Τις απόψεις των επιχειρηματικών ηγετών για την πορεία της οικονομίας και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν αποτυπώνει η 22η Ετήσια Παγκόσμια Έρευνα της PwC για τους CEOs με τη συμμετοχή 1.378 CEOs από 90 χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου. Ο Διευθύνων Σύμβουλος της PwC Κύπρου, Ευγένιος Ευγενίου, αναλύει τα κύρια ευρήματα της παγκόσμιας και της τοπικής έρευνας, σημειώνοντας ότι η τεχνολογία πρωταγωνιστεί για ακόμη μια φορά, αφήνοντας το δικό της στίγμα.
 
Κύριε Ευγενίου, ποιος είναι ο σκοπός διεξαγωγής της έρευνας ανάμεσα στους CEOs;
 
Σκοπός της παγκόσμιας έρευνας που πραγματοποιείται τα τελευταία 22 χρόνια από την PwC, είναι η καταγραφή του παλμού και των αντιλήψεων της επιχειρηματικής κοινότητας. Η έρευνα, που παρουσιάζεται κάθε χρόνο στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, εξετάζει τις απόψεις των CEOs για την παγκόσμια οικονομία, τις προοπτικές ανάπτυξης των επιχειρήσεων, την τεχνολογία, την παγκοσμιοποίηση και άλλα θέματα που επηρεάζουν τη στρατηγική σκέψη τους. Επιπρόσθετα, η έρευνα αναφέρεται εκτενώς και στον τρόπο που οι CEOs αντιμετωπίζουν τις ευκαιρίες, τις προκλήσεις και τις απειλές συγκρίνοντας τις απόψεις των CEOs από διάφορες γεωγραφικές περιοχές. Η φετινή έρευνα κάνει μια σύντομη ανασκόπηση στο παρελθόν και καταλήγει στο συμπέρασμα πως η εμπιστοσύνη των CEOs αποτελεί ισχυρό δείκτη για την κατεύθυνση της παγκόσμιας οικονομίας, αφού εντοπίζεται ισχυρή συσχέτιση μεταξύ των προσδοκιών των ηγετικών στελεχών για τα έσοδα των εταιρειών τους, με την πραγματική ανάπτυξη της οικονομίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο της παγκόσμιας έρευνας, πραγματοποιήσαμε για 8η συνεχή χρονιά τοπική έρευνα με τη συμμετοχή 91 CEOs από την Κύπρο.
 
 
Πού εστιάζει η φετινή έρευνα;
 
Μεταξύ άλλων, η φετινή έρευνα εξετάζει σε βάθος θέματα που αφορούν την εξέλιξη της τεχνολογίας, τα δεδομένα (data) και την ανάλυσή τους αλλά και την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Μέσα από τα ευρήματα διαπιστώνεται πως παρά τις επενδύσεις που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια σε υποδομές τεχνολογιών της πληροφορίας, οι CEOs εξακολουθούν να μην λαμβάνουν τα δεδομένα που χρειάζονται. Συγκεκριμένα, η έρευνα εντοπίζει ότι υπάρχει μεγάλο κενό ανάμεσα στα δεδομένα που οι επιχειρηματικοί ηγέτες θεωρούν ότι έχουν κρίσιμη ή μεγάλη σημασία για τη λήψη των αποφάσεων τους και αφορούν τη μακροπρόθεσμη επιτυχία των επιχειρήσεών τους και στα δεδομένα που λαμβάνουν σήμερα. Την ίδια στιγμή, η συντριπτική πλειοψηφία των CEOs συμφωνεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει δραματικά την  επιχείρησή τους στα επόμενα πέντε χρόνια, με σχεδόν τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων να θεωρούν ότι θα έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο ακόμη και από το διαδίκτυο. Παρ’ όλα αυτά, το 84% των CEOs στην Κύπρο δεν έχουν δράσει σε αυτόν τον τομέα. 
 
 
Τι σημαίνουν για εσάς στην PwC τα ευρήματα της έρευνας;
 
Διαχρονικός στόχος μας στην PwC είναι να συμμετέχουμε ενεργά στην επίλυση των σημαντικών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η κοινωνία. Σ’ αυτό το πλαίσιο τα ευρήματα της έρευνας αποτελούν, ένα εργαλείο ώστε να αφουγκραστούμε τις ανάγκες της τοπικής επιχειρηματικής κοινότητας. Να καταλάβουμε τι  απασχολεί τους CEOs και τι θα ήθελαν από εμάς, ώστε να τους βοηθήσουμε να υλοποιήσουν τα επιχειρηματικά τους σχέδια με επιτυχία. 
 
