Τουρισμός, ο μεγάλος ασθενής της κρίσης

Με τις εξελίξεις να έχουν πάρει πλέον μία δραματική εξέλιξη, τα ερωτήματα δεν περιορίζονται πλέον στην έκταση που θα πάρει η επιδημία με το κορωνοΐό αλλά και τις επιπτώσεις που θα έχει η κατάσταση στην οικονομία. Ενώ αρχικά η προσοχή ήταν στραμμένη στον τουρισμό, πλέον είναι φανερό ότι η «ίωση» επεκτείνεται σε ολόκληρο το φάσμα της οικονομίας. Αλλού σε λιγότερο και αλλού σε μεγαλύτερο βαθμό. Ακόμα και στην περίπτωση του λιανικού εμπορίου όπου σε συγκεκριμένα ήδη σούπερ μάρκετ και φαρμακείου καταγράφονται τρελοί αριθμοί – ρυθμοί λόγω του πανικού που έχει προκληθεί, η συνέχεια όχι μόνο θα εξισορροπήσει την αγορά αλλά και θα μειώσει τη ζήτηση. Κατά την εκτίμησή μου δεν υπάρχει κλάδος που να μην έχει υποστεί συνέπειες. Το μεγαλύτερο όμως βάρος θα υποστεί ο τουριστικός τομέας και κατ’ επέκταση οι συνδεμένοι με αυτόν υποτομείς όπως ο επισιτιστικός. Είναι βέβαιο ότι οι επιπτώσεις θα επεκταθούν σε ολόκληρη την αλυσίδα, καθώς όταν αφαιρείται εισόδημα από μια οικονομία, τότε πλήττονται στη συνέχεια πολλοί κλάδοι και τομείς, πρώτιστα η κατανάλωση. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση ήδη πολλές επιχειρήσεις έχουν αναστείλει τις εργασίες τους, με αποτέλεσμα να απολέσουν σημαντικά εισοδήματα. Αναπόφευκτα αυτό να επηρεάσει και τους μισθούς. Επομένως χιλιάδες εργαζόμενοι θα έχουν μειωμένα μισθολογικά εισοδήματα.   

Στο παρόν άρθρο μου θα επικεντρωθώ όμως στον τουρισμό, ο οποίος θα υποστεί το σοβαρότερο πλήγμα. Το βάθος και το εύρος των επιπτώσεων θα εξαρτηθούν από πολλούς παράγοντες κυρίως, δυστυχώς, εξωγενείς. Την εξέλιξη της επιδημίας του κορωνοΐού στις χώρες από τις οποίες αντλούμε τουρισμό, τη διάρκεια της ασθένειας (χρονική και ποσοτική), τα περιοριστικά μέτρα και τις οικονομικές συνέπειες στην οικονομία των χωρών και των νοικοκυριών τους. Πρόκειται για καθοριστικούς παράγοντες. 

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία από τη Στατιστική Υπηρεσία, για την περίοδο Ιανουαρίου – Δεκεμβρίου 2019 επισκέφθηκαν την Κύπρο 3,97 εκατ. τουρίστες και τα έσοδα από τον τουρισμό υπολογίστηκαν σε €2,68 δισ. Επομένως με βάση ένα ΑΕΠ €21,94 δισ., ο τουρισμός συνέβαλε κατά 12,3% στο εθνικό εισόδημα. Εάν συνυπολογιστούν και τα παρεμφερή εισοδήματα, τότε η συνεισφορά του τουρισμού στο ΑΕΠ είναι μεγαλύτερη. Το ερώτημα, επομένως, είναι πόσο και πώς θα επηρεαστεί ο τουρισμός;

Οι αριθμοί 

Τους πρώτους δύο μήνες του έτους, Ιανουάριο και Φεβρουάριο, πριν δηλαδή η Κύπρος μπει για τα καλά στον κατάλογο των χωρών με την επιδημία, ο τουρισμός δεν είχε επηρεαστεί. Οι αφίξεις ήταν στα επίπεδα του 2019. Συγκεκριμένα ανήλθαν σε 191.214 και ήταν αυξημένες κατά 2% σε σύγκριση με 187.541 το αντίστοιχο δίμηνο του 2019. Επομένως ο χρόνος μπήκε με το δεξί. Ως εκεί όμως. Για τον Μάρτιο δεν υπάρχουν στοιχεία αλλά είναι βέβαιο ότι η πτώση θα είναι κατακόρυφη. Και βεβαίως μηδενικές αφίξεις για τον Απρίλιο, αφού έχουν κλείσει τα αεροδρόμια και το πιθανότερο είναι να επαναληφθεί το μηδενικό σενάριο και τον Μάιο. 

