Στον τέως πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ έχουν ήδη απαγγελθεί κατηγορίες σε επίπεδο ομοσπονδιακής ικαιοσύνης, οδηγώντας τις ΗΠΑ σε νέο και εντελώς πρωτόγνωρο νομικό και συνταγματικό έδαφος.

Τι σημαίνει αυτό για τη δημοκρατία και για την προεδρική κούρσα του 2024, θα αφήσω σε άλλους να το εξερευνήσουν. Νομικά, τα δύο βασικά ζητήματα για το μέλλον του Τραμπ είναι, προφανώς, εάν θα καταδικαστεί και εάν θα κερδίσει εκ νέου την προεδρία της χώρας. Λιγότερο προφανώς, ο χρόνος που θα γίνει το καθένα από τα δύο και η σειρά τους έχει μεγάλη σημασία.

Αναμφίβολα οι δικηγόροι του θα επιδιώξουν να καθυστερήσουν τη δίκη όσο το δυνατόν περισσότερο. Είναι σχεδόν βέβαιο ωστόσο ότι ο Τραμπ θα δικαστεί πλέον σε ποινικό επίπεδο εν μέσω της προεκλογικής του εκστρατείας. Θα πληρώσει εγγύηση, οπότε δεν θα βρίσκεται στη φυλακή μέχρι την έκδοση απόφασης. Και μπορεί να συνεχίσει την προεκλογική κούρσα ανεξάρτητα από τις κατηγορίες εναντίον του. Στην πραγματικότητα, μπορεί να συνεχίσει τον εκλογικό αγώνα ακόμα κι αν είναι καταδικασμένος και βρίσκεται σε ένα κελί φυλακής – ο Eugene V. Debs το έκανε το 1920.

Χάρη… στον εαυτό του

Εάν ο Τραμπ εκλεγεί και αναλάβει τα καθήκοντά του πριν η δίκη του καταλήξει σε ετυμηγορία, θα μπορεί να αποσύρει τις ομοσπονδιακές κατηγορίες εναντίον του, αφού, σύμφωνα με το Σύνταγμα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης υπόκειται στην εξουσία του εν ενεργεία προέδρου. Οι κατηγορίες σε πολιτειακό επίπεδο, όπως αυτές που υποβλήθηκαν εναντίον του στη Νέα Υόρκη και εκείνες που αναμένεται να υποβληθούν στην Τζόρτζια, παραμένουν σε ισχύ, αφού δεν υπόκεινται στις ομοσπονδιακές αρχές και άρα ο Τραμπ δεν μπορεί να τις αποσύρει.

Εάν, ωστόσο, ο Τραμπ καταδικαστεί από ομοσπονδιακό δικαστήριο προτού αναλάβει τα καθήκοντά του – κάτι που δεν αποκλείεται από άποψη χρόνου – τότε θα βρισκόμασταν σε αχαρτογράφητα νερά. Τίποτε στο Σύνταγμα των ΗΠΑ δεν λέει ότι ένας καταδικασμένος εγκληματίας δεν μπορεί να είναι πρόεδρος. Ο Τραμπ σίγουρα θα προσπαθούσε να δώσει χάρη στον εαυτό του. Σύμφωνα ωστόσο με πολλούς συνταγματολόγους (συμπεριλαμβανομένου και εμού, όπως έγραφα πριν από χρόνια), δεν έχει τέτοια δυνατότητα. Στη συνέχεια, το Ανώτατο Δικαστήριο θα έπρεπε να αποφασίσει εάν η αυτοχορήγηση χάρης έχει ισχύ. Εάν οι δικαστές αποφαίνονταν “ναι”, ο Τραμπ θα αφηνόταν ελεύθερος. Εάν έλεγαν “όχι”, ο Τραμπ θα έπρεπε να εκτίσει την ποινή του.

Εάν ο Τραμπ καταδικαζόταν αλλά η ποινή του περιελάμβανε ελάχιστο ή μηδενικό χρόνο φυλάκισης, η προεδρία του θα μπορούσε να συνεχιστεί κανονικά – με όση “κανονικότητα” θα μπορούσε να συνιστά μια τέτοια κατάσταση. Το δικαστικό σώμα δεν θα θέλει λογικά να σταθεί εμπόδιο στην επιλογή του αμερικανικού λαού να εκλέξει πρόεδρο έναν καταδικασθέντα Ντόναλντ Τραμπ, οπότε μπορείτε να φανταστείτε τα δικαστήρια να επιβάλλουν μια ελάχιστη ποινή που δεν θα παρεμπόδιζε την ικανότητά του να υπηρετήσει ως αρχηγός του κράτους.

