Ταξίδευαν με μπουνάτσα και φουρτούνα. Το λιμάνι ως άλλη καρδιά, έδινε παλμό στην πόλη και οι ναυτικές γραμμές ήταν οι αρτηρίες. Με το πλοίο χιλιάδες αναζήτησαν μια άλλη πατρίδα. Κίνησαν για το προξενιό τους. Πήγαν να σπουδάσουν, να κάνουν εμπόριο, να προσκυνήσουν, να γνωρίσουν άλλους τόπους, να κάνουν διακοπές. Η ναυτιλιακή σύνδεση ήταν μέρος της ζωής. Μερικές δεκαετίες νωρίτερα, στη διάρκεια του Σαββάτου οκτώ διαφορετικά πλοία ξεκινούσαν από το λιμάνι της Λεμεσού για να περάσουν, μεταξύ άλλων, και από τον Πειραιά. Οι επιβάτες φορτώνονταν μαζί με την ελπίδα, το κολατσιό, ακόμη και το όχημά τους και βίρα τις άγκυρες! Ο «Φ» με αφορμή τη σύνδεση των δύο λιμανιών, μετά από 21 χρόνια διακοπής του απόπλου, συγκεντρώνει πληροφορίες για αυτό το κομμάτι της ιστορίας που βυθίστηκε στη λήθη.
Όπως ανέφερε ο επιστημονικός διευθυντής του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου – Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού, Μίμης Σοφοκλέους, το πλοίο ήταν τρόπος και κομμάτι της ζωής. «Αν δεν υπήρχε πλοίο δεν υπήρχε πρόσβαση», είπε και διευκρίνισε ότι τουλάχιστον από το 1900 και μετά, οι μόνες φορές που περιορίστηκαν τα ταξίδια ήταν στον Α’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο καθώς και στην τουρκική εισβολή, όπου κινδύνευαν να τους βουλιάξουν. Διεκόπη ξανά το 2001, εν καιρώ ειρήνης, για 21 χρόνια.
Το πλοίο, όπως διευκρινίζει, ήταν το μέσο και για τη μετανάστευση. «Ήταν μαζική η φυγή και ο κόσμος, βεβαίως, δεν αναχωρούσε με αεροπλάνα». Συνήθως, εξηγεί, οι μετανάστες έφταναν στον Πειραιά και από εκεί συνέχιζαν με τρένο για τη νέα τους πατρίδα. Παράλληλα, ήταν το μέσο και για τις σπουδές. «Οι φοιτητές τουλάχιστον μέχρι το 1976 χρησιμοποιούν το πλοίο για να πάνε στο πανεπιστήμιο. Το Οδυσσεύς, το Αγαμέμνων. Η φοιτητική εμπειρία στην Αθήνα και αργότερα και στη Θεσσαλονίκη ήταν καραβίσια». Εξυπηρετούσε, αναφέρει ο κ. Σοφοκλέους, τους φοιτητές αφενός διότι το ταξίδι ήταν πιο οικονομικό, αφετέρου διότι μπορούσαν να πάρουν μαζί τους κιβώτια με πράγματα για το σπίτι τους, φαγώσιμα, προσωπικά είδη. «Ήταν πολλά τα πλοία που συνέδεαν Λεμεσό με Πειραιά. Κάποια ξεκινούν τουλάχιστον από το 1900. Πήγαιναν από τη Λεμεσό, στον Πειραιά και έπειτα συνέχιζαν στην Ιταλία: Μπρίντιζι, Ανκόνα, Μπολόνια, Μιλάνο ή ακόμη και στη νότια Γαλλία». Μάλιστα, είπε, από το 1900 και μετά καταγράφονται εκατοντάδες πλοία που περνούν από τη Λεμεσό.
