Το μέλλον της εργασίας

 

Σύμφωνα με την έκθεση The Future of Jobs Report 2018 του World Economic Forum, έξι σημαντικές τάσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και από κοινού διαμορφώνουν ένα μέλλον για την εργασία εντελώς διαφορετικό από αυτό που γνωρίζουμε σήμερα. 

 

1.    Καταλύτης των αλλαγών είναι η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, με επίκεντρο της ψηφιακή τεχνολογία. Ειδικότερα, τέσσερις παράγοντες σχετικοί με την ψηφιακή τεχνολογία λειτουργούν ως κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη και τον δραστικό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων: η τεχνολογία του cloud, η τεχνητή νοημοσύνη, η εξάπλωση των big data και η ευρεία χρήση του internet υψηλών ταχυτήτων μέσω κινητής τηλεφωνίας. Σύμφωνα με την έρευνα, το 70% των επιχειρήσεων δηλώνουν ότι σκοπεύουν να αυξήσουν το ρυθμό υιοθέτησης νέων τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη, το Internet of things (IoT) και το cloud computing, ενώ το 86% θα αξιοποιήσουν τα Big Data Analytics. 

 

2.    Η υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών, αναμένεται να οδηγήσει τις επιχειρήσεις σε δραστικές  αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και διάθεσης των προϊόντων, όπως αναγνωρίζει το 59% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα. Παράλληλα, αναμένεται ότι θα αλλάξει δραστικά την παγκόσμια γεωγραφική κατανομή της οικονομικής δραστηριότητας: τρεις στις τέσσερις επιχειρήσεις δηλώνουν ότι θα επιλέξουν που θα εγκατασταθούν με βάση τη διαθεσιμότητα δεξιοτήτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο από το 64% των επιχειρήσεων που αναφέρουν το εργατικό κόστος ως βασικό κριτήριο.

 

3.    Αναμένεται ότι πολλές από τις παραδοσιακές εργασίες που επιτελούν σήμερα οι εργαζόμενοι θα εκλείψουν, με τις μισές από τις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην έρευνα να εκτιμούν ότι θα μειώσουν τον αριθμό των απασχολούμενων λόγω αυτοματοποίησης. Την ίδια ώρα όμως, το 38% πιστεύουν ότι το ανθρώπινο δυναμικό τους θα πρέπει να επεκταθεί για να καλύψει νέες ανάγκες. Ακόμη όμως και για τις εργασίες που θα παραμείνουν οι ίδιες, υπολογίζεται ότι το 42% των απαιτούμενων δεξιοτήτων θα αλλάξει μέχρι το 2022. Συγχρόνως, θα ενισχυθούν οι ευέλικτες μορφές εργασίας, με το 48% των επιχειρήσεων να προβλέπει ότι θα καταφύγουν σε σχήματα υπεργολαβίας για συγκεκριμένες εργασίες που θα επιτελούνται σε απόσταση από τις εγκαταστάσεις της επιχείρησης.

 

4.    Για να ανταποκριθούν οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι στα νέα δεδομένα, αναμένεται ότι θα απαιτηθεί συστηματική επανειδίκευση και αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού τους (reskilling and upskilling). Σύμφωνα με την έρευνα, το 54% των εργαζομένων θα χρειασθεί να επανεκπαιδευθεί με προβλεπόμενη διάρκεια από έξι μέχρι πάνω από 12 μήνες. Η ανάγκη επανειδίκευσης δεν αφορά μόνο εξειδικευμένες τεχνικές δεξιότητες αλλά και soft skills όπως κριτική σκέψη, δημιουργικότητα, ευελιξία, συναισθηματική νοημοσύνη και ικανότητα επίλυσης σύνθετων προβλημάτων. 

 

5.    Για τις υφιστάμενες θέσεις εργασίας, η κατανομή εργασίας μεταξύ ανθρώπων και μηχανών θα αλλάξει, καθώς το ποσοστό των εργασιών που επιτελούνται από μηχανές και αλγορίθμους αναμένεται να φθάσει το 2022 στο 42% από 29% σήμερα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η υποκατάσταση εργαζομένων από μηχανές θα επεκταθεί σε τομείς που ενδεχομένως σήμερα να θεωρούνται αποκλειστικά ανθρώπινες εργασίες, όπως η επικοινωνία (30%), η συμβουλευτική (29%), ακόμη και η λήψη αποφάσεων (27%).

 

6.    O μετασχηματισμός αυτός αναμένεται να οδηγήσει σε απώλεια ενός μεγάλου αριθμού θέσεων εργασίας λόγω της αυτοματοποίησης και της υποκατάστασης εργασιών από μηχανές. Συγχρόνως όμως, θα δημιουργηθούν νέες θέσεις είτε σε υπάρχοντες ρόλους που ενισχύονται (αναλυτές δεδομένων, προγραμματιστές,  ειδικοί στο ηλεκτρονικό εμπόριο και τα social media) είτε σε νέους αναδυόμενους ρόλους (ειδικοί στην τεχνητή νοημοσύνη, τη ρομποτική, τα big data, την αυτοματοποίηση διαδικασιών, το blockchain κλπ). Σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, στην παγκόσμια οικονομία (εκτός αγροτικής παραγωγής) θα χαθούν μέχρι το 2022 75 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, ενώ παράλληλα μπορούν να δημιουργηθούν άλλα 133 εκατομμύρια νέες θέσεις. 

 

Ωστόσο, το θετικό αυτό ισοζύγιο δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Ενώ η υποκατάσταση ανθρώπων από μηχανές προχωρά ήδη με διαρκώς επιταχυνόμενους ρυθμούς, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, αλλά και η δυνατότητα κάλυψής τους από τις κατάλληλες δεξιότητες θα προκύψει μόνο αν κινητοποιηθούμε όλοι, επιχειρήσεις, κυβερνήσεις και κοινωνία. 

 

Η εκτίμηση αυτή για θετικό ισοζύγιο ως προς τις θέσεις εργασίας πρέπει να αντιμετωπισθεί με προσοχή και επιφυλακτικότητα, καθώς βασίζεται σε ορισμένες παραδοχές και προκύπτει από συγκεκριμένο δείγμα. Η κεντρική διαπίστωση που προκύπτει από την έκθεση είναι ότι οι δουλειές του μέλλοντος θα είναι σημαντικά διαφορετικές  από τις σημερινές. Για να είναι ο τελικός αντίκτυπος θετικός και να αυξηθούν οι θέσεις εργασίας, θα πρέπει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, κυβερνήσεις, διαμορφωτές πολιτικής, επιχειρήσεις και εκπαιδευτική κοινότητα, να κινητοποιηθούν.     Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να οδηγηθούμε σε μια δυστοπία που θα χαρακτηρίζεται από εκτίναξη της ανεργίας, τη δημιουργία μιας νέας τάξης «μη απασχολήσιμων» εργαζόμενων και ένα πόλεμο για την προσέλκυση των δεξιοτήτων που θα βρίσκονται σε έλλειψη.    
  
Χαράλαμπος Κωνσταντίνου, Συνεταίρος, Επικεφαλής Συμβουλευτικών Υπηρεσιών, ΕΥ Κύπρου