Εδώ και έξι χρόνια η κυπριακή Πολιτεία (από το 2016) προσπαθεί να προσαρμοστεί με ευρωπαϊκή οδηγία και να εγκαθιδρύσει ποινική δικαιοσύνη φιλική προς ανήλικους παραβάτες, αλλά φαίνεται πως ακόμη υπάρχει δρόμος.
Η νομοθεσία (Ο περί Παιδιών σε Σύγκρουση με το Νόμο, Νόμος του 2021) πήρε την έγκριση της Βουλής των Αντιπροσώπων στις 20 Απριλίου του 2021. Ωστόσο, ποτέ δεν τέθηκε σε πλήρη ισχύ, καθώς οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν ήταν σε θέση να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το Νόμο. Ως εκ τούτου, υπήρξαν περιπτώσεις που έγιναν προσωρινές διευθετήσεις για να εφαρμοστεί η ποινική δικαιοσύνη για τους ανήλικους.
Ενδεικτικό των προσπαθειών που ακόμη γίνονται είναι ότι στον προϋπολογισμό του 2023, υπάρχει πρόνοια κονδυλίου που ξεπερνά τις 830.000 ευρώ, με απώτερο στόχο να καλυφθούν βασικά κενά.
Συνοπτικά, στον προϋπολογισμό περιλαμβάνονται τα ακόλουθα:
⦁ Αγορά υπηρεσιών για επιμελητές, για τους ανήλικους παραβάτες – 41.100 ευρώ.
⦁ Αγορά υπηρεσιών για παροχή και διαχείριση χώρου κράτησης παιδιών– 785.200 ευρώ.
⦁ Αγορά υπηρεσιών για Σύνταξη Κανονισμών δυνάμει του περί Παιδιών σε σύγκρουση με το Νόμο, Νόμου του 2021 – 9.860 ευρώ.
Ανάσα στην Αστυνομία
Η αγορά υπηρεσιών για «επιμελητές ανηλίκων» (41.100 ευρώ), εφόσον υλοποιηθεί, θα δώσει και ανάσα στην Αστυνομία.
Να σημειωθεί ότι λίγους μήνες μετά τη ψήφιση του Νόμου και συγκεκριμένα το καλοκαίρι του 2021, το υπουργείο Δικαιοσύνης δεν ήταν σε θέση να προσφέρει τέτοιες υπηρεσίες με καταρτισμένα άτομα.
Έτσι, λοιπόν, το αστυνομικό Σώμα κλήθηκε να δώσει τις λύσεις και ανατέθηκε προσωρινά αυτός ο ρόλος σε μέλη της Αστυνομίας. Στελέχη της Δύναμης κλήθηκαν να κάνουν ταχύρρυθμα μαθήματα -τα οποία δεν διήρκησαν πέραν των πέντε ημερών- για να βαφτιστούν άρον-άρον «επιμελητές».
Κι αυτό παρά το γεγονός ότι ο Νόμος κάνει λόγο για εξειδικευμένο προσωπικό. Η αναφορά, δεν αφήνει αμφιβολίες: «πρόσωπο που υπάγεται στο υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, εκπαιδευμένο σε θέματα δικαιωμάτων του παιδιού, το οποίο ενεργεί ως σύνδεσμος της Αστυνομίας με δημόσιες Αρχές που είναι επιφορτισμένες με αρμοδιότητες ή υποχρεώσεις δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου ή/και με τους ασκούντες τη γονική μέριμνα του παιδιού».
Χώρος κράτησης
Η φιλική δικαιοσύνη προς τα παιδιά, δηλαδή άτομα άνω των 14 ετών (ποινικά υπόλογα), προϋποθέτει και ειδικό χώρο κράτησης ανηλίκων, που δεν παραπέμπει σε φυλακή. Άλλωστε, το πνεύμα του νόμου αποσκοπεί στη σωστή αντιμετώπιση των ευρισκόμενων σε ευαίσθητη ηλικία παραβατών. Απώτερος στόχος, ασφαλώς, να αναμορφωθούν. Είναι προφανές ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης με το ποσό των 785.200 ευρώ που περιλαμβάνει στον προϋπολογισμό του θεωρεί πως θα διευθετηθεί κι αυτή η εκκρεμότητα. Κατά καιρούς, μάλιστα υπήρχαν πληροφορίες για χώρους που έχουν εντοπιστεί και καλύπτουν τις ανάγκες που απορρέουν από τη νομοθεσία.
