Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Add philenews.com on Google

Η κάλπη της 29ης Νοεμβρίου ενδέχεται να ανοίξει για πρώτη φορά από την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ισπανία τον δρόμο για τη συμμετοχή της ακροδεξιάς και ευρωσκεπτικιστικής Vox στην εθνική κυβέρνηση. Η στεγαστική κρίση και η κοινωνική δυσαρέσκεια προσφέρουν στον Πέδρο Σάντσεθ (Pedro Sanchez) την ευκαιρία να συσπειρώσει την Αριστερά, ωστόσο ο συνασπισμός της Δεξιάς με την Ακροδεξιά εξακολουθεί να προηγείται στις δημοσκοπήσεις και να εμφανίζεται ως το επικρατέστερο σενάριο για την επόμενη ημέρα.

Αυτό εκτιμά ο Χαβιέρ Καρμπονέλ (Javier Carbonell), διευθυντής του ισπανικού ερευνητικού οργανισμού Future Policy Lab, ο οποίος, μιλώντας στο philenews, σημείωσε πάντως ότι «ο Σάντσεθ είναι μετρ στο να μετατρέπει τις αδυναμίες του σε πλεονεκτήματα».

Καθώς η χώρα οδεύει προς τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 29ης Νοεμβρίου, ωστόσο, ακόμη και η ικανότητα του Ισπανού πρωθυπουργού να αξιοποιεί τις δυσκολίες προς όφελός του ενδέχεται να μην αποδειχθεί αρκετή για να ανακόψει τη μετατόπιση του πολιτικού σκηνικού προς τα δεξιά.

Τι διακυβεύεται στις εκλογές

Οι εκλογές, τις οποίες προκήρυξε ο Σάντσεθ στις 5 Οκτωβρίου, έρχονται μετά την αποτυχία της κυβέρνησης μειοψηφίας να εξασφαλίσει την απαραίτητη κοινοβουλευτική στήριξη για την προώθηση έκτακτων μέτρων αντιμετώπισης της στεγαστικής κρίσης, αποκαλύπτοντας τα περιορισμένα περιθώρια νομοθετικής δράσης της. Την ίδια ώρα, ο πρωθυπουργός βρίσκεται αντιμέτωπος με καταγγελίες για υποθέσεις διαφθοράς που αγγίζουν πρόσωπα του στενού του περιβάλλοντος, ενώ η πολύνεκρη σιδηροδρομική τραγωδία έχει επαναφέρει στο προσκήνιο ερωτήματα για την κατάσταση των δημόσιων υποδομών.

Η εκλογική αναμέτρηση, η οποία κανονικά αναμενόταν να διεξαχθεί το 2027, μπορεί να αναδιαμορφώσει ριζικά τον πολιτικό χάρτη της Ισπανίας, ανοίγοντας για πρώτη φορά από την αποκατάσταση της δημοκρατίας την πόρτα της εθνικής διακυβέρνησης στην Ακροδεξιά.

Το διακύβευμα, συνεπώς, δεν περιορίζεται στο κατά πόσο το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP), υπό τον Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, θα καταφέρει να επικρατήσει έναντι του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSOE) του Σάντσεθ. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το PP θα επιλέξει να κυβερνήσει σε συνεργασία με τη Vox του Σαντιάγο Αμπασκάλ, η εκλογική ενίσχυση της οποίας αντανακλά μια ευρύτερη ευρωπαϊκή στροφή προς τον εθνικισμό και την αυστηρότερη αντιμεταναστευτική πολιτική.

Για τον Καρμπονέλ, η συνολική εικόνα του εκλογικού σκηνικού δεν έχει μεταβληθεί τόσο όσο η κατάσταση στον χώρο της Αριστεράς. Το PP και η Vox εξακολουθούν να αποτελούν τις κυρίαρχες δυνάμεις της Δεξιάς, ενώ το PSOE εμφανίζει ορισμένα σημάδια ανάκαμψης. Την ίδια στιγμή, όμως, τα κόμματα που βρίσκονται αριστερότερα των Σοσιαλιστών αδυνατούν να βρουν κοινό βηματισμό, με αποτέλεσμα να απειλείται η διάσπαση της προοδευτικής ψήφου.

«Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται στα αριστερά του Σοσιαλιστικού Κόμματος, όπου η κατάσταση είναι εξαιρετικά αδύναμη», ανέφερε χαρακτηριστικά. Οι Podemos, που κάποτε αποτελούσαν μία από τις ισχυρότερες πολιτικές δυνάμεις της χώρας, έχουν πλέον κατακερματιστεί, ενώ οι υπόλοιποι σχηματισμοί της Αριστεράς δυσκολεύονται να συντονίσουν τη δράση τους στις επιμέρους εκλογικές περιφέρειες.

Ακόμη και αν το PSOE αναδειχθεί πρώτο κόμμα, ο Καρμπονέλ εκτιμά ότι η «συνολική δύναμη του PP και της Vox είναι πιθανό να εξασφαλίσει στη Δεξιά την κοινοβουλευτική πλειοψηφία».

Η χρυσή ευκαιρία της Vox

Μια κυβέρνηση PP–Vox θα σηματοδοτούσε μια σημαντική πολιτική τομή για την Ισπανία, όπου η ριζοσπαστική Δεξιά παρέμενε εκτός της κεντρικής κυβερνητικής εξουσίας από το τέλος της δικτατορίας του Φράνκο.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Καρμπονέλ, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα αποτελούσε και την επισφράγιση μιας πολιτικής κανονικοποίησης που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Για ένα σημαντικό τμήμα του δεξιού εκλογικού σώματος, η συμμετοχή της Vox στην κυβέρνηση δεν φαντάζει πλέον ως ένα ακραίο ή απίθανο σενάριο.

«Το πιθανότερο είναι ότι η Vox θα συμμετάσχει στην κυβέρνηση», σημειώνει, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι «η ακριβής ισορροπία δυνάμεων θα εξαρτηθεί από το εκλογικό αποτέλεσμα και τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο κομμάτων».

Σύμφωνα με τον μέσο όρο των πρόσφατων δημοσκοπήσεων, το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα προηγείται με 31,4% στην πρόθεση ψήφου, ακολουθούμενο από το Σοσιαλιστικό Κόμμα του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ με 27,1%. Η ακροδεξιά Vox καταγράφει πλέον 18,9%, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική της ανόδου της. Η συνολική δύναμη του PP και της Vox φτάνει περίπου το 50,3%, ποσοστό που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε περίπου 195 έδρες στο 350μελές Κογκρέσο, αρκετά πάνω από τις 176 που απαιτούνται για την απόλυτη πλειοψηφία.

Η άνοδος της Vox ακολουθεί ένα γνώριμο πλέον ευρωπαϊκό μοτίβο: δυσαρέσκεια απέναντι στα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, αυξανόμενη ανησυχία για τη μετανάστευση και η αίσθηση ενός μέρους των ψηφοφόρων ότι το πολιτικό κατεστημένο αδυνατεί να δώσει απαντήσεις στις καθημερινές οικονομικές πιέσεις. Ειδικότερα, το μεταναστευτικό αναδεικνύεται σε ολοένα και πιο καθοριστική διαχωριστική γραμμή στην πολιτική αντιπαράθεση.

Η Ισπανία διατηρούσε παραδοσιακά μια σχετικά θετική στάση απέναντι στη μετανάστευση. Οι κοινωνικές αντιλήψεις, ωστόσο, φαίνεται να μεταβάλλονται, με τη Vox να αξιοποιεί τη συγκυρία και να τοποθετεί το μεταναστευτικό στον πυρήνα της πολιτικής της ατζέντας.

«Ο εθνικισμός, που κάποτε αποτελούσε έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα ενίσχυσης του κόμματος, έχει πλέον υποχωρήσει σε δεύτερο πλάνο», εξηγεί ο Καρμπονέλ. Αρχικά, η Vox ενισχύθηκε μέσα από την αντίθεσή της στον καταλανικό αυτονομισμό και τις διεκδικήσεις για μεγαλύτερη συγκέντρωση εξουσιών στο ισπανικό κράτος. Ωστόσο, οι συμφωνίες του Σάντσεθ με τις καταλανικές πολιτικές δυνάμεις έχουν περιορίσει, τουλάχιστον προσωρινά, την πολιτική βαρύτητα του ζητήματος της ανεξαρτησίας.

