σωφρονιστικής Συνεργασίας»  (Council for Penological Co-operation/PC-CP). Αποτυπώνει τον υπερπληθυσμό στις κυπριακές φυλακές, που δυσχεραίνει τις όποιες προσπάθειες σωφρονισμού.

Πρόκειται για όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης, το οποίο ασχολείται με τη σωφρονιστική πολιτική, τις συνθήκες κράτησης, την επανένταξη των κρατουμένων και την ανάπτυξη ευρωπαϊκών προτύπων για τη λειτουργία των φυλακών.

Το αρμόδιο αυτό σώμα, λοιπόν, περιλαμβάνει την Κύπρο στα αρχικά στάδια της έκθεσης όπου καταγράφεται ο αρνητικός υπερπληθυσμός σε χώρες, οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο της έρευνας: «Ο αριθμός των σωφρονιστικών συστημάτων που ανέφεραν σοβαρό υπερπληθυσμό αυξήθηκε από έξι τον Ιανουάριο του 2024 σε εννέα τον Ιανουάριο του 2025: Τουρκία και Γαλλία (αμφότερες με 131 κρατουμένους ανά 100 διαθέσιμες θέσεις), Κροατία (123), Ιταλία (121), Μάλτα (118), Κύπρος (117), Ουγγαρία (115), Βέλγιο (114) και Ιρλανδία (112)».

Αυτά τα αρνητικά στοιχεία που κοινοποιεί στην έκθεσή του το Συμβούλιο Σωφρονιστικής Συνεργασίας, προκαλούν ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία αν συνυπολογίσουμε ότι μεγάλος αριθμός αστυνομικών κρατητηρίων, φιλοξενεί πρόσωπα που έπρεπε να βρίσκονται στις Κεντρικές Φυλακές.

Πρόκειται για τους χώρους κράτησης που διαχειρίζεται η Αστυνομία Κύπρου και με υπουργικά διατάγματα έχουν «βαφτιστεί» φυλακές με στόχο την αποφόρτιση του Τμήματος Φυλακών. Το θέμα το έχουμε αναλύσει αρκετές φορές στον «Φ», παραθέτοντας στοιχεία στη βάση αδιάψευστων ντοκουμέντων.

Στην ίδια έκθεση που δημοσιεύτηκε στις 19 Μαΐου του 2026 υπάρχουν δυο άλλες αναφορές στην Κύπρο. Αφορούν τους αλλοδαπούς κρατούμενους και τον μέσο όρο ηλικίας. Τις παρουσιάζουμε αυτούσιες:

>> Τα σωφρονιστικά συστήματα με ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά αλλοδαπών κρατουμένων περιλάμβαναν το Λουξεμβούργο (78%), την Ελβετία (73%), την Κύπρο (54%), την Αυστρία (53%), τη Σλοβενία (52%), την Καταλονία (Ισπανία) (52%), την Ελλάδα (52%), τη Μάλτα (51%), τη Γερμανία (47%) και το Βέλγιο (43%), μεταξύ των χωρών με πληθυσμό άνω των 500.000 κατοίκων.

>> Η μέση ηλικία των κρατουμένων στα σωφρονιστικά ιδρύματα της Ευρώπης ήταν 39 έτη, με σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών. Η Ιταλία και η Πορτογαλία κατέγραψαν την υψηλότερη μέση ηλικία κρατουμένων (42 έτη), ακολουθούμενες από το Μαυροβούνιο, την Εσθονία και τη Σερβία (41 έτη). Οι πληθυσμοί κρατουμένων με τη χαμηλότερη μέση ηλικία καταγράφηκαν στη Δημοκρατία της Μολδαβίας (30 έτη), στη Σουηδία (34 έτη) και στη Γαλλία, την Κύπρο και τη Δανία (35 έτη).

Μπουλντόζες τέλη του ‘27…

Από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης ο Κώστας Φυτιρής φανέρωσε αποφασιστικότητα για επίλυση του ζητήματος και ανέγερση νέων κτηριακών εγκαταστάσεων.

