Δικαστές σε ρόλο κλητήρων, στενογράφων και γραμματέων – Πρόεδρος Ανωτάτου Δικαστηρίου: «Χάνεται χρόνος σε μη δικαστικά καθήκοντα»

Καθήκοντα κλητήρων, στενογράφων και γραμματέων αναγκάζονται να εκτελούν οι δικαστές, εξαιτίας των ελλείψεων σε υποστηρικτικό προσωπικό. Το πρόβλημα ανέδειξε ενώπιον της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών ο πρόεδρος του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου, Αντώνης Λιάτσος, και η πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Κατερίνα Σταματίου  κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού της Δικαστικής Υπηρεσίας για το 2027, ζητώντας ουσιαστική κρατική στήριξη.

Απαντώντας σε ερωτήσεις βουλευτών, ο πρόεδρος του Συνταγματικού Ανωτάτου Δικαστηρίου, τόνισε ότι δεν είναι δυνατόν ένας δικαστής να αναγκάζεται να διαθέτει τη μισή ημέρα του σε εργασίες που δεν είναι δικαστικές. Αναφέροντας χαρακτηριστικά πως «βεβαίως υπάρχει καθυστέρηση, όταν ένας δικαστής την μισή μέρα αναγκάζεται να εκτελεί καθήκοντα που δεν είναι δικαστικά. Δεν μπορείς να έχεις τους δικαστές να κάνουν την δουλειά κλητήρων,  στενογράφων και γραμματέων». Πρόσθεσε πως απασχολούνται υπάλληλοι κλίμακας Α16 για καθήκοντα υπαλλήλων Α7 και Α4, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να επικεντρώνονται οι δικαστές στο έργο τους».

Ανάλογη εικόνα περιέγραψε και η πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Κατερίνα Σταματίου, λέγοντας πως για 26 δικαστές και επιπλέον τρία Κακουργιοδικεία, αναλογούν μόλις επτά στενογράφοι. Η κ. Σταματίου εξέφρασε την προσδοκία εξεύρεσης λύσεων με την χρήση της τεχνολογίας, ενώ τοποθέτησε την ολοκλήρωση του iJustice στο 2030.

Στα €64,19 εκατ. ο προϋπολογισμός

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Δικαστικής Υπηρεσίας προς τη Βουλή, οι προβλεπόμενες δαπάνες για το 2027 ανέρχονται σε €64.185.289, έναντι €60.802.818 το 2026, αυξημένες κατά περίπου 5,6%. Από το σύνολο, €43.704.605, δηλαδή 68,09%, αφορούν μισθούς δικαστών και προσωπικού.

Για λειτουργικές και άλλες δαπάνες προβλέπονται €15.791.074, ποσοστό 24,6%, μεταξύ άλλων για στενοτύπηση, ελέγχους ασφαλείας και φρούρηση των δικαστηρίων. Άλλα €3.926.000, δηλαδή 6,12%, προορίζονται για νομική αρωγή, αμοιβές διερμηνέων και αποζημιώσεις μαρτύρων.

Οι αναπτυξιακές δαπάνες ανέρχονται σε €763.610, ποσοστό 1,19%. Περιλαμβάνουν πιστώσεις €400.000 για κάλυψη μέρους της δαπάνης ανέγερσης του νέου Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας.

Ανεξάρτητη Δικαστική Υπηρεσία

Επι τάπητος τέθηκε και η Ανεξάρτητη Δικαστική Υπηρεσία, η οποία αποτελεί τη σχεδιαζόμενη δομή διοίκησης και διαχείρισης των δικαστηρίων, με στόχο την καλύτερη οργάνωση των Πρωτοκολλητείων, του προσωπικού, των πόρων και την αποφόρτιση των δικαστών από διοικητικά καθήκοντα. 

Για την υπηρεσία αυτή, ο κ. Λιάτσος εξέφρασε προβληματισμό κατά πόσον έχει αποσαφηνιστεί το εύρος των αρμοδιοτήτων της. Επισήμανε ότι πρέπει να συνυπολογιστούν οι επιπτώσεις στους υπαλλήλους οι οποίοι δηλώνουν ανήσυχοι, καθώς θα απαιτηθούν αλλαγές στα καθήκοντά τους.