«Αυτό ενδέχεται να αλλάξει εάν η Vox εισέλθει στην κυβέρνηση», προειδοποιεί.

Μια κυβέρνηση PP–Vox θα σηματοδοτούσε, επομένως, όχι μόνο μια αλλαγή γενιάς στην πολιτική ηγεσία της Ισπανίας, αλλά και μια βαθύτερη ιδεολογική μετατόπιση με ευρύτερες ευρωπαϊκές προεκτάσεις, καθώς η Vox συγκαταλέγεται στις πλέον έντονα επικριτικές φωνές απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η στεγαστική κρίση στο επίκεντρο της εκλογικής μάχης

Η προσπάθεια του Σάντσεθ να αναδείξει τη στέγαση σε κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής εκστρατείας αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της στρατηγικής του για την κινητοποίηση μιας Αριστεράς που εμφανίζεται απογοητευμένη και πολιτικά αποδυναμωμένη.

Η στεγαστική κρίση στην Ισπανία έχει εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες πηγές κοινωνικής δυσαρέσκειας. Τα ενοίκια έχουν εκτοξευθεί, οι εξώσεις πολλαπλασιάζονται και η απόκτηση κατοικίας γίνεται ολοένα δυσκολότερη, με τους νέους και τα εργαζόμενα νοικοκυριά να δέχονται τις ισχυρότερες πιέσεις.

Η έξωση και ο μετέπειτα θάνατος μιας ηλικιωμένης γυναίκας, της Μαρι Κάρμεν Αμπασκάλ, μετατράπηκαν σε σύμβολο της κρίσης, πυροδοτώντας ένα κύμα διαμαρτυριών που διήρκεσε εβδομάδες.

Στις 11 Νοεμβρίου, εκατομμύρια εργαζόμενοι συμμετείχαν στην πρώτη πανεθνική γενική απεργία στην Ισπανία εδώ και 14 χρόνια. Η κινητοποίηση, με τη στήριξη συνδικαλιστικών οργανώσεων και ενώσεων ενοικιαστών, είχε στο επίκεντρο το κόστος στέγασης, τους μισθούς και τη συνολική υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου.

Οι κινητοποιήσεις έδωσαν στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να μετατοπίσει την προεκλογική συζήτηση από τα σημεία στα οποία εμφανίζεται ευάλωτη προς ζητήματα που αγγίζουν άμεσα τους προοδευτικούς ψηφοφόρους. Στη συνέχεια, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ένα πακέτο μέτρων προστασίας για τη στέγαση, χωρίς ωστόσο να έχει ξεκαθαρίσει το μέλλον τους, καθώς το PP έχει ήδη δεσμευθεί να καταργήσει βασικές πρόνοιες σε περίπτωση που αναλάβει την εξουσία.

Ο Καρμπονέλ θεωρεί ότι οι διαμαρτυρίες έχουν ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς μπορούν να κινητοποιήσουν ψηφοφόρους που υπό διαφορετικές συνθήκες θα επέλεγαν να απέχουν από την εκλογική διαδικασία.

«Το δεξιό εκλογικό σώμα στην Ισπανία είναι ήδη ιδιαίτερα κινητοποιημένο. Αντίθετα, υπάρχει μια δυνητικά μεγαλύτερη δεξαμενή αριστερών ψηφοφόρων που παραμένει αποστασιοποιημένη και απογοητευμένη τόσο από τον Σάντσεθ όσο και από τις διαθέσιμες πολιτικές εναλλακτικές», σημειώνει.

Η στεγαστική κρίση προσφέρει, συνεπώς, στον πρωθυπουργό μια ευκαιρία να επαναφέρει αυτούς τους ψηφοφόρους στο πολιτικό προσκήνιο. Τα πρώτα σημάδια δείχνουν ότι η στρατηγική ενδέχεται να αποδίδει, καθώς το PSOE ανακτά μέρος της χαμένης του δυναμικής στις δημοσκοπήσεις.

Ο Καρμπονέλ, ωστόσο, εκτιμά ότι ακόμη και αν οι Σοσιαλιστές τερματίσουν στην πρώτη θέση, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα διαθέτουν τις απαιτούμενες κοινοβουλευτικές έδρες για να σχηματίσουν κυβέρνηση.

