Τέσσερα καυτά μέτωπα αναζητούν λύση το 2027: Υδατικό, χαλλούμι, απόβλητα και Ακάμας τα μεγάλα στοιχήματα του υπουργείου Γεωργίας – Τα έργα που κρίνουν το μέλλον της κυπριακής οικονομίας

Η συζήτηση στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού του υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος για το 2027 ανέδειξε μια σειρά από κρίσιμα και ανοικτά μέτωπα. Ζητήματα όπως το χαλλούμι ΠΟΠ, η διαχείριση αποβλήτων, το υδατικό πρόβλημα και η κατάσταση στον Ακάμα αποτελούν τα μεγάλα στοιχήματα που απαιτούν άμεσες, καταλυτικές αποφάσεις και αυστηρή τήρηση χρονοδιαγραμμάτων εντός του 2027.

Το χαλλούμι ΠΟΠ παραμένει στο επίκεντρο μιας πολυετούς και βαθιάς διαμάχης ανάμεσα σε αιγοπροβατοτρόφους από τη μια και τους αγελαδοτρόφους και τυροκόμους από την άλλη. Ο πυρήνας του προβλήματος εντοπίζεται στην αμφισβήτηση της ποσοτικής επάρκειας των τριών ειδών γάλακτος αιγοπρόβειου και αγελαδινού για την κάλυψη της απαιτούμενης ποσόστωσης του φακέλου ΠΟΠ, ιδιαίτερα ενόψει του γεγονότος ότι πέραν του 90% της παραγωγής εξάγεται.

Παρά την παράταση της μεταβατικής περιόδου έως τον Ιούλιο του 2029, πιέζουν ασφυκτικά τα χρονοδιαγράμματα για την κατάθεση επίσημης αίτησης εκ μέρους των τυροκόμων για μείωση της ποσόστωσης από το 51% αιγοπρόβειο γάλα που προνοεί αυστηρά ο φάκελος. Οι συνθήκες, με την αυξημένη παραγωγή αγελαδινού έναντι του αιγοπρόβειου γάλακτος, καθιστούν την τροποποίηση μονόδρομο για τους τυροκόμους, κάτι που όμως αναμένεται να προκαλέσει την έντονη διαφωνία και αντίδραση των αιγοπροβατοτρόφων. Το Υπουργείο καλείται να διαχειριστεί μια εύθραυστη ισορροπία, καθώς η διαδικασία εξέτασης μιας τροποποίησης περιλαμβάνει εθνικά και ενωσιακά στάδια δημοσίευσης και ενστάσεων που ενδέχεται να καθυστερήσουν επικίνδυνα την τελική έγκριση.

Για το Υπουργείο, η έγκαιρη δρομολόγηση των διαδικασιών προς την κατεύθυνση της τροποποίησης των προδιαγραφών τέθηκε ως βασική προτεραιότητα, ώστε αφενός να εξασφαλιστεί η ομαλή προσαρμογή του τομέα στις απαιτήσεις της προδιαγραφής και να μην κινδυνεύσουν οι εξαγωγές και αφετέρου να μην τεθεί σε κίνδυνο η προστασία της ονομασίας χαλλούμι ως ΠΟΠ.

Ωστόσο, η διαδικασία εξέτασης μιας αίτησης τροποποίησης περιλαμβάνει στάδια δημοσίευσης σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο, καθώς και δυνατότητα υποβολής ενστάσεων τόσο σε εθνικό, όσο και ενωσιακό επίπεδο, κάτι που ενδέχεται να καθυστερήσουν σημαντικά το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την ολοκλήρωση της διαδικασίας εξέτασης.

Διαχείριση αποβλήτων και «Πληρώνω Όσο Πετώ»

Στον τομέα των αποβλήτων, η Κύπρος βρίσκεται αντιμέτωπη με τεράστιες προκλήσεις και την απειλή ευρωπαϊκών προστίμων, καθώς εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υγειονομική ταφή, η οποία βρίσκεται στο 63%, όταν ο στόχος για το 2035 είναι κάτω από 10%.

Το πρόγραμμα «Πληρώνω Όσο Πετώ» (ΠΟΠ), παρά τις διακηρύξεις, σημαδεύεται από διαχρονικές καθυστερήσεις και αντικειμενικές δυσκολίες στην εφαρμογή του από τις τοπικές Αρχές. Στόχος παραμένει η ουσιαστική ενεργοποίηση και εφαρμογή του συστήματος διαλογής στην πηγή εντός του 2027, με έμφαση αρχικά στην προώθηση της ανακύκλωσης και των ανακυκλώσιμων υλικών (χαρτί, πλαστικό, αλουμίνιο), παρά τις έντονες επικρίσεις κομμάτων για έλλειψη σαφούς πλάνου στήριξης των πολιτών από την κυβέρνηση.

Στην ΟΕΔΑ Πεντακώμου, όπου το κράτος ανέλαβε τη λειτουργία από τον Δεκέμβριο του 2023, προωθούνται μεταβατικές παρεμβάσεις, ενώ η συνολική και οριστική ανάθεση σε νέο ανάδοχο εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί στο δεύτερο εξάμηνο του 2027, με τον χρόνο των έργων αναβάθμισης να υπολογίζεται σε 36 μήνες. Παράλληλα, εντατικοποιούνται οι έλεγχοι μέσω του ειδικού κλάδου ελέγχων του Τμήματος Περιβάλλοντος.