900 υποθέσεις ανά δικαστή

Παρουσιάζοντας την κατάσταση στα διοικητικά δικαστήρια, ο κ. Λιάτσος ανέφερε ότι στο Διοικητικό Δικαστήριο αναλογούν περίπου 900 υποθέσεις σε κάθε δικαστή. Με τον ίδιο να τονίζει πως κρίνεται αναγκαίος ο διορισμός τουλάχιστον δύο ακόμη δικαστών, ενώ αναμένεται η έκβαση της προσπάθειας μεταφοράς στο Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας υποθέσεων που αφορούν διατάγματα κράτησης και απέλασης αιτητών ασύλου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία στο Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας αυτή τη στιγμή εκκρεμούν πέραν των 6.500 προσφυγών. Εγκρίθηκαν τέσσερις επιπρόσθετες θέσεις δικαστών, των οποίων η πλήρωση βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά παραμένει το πρόβλημα στέγασης σε κτήριο που όπως χαρακτήρισε ο κ. Λιάτσος είναι «εντελώς ακατάλληλο». Παράλληλα, αποφασίστηκε οι νέοι δικαστές να στεγαστούν προσωρινά αλλού και να μεταβαίνουν στο δικαστήριο για την εκδίκαση υποθέσεων.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Λιάτσος στο μεγάλο πρόβλημα με τις πολυάριθμες εκκρεμείς υποθέσεις που αφορούν Σύρους. Όπως ανέφερε, αναμένεται εσωτερική ρύθμιση, ώστε να εκδοθούν αποφάσεις που θα δώσουν κατεύθυνση για τον χειρισμό και των υπόλοιπων υποθέσεων.

Ο κ. Λιάτσος χαρακτήρισε «ανθρωπίνως αδύνατο» να εξαλειφθούν οι καθυστερήσεις στο Διοικητικό Δικαστήριο μόνο με παρεμβάσεις στις διαδικασίες, χωρίς ουσιαστική κρατική ενίσχυση. Επικαλέστηκε έκθεση του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, σύμφωνα με την οποία η δημόσια δαπάνη για τη λειτουργία των δικαστηρίων στην Κύπρο είναι αναλογικά η δεύτερη χαμηλότερη στην ΕΕ.

Στο Διοικητικό Εφετείο έχουν διεκπεραιωθεί οι αναθεωρητικές εφέσεις που καταχωρίστηκαν μέχρι και το 2021. Εκκρεμούν λίγες του 2022 και περίπου 800 των ετών 2023–2026. Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 λειτουργούν δύο τμήματα, με τρεις δικαστές έκαστο.

Παράλληλα, ζήτησε άμεσο χειρισμό των αιτημάτων για οικονομική αυτονομία της Δικαστικής Υπηρεσίας και για την εσωτερική εθιμοταξία, συνδέοντάς τα με τη δικαστική ανεξαρτησία και τον θεσμικό ρόλο της δικαστικής εξουσίας.

Στο 75% η διεκπεραίωση παλαιών υποθέσεων

Η κ. Σταματίου ανέφερε ότι έχει διεκπεραιωθεί περίπου το 75% των καθυστερημένων υποθέσεων που περιλαμβάνονταν στο Σχέδιο Δράσης του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ωστόσο, η δυσκολία εξεύρεσης κατάλληλων δικαστών για τις κενές θέσεις επιβαρύνει τους υπηρετούντες, οι οποίοι αντιμετωπίζουν βαρυφορτωμένα πινάκια.

Επίσης, όπως κατέθεσε έχουν προκηρυχθεί 12 θέσεις Επαρχιακών Δικαστών και δύο Εφετών, με τις διαδικασίες να αναμένεται να ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος του 2026. Αποφασίστηκε επίσης ο διορισμός δύο επιπρόσθετων δικαστών Οικογενειακού Δικαστηρίου, ενώ θα υπάρχει δικαστής πλήρους απασχόλησης στην Αμμόχωστο, δύο στην Πάφο και τρεις στη Λεμεσό.

Για την εξειδίκευση των δικαστών, υπέδειξε τις δυσκολίες που προκαλούν οι μεταβαλλόμενες ανάγκες: την περίοδο του χρηματιστηρίου και της οικονομικής κρίσης είχαν αυξηθεί οι αστικές υποθέσεις, ενώ τώρα αυξάνονται οι ποινικές.

Το Ναυτοδικείο όπως ανέφερε η κ. Σταματίου, λειτουργεί από τις 5 Οκτωβρίου 2026, παρά τα προβλήματα στέγασης και υποδομών. Για τη δημιουργία Εμπορικού Δικαστηρίου απαιτούνται κατάλληλες υποδομές, υποστηρικτικό προσωπικό και ενδιαφέρον από δικηγόρους με σχετική εμπειρία.

Στο ψηφιακό σκέλος, η δεύτερη φάση αναβάθμισης του iJustice αναμένεται να λειτουργήσει περί τον Μάιο του 2027, περιλαμβάνοντας τη δικαιοδοσία τρίτου βαθμού του Ανωτάτου Δικαστηρίου και του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου. Παράλληλα, διερευνώνται η ηχογράφηση των διαδικασιών και η αυτόματη μετατροπή του προφορικού λόγου σε κείμενο με τεχνητή νοημοσύνη, οι εξ αποστάσεως διαδικασίες και η προβολή τεκμηρίων σε οθόνες.

Η ίδια υπογράμμισε ότι για την αποτελεσματική εφαρμογή των νέων Κανονισμών Πολιτικής Δικονομίας απαιτείται ευρύτερη αλλαγή κουλτούρας από όλους τους παράγοντες της δικαστικής διαδικασίας.