Ωστόσο, το εγχείρημα μόνο εύκολο δεν δείχνει. Οι εξαγγελίες του συνοδεύτηκαν από δυσφορία των επηρεαζόμενων κοινοτήτων. Την περασμένη Πέμπτη, μάλιστα, μιλώντας σε ΜΜΕ δεν έκρυψε ότι το εγχείρημα συνοδεύεται από δυσκολίες.  

Όταν ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο ανέγερσης νέου σωφρονιστικού ιδρύματος στον Άγιο Σωζόμενο, είπε ότι αρχικά υπήρχαν τρεις επιλογές, οι οποίες εξετάζονταν, με προτεραιότητα τον Μαθιάτη. Εξήγησε, όμως, πως «λόγω πολύ μεγάλου οικονομικού κόστους, επειδή δεν έχει καθόλου υποδομές, βάλαμε τον Μαθιάτη στην άκρη και εξετάζουμε τον Άγιο Σωζόμενο».

Είπε ότι οι μελέτες, με τη συνδρομή και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Αναπτύξεως, θα δείξουν εάν αυτή είναι η τελική λύση. «Εγώ δεσμεύτηκα απέναντι στους δήμους που επηρεάζονται ότι μόλις έχουμε το master plan θα τους το παρουσιάσω, θα μας πουν τις απόψεις, και τι θα ‘θέλαν να αλλάξει», πρόσθεσε.

Ερωτηθείς αν υπάρχει κι άλλο πλάνο, απάντησε θετικά. Σημείωσε όμως ότι δεν είναι εύκολη η προσπάθεια. «Προς το παρόν επικεντρωνόμαστε στο να δούμε τα υπέρ, τα κατά και να ληφθεί η τελική απόφαση μετά το master plan και τις μελέτες που θα γίνει», ανέφερε.

Εξάλλου, μιλώντας για το χρονοδιάγραμμα, είπε: «Δεν θα ολοκληρωθεί το σωφρονιστικό ίδρυμα του χρόνου. Ο στόχος είναι πριν το τέλος του 2027 να μπούνε μπουλντόζες μέσα».

Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι επηρεαζόμενοι Δήμοι στα μέσα Σεπτεμβρίου είχαν ζητήσει άμεση ανάκληση της απόφασης για χωροθέτηση των νέων Κεντρικών Φυλακών στην περιοχή του Αγίου Σωζόμενου. Ο λόγος για τον Δήμο Νότιας Λευκωσίας – Ιδαλίου και τον Δήμο Λατσιών – Γερίου. Είχαν καταγγείλει δημοσίως παράκαμψη των Τοπικών Αρχών στη διαδικασία. Ακολούθησαν, βέβαια, επαφές του υπουργού με τους εκπροσώπους των δυο κοινοτήτων την περασμένη Τρίτη σε μια προσπάθεια να εγκαινιαστεί εποικοδομητικός διάλογος.

Ουρούν σε μπουκάλες και αφοδεύουν σε σακούλες

• Το χαστούκι της CPT τον Δεκέμβριο του 2025

Στις 10 Δεκεμβρίου του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT) είχε δημοσιοποιήσει μια διόλου καλακευτική έκθεση στη βάση έκτακτης επίσκεψης της στην Κύπρο μεταξύ 1^ης και 4^ης Απριλίου.

Υπήρχαν αναφορές για βελτίωση σε κάποια ζητήματα, ωστόσο, τα αποτελέσματα της επίσκεψης έδειξαν ότι δεν υπήρξε ουσιαστική πρόοδος στα σημαντικότερα ζητήματα.

Παρουσιάζουμε κάποια ευρήματα της CPT:

>> Χρόνιος υπερπληθυσμός: Η CPT διαπίστωσε ότι ο υπερπληθυσμός εξακολουθεί να επηρεάζει σοβαρά τις συνθήκες διαβίωσης και τη μεταχείριση των κρατουμένων.

>> Εξευτελιστικές συνθήκες υγιεινής:  Σε κελιά μικρότερα των 6 τ.μ. κρατούνταν έως τέσσερα άτομα αντί για ένα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, επειδή δεν υπήρχε επαρκές προσωπικό για να ξεκλειδώνει τις τουαλέτες τη νύχτα, κρατούμενοι αναγκάζονταν να ουρούν σε μπουκάλια ή να αφοδεύουν σε σακούλες. Η Επιτροπή χαρακτήρισε αυτές τις πρακτικές εξευτελιστικές.