Έργα για απεξάρτηση από τη βροχόπτωση

Με τη λειψυδρία να αποτελεί την υπ’ αριθμόν ένα απειλή, το Υπουργείο καταβάλει περίπου €230 εκατ. (το 43% του συνολικού προϋπολογισμού) στον τομέα των υδάτων, ποσό αυξημένο κατά €30 εκατ. σε σχέση με το 2026.

Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκεται η υλοποίηση ενός ευρύτερου προγράμματος τουλάχιστον 65 υδατικών έργων, 15 εκ των οποίων μεγάλης κλίμακας, με στόχο την απεξάρτηση της ύδρευσης από τις αλλοπρόσαλλες βροχοπτώσεις.

Με τεράστιο κονδύλι €158 εκατ. να προβλέπεται αποκλειστικά για την αγορά αφαλατωμένου νερού, η κυβέρνηση διατηρεί σε συνεχή και αδιάλειπτη λειτουργία τις υφιστάμενες μόνιμες και κινητές μονάδες.

Επίσης, προωθούνται επιπρόσθετα έργα, όπως οι νέες κινητές μονάδες στο Βασιλικό και στον Μαζωτό όπου βρίσκεται σε εξέλιξη διάλογος με την τοπική κοινότητα για αντισταθμιστικά μέτρα, καθώς και οδικοί χάρτες για τέσσερις νέες μόνιμες μονάδες έως το 2031, παρά τις πιέσεις για αυστηρότερα και δεσμευτικότερα ενδιάμεσα χρονοδιαγράμματα.

Ορφανές οι ευθύνες στον Ακάμα

Ως το τέταρτο καυτό θέμα κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού αναδείχθηκε η διαχείριση του Εθνικού Δασικού Πάρκου Ακάμα και η αναθεώρηση των έργων υποδομής.

Η κατάσταση γύρω από τις ευθύνες για τις καθυστερήσεις και τα λάθη παραμένει θολή, με τον Υπουργείο να δηλώνει ότι αναμένει την ολοκλήρωση της πειθαρχικής έρευνας από τη Νομική Υπηρεσία. Την ίδια ώρα, πολιτικά κόμματα κατήγγειλαν ότι ο εργολάβος που είχε υπό την ευθύνη του το έργο έχει υποβάλει οικονομικές απαιτήσεις και αξιώσεις για τις καθυστερήσεις, οι οποίες εξετάζονται από τη Νομική Υπηρεσία αντί από την Κεντρική Επιτροπή Αλλαγών, προκαλώντας ερωτήματα για διαφάνεια.

Σε επίπεδο δράσης για το 2027, το Υπουργείο δρομολογεί την υλοποίηση του αναθεωρημένου σχεδιασμού με δημοσίευση των εγγράφων διαγωνισμού για την Α’ Φάση βελτίωσης του οδικού δικτύου εντός του Πάρκου αναμένεται εκτός απροόπτου εντός Νοεμβρίου 2026, έπειτα από πλήρη συμμόρφωση των σχεδίων με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

Παράλληλα, προωθείται η δημιουργία 7 βασικών υποδομών εξυπηρέτησης επισκεπτών, η ενίσχυση της Παρκοφυλακής, η θεσπίζουσα κανονισμών προστασίας της βιοποικιλότητας και η αποκοπή παράτυπων προσβάσεων.

Στο παρόν στάδιο ζητήθηκαν συγκεκριμένες διευκρινήσεις από άλλο Κυβερνητικό Τμήμα, ώστε να μπορέσει να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση και να σταλεί η σχετική εισήγηση για λήψη τελικής απόφασης από το Συμβούλιο Προσφορών της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος, του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος.

Κληθείς να σχολιάσει την παρουσία εισαγόμενων γεωργικών προϊόντων στην κυπριακή αγορά και τις προοπτικές ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής, ο κ. Σενέκης επισήμανε ότι «το ζήτημα της αύξησης του κόστους παραγωγής δημιουργεί και κόστος στον τελικό καταναλωτή, με αποτέλεσμα να ανοίγει περαιτέρω η δίοδος για έλευση προϊόντων από το εξωτερικό, εισαγόμενων προϊόντων».

Όπως εξήγησε, η προσπάθεια στήριξης των παραγωγών απέναντι στο αυξημένο κόστος έχει και αυτό ως γνώμονα, ώστε να μην υπάρξει περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης σε σχέση με τα εισαγόμενα προϊόντα.

Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός του υπουργείου Γεωργίας ανέρχεται σε €532 εκατ., αυξημένος κατά €18,7 εκατ. Παρουσιάζει, δηλαδή, αύξηση περίπου 3,5% σε σχέση με το 2026. Πρόκειται για έναν προϋπολογισμό που συνδέει τη δημοσιονομική υπευθυνότητα με σαφείς πολιτικές προτεραιότητες: 1) Την υδατική ασφάλεια, 2) τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα, 3) την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας και 4) τον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών του κράτους.