Ανάμεσα στα πλοία, το Απολλωνία με το οποίο ταξίδευε και ο Νίκος Καββαδίας. Επίσης, τα Cynthia, Enotria, Andriatica, Aeolis, Αλκμήνη, Αριστείδης, Αφροδίτη, το θρυλικό Σολ Φρύνη και πολλά άλλα. Περνούν από τη Ρόδο, το Ηράκλειο, τον Μαρμαρά, τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη, την Κωνστάντζα, τη Βηρυτό, τη Νεάπολη, τη Μασσαλία, τη Γένοβα, την Αλεξάνδρεια.
Το ταξίδι προς τον Πειραιά το 1929 ήταν 42 ώρες και το εισιτήριο αρκετά δαπανηρό. «Σε θέσεις χωρίς τροφή κάποιος έπρεπε να πληρώσει 3,5 λίρες και αυξανόταν εάν προσθέτονταν τροφή και άλλες ανέσεις. Αν σκεφτεί κανείς ότι ο μηνιαίος μισθός της εποχής ήταν σελίνια και όχι ολόκληρη λίρα, είναι αρκετά ακριβό. Το κόμιστρο, μάλιστα, αυξανόταν ανάλογα με την απόσταση του προορισμού. Επί παραδείγματι για τη Γένοβα μπορεί να έφτανε και τις 20 λίρες». Στην πορεία του χρόνου, γύρω στο 1970, η τιμή γίνεται πιο προσιτή φτάνοντας στις 22 λίρες. Οι ταξιδιώτες για να μειώσουν τα έξοδα ετοιμάζουν αυγά και άλλα τρόφιμα για όσες μέρες απαιτούσε το ταξίδι.
Από το παλιό στο νέο λιμάνι
Δεν ήταν πάντοτε εύκολο να πλησιάσεις το καράβι. Από το 1954 έως το 1974 λειτουργούσε το παλιό λιμάνι, στο οποίο δεν μπορούσαν να δέσουν μεγάλα πλοία. «Ο κόσμος μεταφέρονταν σε αυτά με λάντζα (σ.σ. μεγάλη βάρκα που χρησιμοποιείται για μεταφορά ανθρώπων και αντικειμένων από τη στεριά προς το πλοίο και αντίστροφα). Υπάρχουν φωτογραφίες όπου φαίνεται ο κόσμος να φορτώνει τις βαλίτσες του με αυτόν τον τρόπο. Υπήρχε μια δυσκολία. Έπειτα, γύρω στο 1974 τίθεται σε λειτουργία και το μεγάλο λιμάνι. Διευκόλυνε πολύ τον ταξιδιώτη και έδωσε και τη δυνατότητα της κρουαζιέρας», αναφέρει ο κ. Σοφοκλέους.
Υπαίθρια έκθεση για το ταξίδι
Με αφορμή τη ναυτιλιακή σύνδεση της Λεμεσού με τον Πειραιά, από τις 19 Ιουνίου 2022 θα βρίσκεται σε εξέλιξη υπαίθρια έκθεση για την ιστορία της πόλης σε σχέση με τα θαλάσσια ταξίδια. Έπειτα, με το υλικό που έχει συγκεντρωθεί θα εγκαινιαστούν δύο μόνιμες εκθέσεις. Η μία στην αίθουσα αναχωρήσεων με τίτλο «Η Κύπρος σας εύχεται καλό ταξίδι». Σε αυτή θα αναφέρονται όλα τα πλοία που έχουν φύγει από τη Λεμεσό, μαζί με αντικείμενα, φωτογραφίες, μενού κ.α. Η άλλη έκθεση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα αφίξεων με τίτλο «Ο Νίκος Καββαδίας σας καλωσορίζει στη χαμογελαστή Λεμεσό». Πρόκειται για τον ναυτικό που ταξίδεψε τον κόσμο, ενώ πέρασε ένα διάστημα και σε ταξίδια στην εν λόγω πόλη.