>> Βία μεταξύ κρατουμένων: Η CPT εξέφρασε σοβαρή ανησυχία για τα επίπεδα βίας και την αδυναμία του προσωπικού να εγγυηθεί την ασφάλεια όλων των κρατουμένων.

>> Ανήλικοι και νεαροί κρατούμενοι. Καταγράφηκαν ακατάλληλες και ανθυγιεινές συνθήκες κράτησης, χωρίς επαρκή πρόσβαση στην εκπαίδευση και σε ουσιαστικές δραστηριότητες. Η Επιτροπή ζήτησε επειγόντως τη μεταφορά τους σε κατάλληλες εγκαταστάσεις.

>> Γυναίκες κρατούμενες. Ζητήθηκε ειδική προσέγγιση στη διαχείριση και μεταχείρισή τους, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες τους.

>> Σε σύγκριση με το 2023, η CPT έλαβε ελάχιστες καταγγελίες για σωματική κακομεταχείριση κρατουμένων από μέλη του προσωπικού.

Η CPT διαπίστωσε ότι η χρόνια έλλειψη προσωπικού πρώτης γραμμής επέτρεψε σε ισχυρότερες ομάδες κρατουμένων να αποκτήσουν κυρίαρχο ρόλο και να επιβάλλουν άτυπες τιμωρίες σε άλλους κρατουμένους. Η Επιτροπή κάλεσε τις κυπριακές αρχές να προσλάβουν και να εκπαιδεύσουν επειγόντως περισσότερο προσωπικό, να ανακτήσουν τον έλεγχο των Φυλακών και να επανεξετάσουν την πολιτική πρόληψης της βίας. Επιπλέον, η CPT κατέγραψε ανεπάρκειες στην υγειονομική περίθαλψη, ζήτησε ενίσχυση του ιατρικού απορρήτου και ολοκληρωμένη πολιτική πρόληψης αυτοκτονιών.

Τα στατιστικά στοιχεία με τους Ελληνοκύπριους

Η βασική πληροφόρηση που ζητούσε ο βουλευτής Ανδρέας Κωνσταντίνου είχε να κάνει με τον αριθμό των Ελληνοκυπρίων καταδίκων που αποφυλακίστηκαν από τις Κεντρικές Φυλακές κατά τα τελευταία πέντε έτη «και πόσοι εξ αυτών καταδικάστηκαν εκ νέου για τη διάπραξη ποινικού αδικήματος μετά την αποφυλάκισή τους». Το Υπουργείο στα στοιχεία παρουσίαζε την εικόνα που επικρατούσε από το 2020 μέχρι και τον Αύγουστο του 2026. Όπως φαίνεται και από τους πίνακες τα ποσοστά καταδίκων που μετά την αποφυλάκισή τους καταδικάστηκαν πάλι σε φυλάκιση, έχουν ως ακολούθως: 2021 – 40.9%, 2022 – 38.58%, 2023 – 28.3%, 2024  – 31.82%, 2025 – 33.73% και 2026 – 43.69%.