Στην εξίσωση προστίθεται και ένας ακόμη παράγοντας: η πολύνεκρη σιδηροδρομική τραγωδία, με τουλάχιστον 69 νεκρούς, έχει στρέψει την προσοχή στην κατάσταση των υποδομών, την αποτελεσματικότητα του κρατικού μηχανισμού και τη συνολική κυβερνητική διαχείριση. Πρόκειται για εξελίξεις που ενισχύουν το επιχείρημα της αντιπολίτευσης ότι οι ισπανικοί θεσμοί αδυνατούν πλέον να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις ανάγκες της κοινωνίας.

Ένα σημείο καμπής για την Ευρώπη;

Οι επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης νίκης της Δεξιάς δεν θα περιοριστούν εντός των ισπανικών συνόρων.

Υπό μια κυβέρνηση PP–Vox, ο Καρμπονέλ αναμένει «αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, υποχώρηση ορισμένων από τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης PSOE και λιγότερο ένθερμη προσέγγιση απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση».

Η Ισπανία έχει διαδραματίσει τα τελευταία χρόνια έναν ιδιαίτερα ενεργό ρόλο εντός της ΕΕ σε ζητήματα όπως η Γάζα, οι σχέσεις με την Κίνα και η αντίθεσή της στις πολιτικές του Ντόναλντ Τραμπ.

Μια νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να κινηθεί πιο κοντά στη διαμορφούμενη ευρωπαϊκή τάση υπέρ αυστηρότερων μεταναστευτικών ελέγχων, αυξημένων αμυντικών δαπανών και περιορισμού των κοινωνικών δαπανών.

Για τους Ευρωπαίους Σοσιαλιστές, μια ήττα του Σάντσεθ θα είχε και ιδιαίτερο συμβολικό βάρος. Η ισπανική κυβέρνηση αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα παραδείγματα κεντροαριστερής διακυβέρνησης στην Ευρώπη που επιχείρησαν να ακολουθήσουν μια πιο παρεμβατική και συγκρουσιακή πολιτική στρατηγική.

Ο Καρμπονέλ εκτιμά ότι το εκλογικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να εντείνει μια ήδη δύσκολη συζήτηση στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας: Θα πρέπει να υιοθετήσει μια πιο ξεκάθαρα αντισυστημική στάση ή να επανεξετάσει συνολικά το πολιτικό μοντέλο που έχει οδηγήσει τα παραδοσιακά κεντροαριστερά κόμματα σε διαρκή απώλεια εκλογικής επιρροής;

Ο ίδιος περιγράφει την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία ως μια δύναμη που βρίσκεται σε διαδικασία «αργού θανάτου», χάνοντας σταδιακά έδαφος στις κάλπες χωρίς να έχει καταφέρει να διαμορφώσει μια πειστική στρατηγική ανασυγκρότησης.

Η Ισπανία θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη ένα κεφάλαιο αυτής της παρακμής, η οποία έχει γίνει πλέον γνώριμο χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής πολιτικής πραγματικότητας.

Την ίδια στιγμή, η συμμετοχή της Vox στην κυβέρνηση θα αποτελούσε μια πραγματική δοκιμασία για τη δέσμευση του PP στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, αλλά και ένα κρίσιμο τεστ για το πόσο μεγάλη επιρροή μπορεί να ασκήσει ένας ακροδεξιός κυβερνητικός εταίρος στη χάραξη της εθνικής πολιτικής.

Για τον Σάντσεθ, οι τελευταίες εβδομάδες της προεκλογικής εκστρατείας δεν αφορούν, επομένως, μόνο την πολιτική του επιβίωση. Η στεγαστική κρίση τού έχει προσφέρει μια ευκαιρία να επανασυνδεθεί με πολίτες που αισθάνονται οικονομικά ανασφαλείς και πολιτικά εγκαταλελειμμένοι.

Σε ευρύτερο επίπεδο, ωστόσο, οι ισπανικές εκλογές ενδέχεται να επιβεβαιώσουν ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται ολοένα συχνότερα στην Ευρώπη: την επιστροφή ενός παραδοσιακού συντηρητικού κόμματος στην εξουσία, με τη στήριξη ενός ακροδεξιού πολιτικού εταίρου.