Ταξίδευαν σε καμπίνες, στην τρίτη θέση, στο κατάστρωμα
Όπως ανέφερε στον «Φ» ο καπετάν Κρίστη Ασημένο και πρώην διευθυντής επιχειρήσεων της Αρχής Λιμένων Κύπρου, τα δρομολόγια για τον Πειραιά περνούσαν πάντοτε και από άλλο λιμάνι. «Ανάλογα και με την εταιρεία. Κάποια πλοία πήγαιναν από τη Ρόδο, άλλα από το Ηράκλειο της Κρήτης, άλλα επέστρεφαν από την Τήνο». Το ταξίδι, αναφέρει, διαρκούσε συνολικά 36 ώρες. «Ήθελες μιάμιση μέρα μέχρι τον Πειραιά, καθώς ταξίδευες με 15 μίλια/ ανά ώρα».
Τα ενδιάμεσα λιμάνια, διευκρινίζει, επιλέγονταν καθώς προσέλκυαν πολλούς επιβάτες. «Λειτουργούσαν ως τουριστικός προορισμός. Έπαιρνε ο κόσμος τα διπλοκάμπινα (το αυτοκίνητο) του και γυρνούσε όλη τη Ρόδο». Το πρώτο πλοίο που εκτέλεσε τέτοιο δρομολόγιο, σημειώνει, ήταν το Σολ Φρύνη (Sol Phryne). «Με αυτό ταξίδευαν και αρκετοί φοιτητές και άτομα που ήθελαν να μεταναστεύσουν».
Ένα από τα δρομολόγια, θυμάται, ξεκινούσε το Σάββατο από Λεμεσό και έφτανε στο λιμάνι της Χάιφα του Ισραήλ. «Επέστρεφε στη Λεμεσό το πρωί της Δευτέρας φορτωμένο με άλλους προσκυνητές και εκδρομείς, με φθαρτά και εμπορεύματα. Την ίδια μέρα αναχωρούσε, την Τρίτη ήταν στη Ρόδο και την Τετάρτη στον Πειραιά».
Ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα του ταξιδιώτη επιλεγόταν και διαφορετική καμπίνα. «Υπήρχαν και αυτοί που ταξίδευαν στο κατάστρωμα και κοιμόντουσαν στις τραπεζαρίες, στα καπνιστήρια και σε καρέκλες. Αργότερα που μπήκαν αρκετά πλοία και υπήρχε ανταγωνισμός, οι λιγότερο ευκατάστατοι αντί για κατάστρωμα πήγαιναν στην τρίτη θέση. Στις καμπίνες, δηλαδή, που ήταν χαμηλά από την επιφάνεια της θάλασσας». Πάντως, υπογραμμίζει, υπήρξε μια εποχή γύρω στη δεκαετία του 1980 όπου στο λιμάνι της Λεμεσού υπήρχαν οκτώ επιβατικά πλοία το Σάββατο που πηγαινοερχόντουσαν στον Πειραιά και άλλους προορισμούς, χωρίς να υπολογίζονται και τα κρουαζιερόπλοια. «Ήταν τόσα που τα βάζαμε με την πρύμη για να εξοικονομήσουμε χώρο στο λιμάνι». Παράλληλα, αναφέρει, ότι η Λεμεσός στα τέλη της δεκαετίας του 1990 ήταν το πρώτο λιμάνι της Ευρώπης σε κρουαζιερόπλοια.
Ο κόσμος γνωρίζονταν μεταξύ τους, έκανε παρέες, έπαιζε χαρτιά και περνούσε καλά, είπε και πρόσθεσε ότι δεν έλειψαν και τα απρόοπτα. «Δεν θα ξεχάσω σε ένα ταξίδι του Sol Georgios, εγώ τότε δούλευα στο λιμάνι, μια έγκυος γέννησε στο δρομολόγιο από τη Λεμεσό προς τη Βηρυτό. Συνέχισε το ταξίδι, διότι ήταν στα μισά. Βοήθησε ακόμη και ο καπετάν Κλεάνθης και την ξεγέννησαν».