Πρόεδρος από τη φυλακή ή… κατ’ οίκον περιορισμός στον Λευκό Οίκο;

Αν ο Τραμπ φυλακιζόταν, θα αντιμετωπίζαμε το άνευ προηγουμένου ερώτημα εάν και πώς ένας πρόεδρος θα μπορούσε να κάνει τη δουλειά του μέσα από ένα ομοσπονδιακό σωφρονιστικό κατάστημα. Μια πιθανότητα, η οποία ομολογουμένως ακούγεται ως σκηνικό κακής κωμωδία του Χόλιγουντ, είναι ένα δικαστήριο να συμφωνούσε να θέσει τον Τραμπ σε κατ’ οίκον περιορισμό – στον Λευκό Οίκο. Αυτό δεν θα αποτελούσε ιδιαίτερα μεγάλη τιμωρία για τους περισσότερους ανθρώπους. Για τον Τραμπ, θα σήμαινε ότι δεν μπορούσε να ταξιδέψει, κάτι που θα μπορούσε αναμφισβήτητα να εμποδίσει τη χάραξη εξωτερικής πολιτικής, αλλά όχι τόσο ώστε να μην μπορεί να κυβερνήσει. Θα σήμαινε επίσης ότι δεν θα μπορούσε να παίζει γκολφ.

Σε περίπτωση αποτυχίας αυτού του είδους συμβιβασμού, ένας καταδικασμένος και με προσδιορισμένη ποινή Τραμπ θα έπρεπε να υπηρετήσει ως πρόεδρος μέσα από τη φυλακή. Δεν έχουμε ιδέα πώς θα λειτουργούσε κάτι τέτοιο. Το Σύνταγμα δεν περιέχει αναφορά περί φυλάκισης εν ενεργεία προέδρου.

Η 25η

Αναμφισβήτητα, οι εξουσίες του Τραμπ θα μπορούσαν να δοθούν στον αντιπρόεδρο βάσει της 25ης Τροποποίησης του αμερικανικού συντάγματος, εάν την επικαλεστεί ο αντιπρόεδρος και ψηφιστεί από την πλειοψηφία του υπουργικού συμβουλίου. Σύμφωνα με το κείμενο της Τροποποίησης, εκείνο που απαιτείται είναι μια γραπτή δήλωση ότι ο πρόεδρος δεν είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντα του αξιώματός του. Θα μπορούσε να φανταστεί κανείς ότι το να βρίσκεται κάποιος σε ομοσπονδιακή φυλακή θα μετρούσε ως απόδειξη ανικανότητας να εκπληρώσει τα καθήκοντά του.

Η 25η Τροποποίηση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, υποθέτω, με τη συμφωνία του Τραμπ – αν και είναι δύσκολο να το φανταστεί κανείς με βάση την προσωπική ιδιοσυγκρασία του. Εάν ο Τραμπ συνεργαζόταν, ωστόσο, ο αντιπρόεδρος θα μπορούσε να κάνει τη δουλειά του μέχρι να βγει από τη φυλακή.

Εάν ο Τραμπ δεν συμφωνούσε να παραιτηθεί από τις εξουσίες του όσο θα βρισκόταν στη φυλακή, τότε η 25η Τροποποίηση θα έστελνε το θέμα και στα δύο σώματα του Κογκρέσου, όπου θα χρειαζόταν τα δύο τρίτα των ψήφων τόσο στη Βουλή όσο και στη Γερουσία προκειμένου να παραδοθούν οι εξουσίες του Τραμπ στον αντιπρόεδρό του.

Υπάρχουν σίγουρα ορισμένα τεχνικά ζητήματα εδώ. Η 25η Τροποποίηση απαιτεί την ύπαρξη υπουργικού συμβουλίου. Εάν ο Τραμπ φυλακιζόταν μετά την εκλογή του, αλλά πριν εγκριθεί από τη Γερουσία το νέο υπουργικό συμβούλιο, τα πράγματα θα μπορούσαν να μπερδευτούν. Εάν η 25η αποτελούσε επίκληση από τα εναπομείναντα μέλη του υπουργικού συμβουλίου του Μπάιντεν, ο Τραμπ σίγουρα θα τα απέλυε. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποτυχία του μηχανισμού της 25ης, επειδή θα ήγειρε το ερώτημα εάν η απόλυση από τον Τραμπ αυτών των αξιωματούχων του υπουργικού συμβουλίου έχει ισχύ δεδομένης της “ανικανότητάς” του να ασκήσει τα καθήκοντά του.

Όλα αυτά τα σενάρια ακούγονται τραβηγμένα, το ξέρω. Τέτοια όμως είναι και η κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε τώρα: ένας πρώην πρόεδρος, εκ νέου υποψήφιος και με πολλές πιθανότητες μάλιστα για την προεδρία, κατηγορείται σε ποινικό επίπεδο σε μια υπόθεση για την οποία, στατιστικά, είναι πολύ πιθανό να καταδικαστεί. Από εδώ και πέρα, τα πάντα αποτελούν νέο έδαφος.

BloombergOpinion – Noah Feldman