Η δυσμενής θέση των δεσμοφυλάκων

Η νέα διεύθυνση των Φυλακών θα κληθεί να δώσει λύσεις και στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δεσμοφύλακες. Πολλές φορές είχε τεθεί στο παρελθόν θέμα ελλιπούς στήριξής τους, με αποτέλεσμα να μην είναι σε θέση να επιτελέσουν το έργο τους. Είναι ενδεικτική μια επιστολή που είχε γίνει το 2014 από τον τότε διοικητή της ΜΜΑΔ Σάββα Χρίστου και έθιγε το θέμα στήριξης των σωφρονιστικών υπαλλήλων. Τον Ιανουάριο του συγκεκριμένου έτους η μονάδα, την οποία διοικούσε ο κ. Χρίστου, είχε κάνει επέμβαση στις Φυλακές και παρέμεινε στο χώρο για περίπου έναν μήνα. Την επίμαχη χρονική περίοδο υπήρξε κατά συρροή αυτοχειρία κρατουμένων (είχαν γίνει πέντε μέχρι τότε), ενώ είχε προκύψει υπόθεση βιασμού 22χρονου με ύποπτους τέσσερις συγκρατούμενούς του.  Ο επικεφαλής της ΜΜΑΔ κλήθηκε τότε να κάνει εισηγήσεις για την κατάσταση στις Φυλακές. Το εκπληκτικό είναι ότι τα όσα επεσήμαινε για την κατάσταση των δεσμοφυλάκων επανήλθαν και σήμερα. Ο Σάββας Χρίστου είχε καταλήξει ότι υπήρχε υποστελέχωση αξιωματικών. Εξηγούσε ότι ο αριθμός όσων αξιωματικών διενεργούν και εποπτεία στο προσωπικό «είναι μειωμένος με αποτέλεσμα οι έλεγχοι να μην είναι ικανοποιητικοί». Κατέγραφε ότι δεν γίνονταν συσκέψεις του προσωπικού «με αποτέλεσμα να μην επιλύονται τυχόν προβλήματα που προκύπτουν». Εξηγούσε πως «δεν υπάρχει συνεργασία και συντονισμός/ αλληλοενημέρωσης». Διαπίστωνε πως ήταν «μειωμένη έως ανύπαρκτη η εκπαίδευση του προσωπικού σε θέματα αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών και καταστάσεων» Τέλος, επεσήμαινε ότι ήταν «αυξημένος ο φόρτος εργασίας για το προσωπικό, με αποτέλεσμα να επικρατεί ένταση μεταξύ τους και άγχος». Προσέθετε πως «το ηθικό τους δεν είναι ακμαίο και η μεταξύ τους επικοινωνία δεν είναι πολύ καλή. Λόγω μειωμένου προσωπικού υπάρχει φόρτος εργασίας και δυσκολίες στη χορήγηση των αδειών απουσίας, με αποτέλεσμα σαν υπαλλακτική λύση ή σαν κεκτημένο δικαίωμα να λαμβάνουν άδειες ασθενείας».

Αν ανατρέξουμε στα προβλήματα που έθεσαν συντεχνίες για τους δεσμοφύλακες σε συνάντηση με τον υπουργό Δικαιοσύνης, Κώστα Φυτιρή, περί τα μέσα του περασμένου Σεπτεμβρίου, θα αντιληφθούμε ότι οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι συνεχίζουν να είναι σε δυσμενή θέση. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου, συζητήθηκαν:

>> Η υποστελέχωση και τα κίνητρα προσέλκυσης νέων δεσμοφυλάκων.

>> Οι μισθολογικές κλίμακες πρόσληψης και η επαγγελματική αναβάθμιση.

>> Η προστασία του προσωπικού και η εκπαίδευσή του.

>> Η δημιουργία πτέρυγας υψίστης ασφαλείας και Ομάδας Άμεσης Επέμβασης.

>> Οι αλλαγές στη διοικητική δομή των Φυλακών.

Το μαρτυρικό σύστημα

Κρατάει χρόνια αυτή η κολόνια… Ο λόγος για το σύστημα απενεργοποίησης κινητών τηλεφώνων που ακόμη δεν δουλεύει αποτελεσματικά. Οι δε πρόσφατες εξαγγελίες και προσπάθειες δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα. Η τελευταία εξέλιξη για το θέμα σημειώθηκε στις 31 του περασμένου Ιουλίου. Τη συγκεκριμένη ημέρα ο υπουργός είχε κάνει παρέμβαση σε τηλεοπτική εκπομπή (ΑΝΤ1) για το πρόβλημα χρήσης κινητών τηλεφώνων από κρατούμενους, δηλώνοντας: «Δεν θέλω να παρουσιάσω τα πράγματα ως ιδανικά. Θα εξαλειφθεί όταν εγκατασταθεί και το τρίτο σύστημα που αφορά στην αποκοπή του σήματος κινητής τηλεφωνίας στον χώρο των φυλακών. Εκτιμώ ότι  μέχρι το τέλος του χρόνου θα είναι εγκατεστημένο».