Στις 4/12/2015, ο τότε Μητροπολίτης Καλαβρύτων δημοσίευσε άρθρο στο προσωπικό του ιστολόγιο με τίτλο «ΤΑ ΑΠΟΒΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΧΟΥΝ ΣΗΚΩΣΕΙ ΤΑ ΚΕΦΑΛΙΑ ΤΟΥΣ!

Ας είμαστε ειλικρινείς ΦΤΥΣΤΕ ΤΟΥΣ», που περιείχε κείμενο στο οποίο περιέγραφε την ομοφυλοφιλία ως κοινωνικό έγκλημα, ως «αμαρτία» και αποκαλούσε τους ομοφυλόφιλους «αποβράσματα της κοινωνίας», «ελαττωματικούς», «ψυχικά άρρωστους» και καλούσε τους ανθρώπους να τους φτύσουν.
Το κείμενο αναπαράχθηκε σε πολλαπλές ιστοσελίδες, μέσα ενημέρωσης και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η Βουλή των Ελλήνων συζητούσε τότε την προτεινόμενη νομοθεσία για τη θέσπιση συμφώνου συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια.

Λόγω της δημοσίευσης, του απαγγέλθηκαν κατηγορίες για δημόσια υποκίνηση βίας ή μίσους εναντίον ανθρώπων λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού και για κατάχρηση της εκκλησιαστικής του θέσης.

Καταδικάστηκε αμετάκλητα σε πέντε μήνες φυλάκιση με αναστολή. Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έδωσε ιδιαίτερη σημασία στο θρησκευτικό αξίωμα που κατείχε ο τότε Μητροπολίτης Καλαβρύτων, καθότι, όπως αποφάνθηκε, λόγω του αξιώματος και της βαρύτητας που είχε ο λόγος του λόγω αυτού, διαπιστώθηκε ότι οι απόψεις του μπορούσαν να προκαλέσουν διακρίσεις και μίσος κατά των ομοφυλοφίλων.

Η προσφυγή στο ΕΔΑΔ

Ο καταδικασθείς Μητροπολίτης προσέφυγε στο ΕΔΑΔ, ισχυριζόμενος ότι η καταδίκη παραβίασε την ελευθερία της έκφρασής του.

Το ΕΔΑΔ απέρριψε πανηγυρικά την προσφυγή του Καλαβρύτων και επικρότησε την καταδίκη του σε φυλάκιση, συμφωνώντας με τις κρίσεις των ελληνικών δικαστηρίων ότι τα περισσότερα από τα σχόλια του προσφεύγοντος είχαν στόχο τους ομοφυλόφιλους και ότι οι απόψεις του ήταν πιθανό να προκαλέσουν διακρίσεις και μίσος.

Αυτά τα συμπεράσματα ενισχύθηκαν από τρεις παράγοντες – πρώτον, ο προσφεύγων, ανώτερος αξιωματούχος της ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, είχε τη δύναμη να επηρεάσει όχι μόνο την εκκλησία του αλλά και πολλούς άλλους ανθρώπους που πίστευαν στη θρησκεία, δηλαδή την πλειοψηφία του ελληνικού πληθυσμού.

Δεύτερον, είχε διαδώσει τις παρατηρήσεις του στο διαδίκτυο, γεγονός που είχε κάνει το μήνυμά του εύκολα προσβάσιμο.

Τρίτον, τα σχόλιά του είχαν στοχοποιήσει τους ομοφυλόφιλους και το ΕΔΑΔ είχε ήδη διαπιστώσει ότι το φύλο και οι σεξουαλικές μειονότητες χρειάζονταν ειδική προστασία από ομιλία μίσους και μεροληπτικών εκφράσεων λόγω της περιθωριοποίησης και θυματοποίησης στην οποία εξακολουθούσαν να υπόκεινται.

Το ΕΔΑΔ υπογράμμισε ότι οι διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού ήταν τόσο σοβαρές, όπως η διάκριση λόγω φυλής, καταγωγής ή χρώματος.

Τον καιρό της πανεύκολης πρόσβασης σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπου ο κάθε ένας μπορεί να γράψει ό,τι θέλει, όποτε θέλει, η κατανόηση και η αντίληψη σε τι συνίσταται ελευθερία έκφρασης και τι ρητορική μίσους, αποτελεί βασικότατο πυλώνα για την εύρυθμη λειτουργία μιας κοινωνίας, η οποία να μπορεί να λειτουργεί και να κινείται σε ράγες που προάγουν τον ανθρωπισμό και την κοινωνική αλληλεγγύη και να μην εκτρέπεται και να εκτροχιάζεται σε ηθικά βαλτόνερα όπου επωάζεται το αυγό του μίσους.

Μπαράζ διαδικτυακών κραυγών

Τα ρατσιστικά πογκρόμ που έλαβαν χώρα στη Χλώρακα και στη Λεμεσό πριν λίγες μέρες είναι η περαιτέρω εκτράχυνση μιας κλιμακούμενης κατάστασης, η οποία κορυφώθηκε μέσα στην πανδημία του κορωνοϊού, περίοδο κατά την οποία η online παραπληροφόρηση έλαβε τρομακτικές διαστάσεις.
Είναι γνωστά τα επεισόδια που έλαβαν χώρα τον Ιούλιο του 2021, όταν κοπάδια φανατικών μπούκαραν στις εγκαταστάσεις του «Σίγμα», προκαλώντας καταστροφές, απειλώντας ανθρώπους τους οποίους θεωρούν «εχθρούς» του Θεού, του έθνους, ή οτιδήποτε έχει ο καθένας στο ευρισκόμενο εν τρικυμία μυαλό του.