Ποια είναι τα κυριότερα ευρήματα της έρευνας για την Κύπρο;
 
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τόσο στην Κύπρο, όσο και στην Ευρωζώνη, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο, οι CEOs εμφανίζονται λιγότερο αισιόδοξοι, για την προοπτική της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης, σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Συγκεκριμένα στην Κύπρο, το 40% των CEOs εμφανίζονται αισιόδοξοι ότι η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη θα βελτιωθεί, σε σχέση με το 52% που ήταν πέρσι, ενώ παρόμοιο με την προηγούμενη χρονιά είναι το ποσοστό των CEOs που υποστηρίζουν ότι η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη θα παραμείνει στα ίδια επίπεδα. Την ίδια ώρα, παρατηρείται εντυπωσιακή άνοδος στο ποσοστό των CEOs (20%) που θεωρούν ότι η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη θα σημειώσει ύφεση κατά τους επόμενους 12 μήνες, ενώ πέρσι το ποσοστό ήταν μόλις 6%. 
 
Πού οφείλεται, κατά την άποψη σας, αυτή η αυξημένη απαισιοδοξία;
 
Πρώτιστα στο γεγονός ότι η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει διαρκείς προκλήσεις σε όλα τα επίπεδα. Ο κόσμος αλλάζει με ραγδαίους ρυθμούς, με αποτέλεσμα τη δραματική αλλαγή των υφιστάμενων επιχειρηματικών μοντέλων. Επικρατεί αβεβαιότητα που, σε μεγάλο βαθμό, έχει τις ρίζες της στο πολιτικό πεδίο, στη γεωπολιτική αστάθεια, στις εμπορικές διενέξεις και στην άνοδο του προστατευτισμού. Ταυτόχρονα, το τέλος της νομισματικής χαλάρωσης και τα στενά περιθώρια άσκησης της δημοσιονομικής πολιτικής σε συνδυασμό με την κάμψη της ανάπτυξης σε μεγάλες αναδυόμενες αγορές επηρεάζουν αρνητικά τις εκτιμήσεις για την ανάπτυξη της διεθνούς οικονομίας. Ως εκ τούτου, η άνοδος της απαισιοδοξίας δεν πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη. Οι πολιτικές ηγεσίες, σε όλο τον κόσμο, καλούνται να αναλάβουν τις αναγκαίες πρωτοβουλίες και να λειτουργήσουν με μέτρο, σύνεση και υπευθυνότητα, προκειμένου να δοθεί ένα τέλος στην αβεβαιότητα και να δημιουργηθούν συνθήκες σταθερότητας.
 
Πώς συγκρίνονται τα ευρήματα της παγκόσμιας έρευνας μ’ αυτά της Κύπρου; 
 
Γενικότερα θα έλεγα πως οι αριθμοί επιβεβαιώνουν ότι υπάρχει μια γενικότερη στάση αναμονής για όλους τους επιχειρηματικούς ηγέτες, αφού οι CEOs φαίνεται να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί για το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας. Ως αποτέλεσμα, τα ποσοστά των CEOs που αναζητούν ευκαιρίες στο εξωτερικό, παγκόσμια αλλα και στην Κύπρο, είναι μειωμένα. Κάποιες διαφορές εντοπίζονται στις ανησυχίες τους, αφού για τους CEOs στην Ευρωζώνη κυριαρχούν οι υπερβολικές νομοθετικές ρυθμίσεις και ο πολιτικός λαϊκισμός, ενώ για τους CEOs παγκόσμια κυριαρχεί η αβεβαιότητα όσον αφορά τη χάραξη πολιτικής και οι υπερβολικές νομοθετικές ρυθμίσεις.
 
Στην Κύπρο, ξεχωρίζει η ανησυχία για το ενεργειακό κόστος και το κόστος των ακινήτων. Σε επίπεδο επιχειρηματικών απειλών, όλοι οι CEOs προβληματίζονται για την έλλειψη δεξιοτήτων ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες των τεχνολογικών αλλαγών. 
 