Τον περσινό Μάρτιο επισκέφθηκαν την Κύπρο 169.934 τουρίστες και τα έσοδα από τον τουρισμό υπολογίστηκαν σε €96,6 εκατ. Θα ήταν έκπληξη εάν οι αφίξεις το φετινό Μάρτιο ξεπεράσουν το 20% των περσινών. Με αυτό το σενάριο η απώλεια εσόδων θα είναι της τάξης των €77 εκατ. Πέρυσι την περίοδο Απριλίου – Μαΐου επισκέφθηκαν τη χώρα μας 763.886 τουρίστες και τα έσοδα ανήλθαν σε €464,2 εκατ. Επομένως, πρέπει να θεωρείται βέβαιο πως την περίοδο Μαρτίου – Μαΐου θα χαθούν από τον τουρισμό έσοδα €541 εκατ. Προσωπικά θεωρώ επίσης ότι προβληματικός θα είναι και ο Ιούνιος. Πέρυσι τον συγκεκριμένο μήνα επισκέφθηκαν την Κύπρο 509.662 τουρίστες και τα έσοδα υπολογίστηκαν σε €350,4 εκατ. Αν χαθούν τα μισά, τότε η απώλεια για το πρώτο εξάμηνο του έτους θα είναι της τάξης των €716,4 εκατ.  

Κρίσιμοι μήνες

Το καίριο και κύριο ερώτημα επομένως επικεντρώνεται στους μήνες αιχμής που ακολουθούν. Δηλαδή τους Ιούλιο, Αύγουστο, Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Τους συγκεκριμένους μήνες επισκέπτεται την Κύπρο ο μεγαλύτερος όγκος τουριστών. Πέρυσι το τετράμηνο Ιουλίου – Οκτ. ήρθαν 2,06 εκατ. τουρίστες και τα έσοδα ανήλθαν σε €1,53 δισ. Επομένως πρόκειται για τους πιο κρίσιμους μήνες ως προς την πορεία του τουρισμού το 2020. Και εδώ είναι που υπεισέρχεται ο εξωγενής παράγοντας. Διότι, ακόμα κι αν στην Κύπρο καταφέρουμε να περιορίσουμε το κορωνοΐό και το καλοκαίρι τον εξαφανίσουμε πλήρως, δεν σημαίνει ότι θα μας επισκεφθούν κατά εκατοντάδες χιλιάδες οι ξένοι τουρίστες. Αυτό θα εξαρτηθεί από την κατάσταση στη χώρα τους, εάν ο ιός είναι ακόμα ενεργός κι εάν τα οικονομικά τους δεδομένα έχουν επηρεαστεί σε βαθμό που θα τους εμποδίζουν να ταξιδεύσουν.

Και σε αυτό το σημείο υπεισέρχεται το στοιχείο της εξάρτησης της κυπριακής τουριστικής βιομηχανίας από δύο κυρίως αγορές. Τη βρετανική και τη ρωσική. Από το Ηνωμένο Βασίλειο προέρχεται το 33,5% των τουριστών και από τη Ρωσία το 19,7%. Η βρετανική αγορά ήταν προβληματική και πριν την επιδημία λόγω Brexit. Επομένως εάν αναμενόταν μία Χ μείωση τώρα θα πρέπει να υποθέσουμε ότι θα καταγραφεί μία Χ+++. Νομίζω δε πως κανένας δεν είναι σήμερα σε θέση να υπολογίσει τη μείωση του τουριστικού ρεύματος από το Ηνωμένο Βασίλειο. Θα εξαρτηθεί από το πότε θα λήξει το πρόβλημα του ιού στη Βρετανία και πόσο μεγάλες θα είναι οι πληγές στην οικονομία της χώρας. Το ίδιο ισχύει για διαφορετικούς λόγους και για τη Ρωσία. 