Με φρίκη επίσης είδαμε τον Δεκέμβρη του 2021 να εκρήγνυνται εκρηκτικοί μηχανισμοί σε δημοτικά σχολεία και να καίγονται δημόσιες εγκαταστάσεις.

Είναι επίσης γνωστό το επεισόδιο που έλαβε χώρα στο ΡΙΚ τον Φεβρουάριο του 2021, το οποίο καταγράφηκε σε βίντεο από δημοσιογράφο, που δείχνει έναν αλλόφρονα να αλαλάζει και να απειλεί εργαζομένους, κραυγάζοντας για άθεους μασόνους και σατανιστές, απλά και μόνο επειδή διαφωνούσε με το τραγούδι της Κύπρου στη… Eurovision.

Τα πιο πάνω τραγικά γεγονότα συνδέονται μεταξύ τους με όλα όσα προηγούνταν αυτών, δηλαδή μπαράζ διαδικτυακών κραυγών από φανατικούς, σε ένα τεράστιο echo chamber, που αναπαρήγαγε άναρθρες κραυγές, με απειλές και ρητορική μίσους.

Η πρόβλεψη για πογκρόμ

Στις 19/6/2022 σε άρθρο μου στον Φιλελεύθερο με τίτλο «Τα portal ειδήσεων είναι νομικά υπεύθυνα για σχόλια αναγνωστών» είχα δυστυχώς προβλέψει ότι αν δεν ληφθούν σοβαρά μέτρα αποτροπής της κανονικοποίησης του ρατσιστικού και μισαλλόδοξου λόγου μέσω των διογκούμενων διαδικτυακών echo chambers, θα οδεύσουμε νομοτελειακά στη δημιουργία πογκρόμ και τον διωγμό ανθρώπων, όπως δυστυχώς έγινε ένα χρόνο μετά:

«Στις 15/6/2022 διάφορα δημοσιογραφικά portal δημοσίευσαν σε πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων την τραγική είδηση ενός νεαρού ανθρώπου αφρικανικής καταγωγής, ο οποίος απειλούσε να αυτοπυρποληθεί έξω από το Τμήμα Αλλοδαπών και Μετανάστευσης. Εμβρόντητος, σε ένα συγκεκριμένο μεγάλο δημοσιογραφικό portal που μάλιστα είχε γίνει στόχος από φανατικούς, κάτω από αυτή την είδηση διάβασα εκατοντάδες σχόλια που εν ολίγοις αποτελούν ρατσιστικό αντικοινωνικό οχετό μίσους και αποτελούν την επιτομή της ρητορικής μίσους, που προάγουν σταδιακά μια κοινωνία να προβεί σε πογκρόμ και διωγμό ανθρώπων».

Τα σχόλια στα portals

Το ίδιο φαινόμενο συναντάμε δυστυχώς καθημερινά σε πάρα πολλά κυπριακά portals και οι υπεύθυνοι διαχείρισης τους, καθώς επίσης και η Επίτροπος Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και όσοι θεσμικά υπέχουν ευθύνη ελέγχου, όπως ο Γενικός Εισαγγελέας, θα πρέπει να αναλάβουν επιτέλους τις ευθύνες που έχουν για την πρόληψη της μαζικής διασποράς ρητορικής μίσους μέσω της δημιουργίας echo chambers, με σχόλια κάτω από portal, που αποτελούν σημείο έλξης μαζικού σχολιασμού, κυρίως από αλλόφρονες φανατικούς, ιδίως μετά και από σχετική πρόσφατη απόφαση του ΕΔΑΔ που καθιστά νομικά υπεύθυνους τόσο τους ίδιους όσο και τους διαχειριστές του portal για αυτά.

Η απόφαση του ΕΔΑΔ για την ευθύνη έναντι ρητορικής μίσους

Στις 16/6/2015 το ΕΔΑΔ, στην απόφαση του DELFI AS v. ESTONIA, η οποία αφορά τους παροχείς ειδήσεων διαδικτυακά, καθώς και όλους εμάς τους χρήστες που μπορούμε να σχολιάσουμε δημοσιεύοντας κάτω από μια είδηση, αποφάνθηκε ότι ένα διαδικτυακό portal ειδήσεων είναι νομικά υπεύθυνο για σχόλια των αναγνωστών του, έστω και αν υπάρχει ειδοποίηση ότι δεν ευθύνεται για αυτά, αν δεν προβούν οι διαχειριστές του στα απαραίτητα διαβήματα να προστατεύσουν τρίτους, όταν τα σχόλια αυτά εκφεύγουν της ελευθερίας έκφρασης.

Η απόφαση αυτή έχει εξαιρετικά σημαντικές προεκτάσεις, ιδίως όσον αφορά την ουσιαστική καταπολέμηση της ρητορική μίσους, η οποία δυστυχώς τα τελευταία χρόνια βρίσκει πολύ εύφορο έδαφος να διογκωθεί σε ολοένα και μεγαλύτερες πλατιές μάζες των ανθρώπων σε όλο τον πλανήτη, καθότι μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης οι άνθρωποι πανεύκολα πλέον δημιουργούν τα δικά τους echo chambers, μέσω των οποίων δημιουργείται ένα πολύ επικίνδυνο εκρηκτικό μείγμα, όταν αυτό ανακατεύεται με την αμορφωσιά, την παραπληροφόρηση και το μίσος, με τραγικές συνέπειες στον αληθινό κόσμο.

Advocates-Legal Consultants