Με βάση και τα αποτελέσματα της έρευνας, πώς θα σχολιάζατε την πορεία και τις προοπτικές της κυπριακής οικονομίας; 
 
Η κυπριακή οικονομία καταγράφει συνεχώς θετικά βήματα και έχει εισέλθει σε μια εποχή ανάπτυξης. Τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Ως αποτέλεσμα, οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης έχουν επαναφέρει την κυπριακή οικονομία στην επενδυτική βαθμίδα. Παρά όμως το θετικό κλίμα που επικρατεί, η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με μεγάλες και σύνθετες γεωπολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις. Οι προκλήσεις αυτές επιφέρουν μια αυξανόμενη ανησυχία για το μελλον που αντανακλάται και στα αποτελέσματα της έρευνας.
 
Είναι φανερό ότι μέχρι στιγμής ευνοήθηκε ο τομέας των κατασκευών από τα κίνητρα των πολιτογραφήσεων. Πώς σχολιάζετε τις αλλαγές που προωθεί η Κυβέρνηση;
 
Το πρόγραμμα έχει συμβάλει στην επαναδραστηριοποίηση του κατασκευαστικού τομέα και ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια μετά την κορύφωση της κρίσης το 2013, στη συγκράτηση του επενδυτικού κλίματος. H διαχείριση του προγράμματος όμως είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς επηρεάζει τη διεθνή εικόνα της Κύπρου αλλά και την ευρύτερη προσπάθεια για προσέλκυση επενδύσεων. Ως χώρα, είναι σημαντικό να συνεχίσουμε να παρέχουμε κίνητρα στους ξένους επενδυτές, χρειάζεται όμως ρύθμιση, έλεγχος και διαφάνεια, προκειμένου να μην δημιουργούνται στρεβλώσεις και ανησυχίες. Στόχος μας πρέπει να είναι η προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων σ’ ένα ευρύ φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας, η διασφάλιση συνθηκών βιώσιμης και υγιούς ανάπτυξης και το χτίσιμο θετικής εικόνας για την Κύπρο. Οι όποιες αλλαγές θα πρέπει να εντάσσονται στο πλαίσιο αυτό.
 
Χρειαζόμαστε νέο μοντέλο ανάπτυξης
 
Αφήσαμε πίσω μας ένα μοντέλο ανάπτυξης που βασίζονταν επί το πλείστον στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Τώρα διανύουμε μια νέα εποχή. Ποιοι θα πρέπει να είναι οι βασικοί άξονες ανάπτυξης της οικονομίας; Ποιους νέους τομείς μπορούμε να αναπτύξουμε; 
 
Η Κύπρος χρειάζεται νέες ιδέες και ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης που θα ενισχύσει τις προοπτικές της οικονομίας και θα ανταποκρίνεται στις αυριανές ανάγκες των ανθρώπων της. Ως εκ τούτου, επιβάλλεται να προχωρήσουμε με την υλοποίηση ενός σχεδίου δράσης με μια τολμηρή ατζέντα μεταρρυθμίσεων. Μεταρρυθμίσεις που θα έχουν στόχο την αύξηση της παραγωγικότητας, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της διευκόλυνσης του επιχειρείν, αλλά και της πλήρους προσαρμογής στην ψηφιακή εποχή. Να προβούμε σε αλλαγές που θα μας οδηγήσουν στη νέα εποχή ενισχύοντας τις αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας μας, βελτιώνοντας το βιοτικό μας επίπεδο και παράλληλα θα θωρακίσουν την οικονομία έναντι των μελλοντικών κραδασμών. 
 
Κυριαρχεί η γεωπολιτική αβεβαιότητα
 
Τι είναι αυτό που ανησυχεί περισσότερο τους CEOs στην Κύπρο;
 
Θα έλεγα πως υπάρχει έντονη ανησυχία στους CEOs στην Κύπρο για ένα ευρύ φάσμα πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών απειλών. Κυριαρχεί η γεωπολιτική αβεβαιότητα, το μέλλον της Ευρωζώνης, η αβέβαιη οικονομική ανάπτυξη, η κλιματική αλλαγή και η επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Σε επίπεδο επιχειρηματικών απειλών ανησυχούν για τις κυβερνοαπειλές, το ρυθμό μεταβολής της τεχνολογίας, το ευμετάβλητο ενεργειακό κόστος και τη διαθεσιμότητα των βασικών δεξιοτήτων.