Η τρίτη μεγαλύτερη αγορά μας είναι το Ισραήλ. Πέρυσι μας επισκέφθηκαν 293.746 τουρίστες από τους οποίους οι 189 χιλ. το δεύτερο εξάμηνο. Σημαντική αγορά είναι και η γερμανική, ιδιαίτερα καθότι μεγάλο μέρος των γερμανών τουριστών έρχονται στην Κύπρο εκτός τουριστικής αιχμής. Από τους 151.500 που μας ήρθαν το 2019, οι 89.343 επισκέφθηκαν τη χώρα μας τους μήνες Ιαν. – Μάιο και Οκτ. – Δεκ. 

Επόμενη μέρα

Η εικόνα επομένως, ως έχει, δεν μπορεί να εμπνέει αισιοδοξία. Πολλά όμως θα εξαρτηθούν και από τις ενέργειες της χώρας μας ως κράτος και των εμπλεκομένων στην τουριστική βιομηχανία. Όπως:

● Εάν καταφέρουμε να περιορίσουμε την εξάπλωση της επιδημίας και από τον Ιούνιο και μετά θεωρούμαστε χώρα με μηδενικά κρούσματα, δηλαδή χωρίς κορωνοΐό.

● Από το κατά πόσο μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι δεν θα έχουμε ανάμεσα στους τουρίστες πιθανά κρούσματα. Επομένως τίθεται το ερώτημα πότε χρονικά θα ανοίξουμε τις πύλες μας στις διάφορες αγορές. 

● Από το κατά πόσο θα μπορέσουν Υφυπουργείο Τουρισμού (δηλαδή η Κυβέρνηση) και ξενοδόχοι να κατατάξουν την Κύπρο στην τουριστική λίστα κι άλλων αγορών από φέτος.

● Από το κατά πόσο θα καταφέρουμε να ανιχνεύσουμε τα βασικά κριτήρια με βάση τα οποία θα αποφασίσουν να ταξιδεύσουν στο εξωτερικό οι τουρίστες στη μετά- κορωνοΐό εποχή και από το κατά πόσο θα μπορέσουμε να εστιάσουμε τη διαφημιστική μας καμπάνια ανάλογα κατά χώρα.

● Από το πόσο ευέλικτο θα είναι το Υφυπουργείο ώστε να εστιάζει και να διαφοροποιεί ανάλογα τις ενέργειες και τη διαφημιστική του καμπάνια.

● Εάν Κυβέρνηση – Υφυπουργείο φροντίσουν να εξασφαλίσουν τις εγκρίσεις της Βουλής για τα απαραίτητα κονδύλια για να μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν άμεσα.

● Από τη συνεργασία και το συντονισμό δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

● Και τέλος, το επαναλαμβάνω, από την επάρκεια ή την ανεπάρκεια με την οποία θα διαχειριστούμε την επιδημία στη χώρα μας. Και βεβαίως από τη σοβαρότητα με την οποία θα αντιμετωπίσουμε εμείς στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης την κρίση, χωρίς υπερβολές και χωρίς δημιουργία πανικού. Διότι, ότι γράφουμε και προβάλλουμε στην Κύπρο, δεν περιορίζεται στο γεωγραφικό μας χώρο και ο χώρος του τουρισμού είναι πολύ ανταγωνιστικός για να αφήνουμε στον αέρα πράγματα που δεν ισχύουν και μπορούν να τα εκμεταλλευτούν οι ανταγωνιστές μας…

Πίσω από κάθε κρίση κρύβεται και μια ευκαιρία
Εάν χειριστούμε την κατάσταση με ψυχραιμία και επάρκεια θα μπορούμε να προσβλέπουμε σε καλύτερες μέρες. Η χώρα μας έχει πλεονεκτήματα που πρέπει να αξιοποιήσει. Εάν μέχρι προ την κορωνοΐό -εποχή λέγαμε ότι πρέπει να ξεπεράσουμε το μοντέλο «ήλιος – θάλασσα», σήμερα αυτό μπορεί να μας βοηθήσει να έχουμε τις λιγότερες δυνατές απώλειες και να ανοίξουμε πόρτες σε νέες αγορές. Απαιτούνται οι σωστές αποφάσεις – κινήσεις, πολιτική βούληση, φαντασία, ευελιξία και καλός συντονισμός δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Το στοίχημα είναι εκεί και μπορούμε να το κερδίσουμε όπως αποδείξαμε και στο παρελθόν. Διότι, πίσω από κάθε κρίση κρύβεται πάντα μια μεγάλη ευκαιρία…
 

*Δημοσιογράφος (panicoscharal.j@gmail.com)