Άλλες εκκρεμότητες
Πάντως, οι προαναφερθείσες δεν φαίνεται να είναι οι μοναδικές εκκρεμότητες σε σχέση με την εν λόγω νομοθεσία. Απόλυτα ενδεικτικό είναι ότι σε έκθεση του γραφείου της Επιτρόπου Νομοθεσίας τον περασμένο Μάιο, επισημαίνονταν τουλάχιστον τέσσερις. Η μια εξ αυτών αφορούσε την σύσταση επιτροπής Παρακολούθησης Προγραμμάτων Αποδικαστικοποίησης (από το Υπουργικό Συμβούλιο). Μια από τις βασικές πρόνοιες της νομοθεσίας, είναι να αποφεύγεται η προσαγωγή ενός ανήλικου παραβάτη στα δικαστήρια, με την «αποδικαστικοποίηση», διαδικασία η οποία θα πρέπει να ελέγχεται από αρμόδια και καταρτισμένη επιτροπή.
Επισημάνσεις
Από τον Απρίλιο του 2021 έγιναν αρκετές προσπάθειες ώστε να τύχει πλήρους εφαρμογής η νομοθεσία. Η επίτροπος Νομοθεσίας Λουίζα Ζαννέτου, είχε στείλει αριθμό επιστολών σε εμπλεκόμενους φορείς επισημαίνοντας τις ενέργειες που έπρεπε να γίνουν, ενώ το ίδιο έπραττε και μέσω των εκθέσεων («κατάσταση επισημάνσεων») που δημοσίευε ανά τακτά διαστήματα και στην ουσία κατέγραφε συνοπτικά τις ενέργειες στις οποίες έπρεπε να προβούν τα αρμόδια όργανα της εκτελεστικής εξουσίας για εφαρμογή των διαφόρων νομοθεσιών.
Το χρονικό της ποινικής δικαιοσύνης φιλικής προς τα παιδιά
Η ευρωπαϊκή οδηγία που τόνιζε την ανάγκη για εγκαθίδρυση της νομοθεσίας είχε εκδοθεί από το 2016. Τρία χρόνια αργότερα η κυπριακή πολιτεία άρχισε προσπάθειες ώστε να συμμορφωθεί. Εν τέλει ο «περί Παιδιών σε Σύγκρουση με το Νόμο, Νόμος του 2021 (Ν. 55(I)/2021)» ψηφίστηκε στις 20 Απριλίου του 2021. Ωστόσο, όπως σημειώσαμε, η άμεση εφαρμογή του δεν ήταν δυνατή.
Χαρακτηριστικό της κατάστασης είναι ότι έξι μήνες μετά την ψήφιση του, ακόμη υπήρχαν απορίες για τη νομοθεσία και πραγματοποιούνταν συσκέψεις, όπως κι αυτή που έλαβε χώραν στη Νομική Υπηρεσία στις 22/10/2021 και είχε ως αντικείμενο τη ρύθμιση σχετικών ζητημάτων. Για την ακρίβεια, η σύσκεψη αποσκοπούσε στην αποσαφήνιση κάποιων προνοιών της νομοθεσίας, ώστε να καταστεί ξεκάθαρος κι ο ακριβής ρόλος των εμπλεκόμενων μερών.
Μάλιστα, όπως είχε διαπιστωθεί, από τη ψήφιση του Νόμου (4/2021) μέχρι και τους επόμενους τέσσερις μήνες (8/2021), 122 από τις συνολικά 140 υποθέσεις ανήλικων παραβατών, έτυχαν χειρισμού με τα γνωστά δεδομένα. Οι υπόλοιπες 18 δεν προχώρησαν, καθώς οι ανήλικοι ήταν κάτω των 14 ετών, κι άρα δεν ήταν ποινικά υπόλογοι. Με άλλα λόγια, ο Νόμος ψηφίστηκε χωρίς να είναι εφαρμόσιμος.
ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΓΡΑΜΜΕΣ
Περί ουσίας…
Η τέως υπουργός Δικαιοσύνης, Έμιλυ Γιολίτη, είχε σπεύσει να πιστωθεί για το νομοσχέδιο που είχε ψηφιστεί τον Απρίλιο του 2021, κάνοντας λόγο για «μεταρρύθμιση – σταθμό». Με γραπτή δήλωσή της την επομένη της ψήφισης εξέφραζε την ικανοποίησή της και ανέλυε τις πρόνοιες του Νόμου.
Κι, όμως, την ώρα που εξέφραζε ευαρέσκεια, γνώριζε (ή έστω θα έπρεπε να γνωρίζει) πως η νομοθεσία για εγκαθίδρυση ποινικής δικαιοσύνης φιλικής προς παιδιά, δεν μπορούσε να εφαρμοστεί άμεσα. Τα γεγονότα δεν αφήνουν αμφιβολία για τη θέση που μόλις διατυπώσαμε.
Δεν μηδενίζουμε τη Γιολίτη, αλλά σίγουρα δεν ξέφυγε από τον κανόνα που θέλει τους πολιτικούς προϊστάμενους να κομπάζουν με την πρώτη ευκαιρία. Δυστυχώς, από αυτό τον τόπο λείπουν οι πράξεις ουσίας, ενώ κυριαρχούν τα λόγια εντυπωσιασμού.
