ΝΑΤΟ: Τα ρωσικά drones αναδεικνύουν τα κενά στην προστασία των ενεργειακών υποδομών

Του Ariel Cohen

Οι ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους κατά της Ουκρανίας αποτελεί “πρόγευση” του πώς θα μπορούσε να διεξαχθεί ένας μελλοντικός πόλεμος εναντίον του ΝΑΤΟ. Η Μόσχα καταστρέφει συστηματικά σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, υποσταθμούς, εγκαταστάσεις παραγωγής φυσικού αερίου και τμήματα του ηλεκτρικού δικτύου που τροφοδοτούν την ουκρανική αμυντική βιομηχανία και στηρίζουν το ηθικό του πληθυσμού.

Το μήνυμα προς τη Βορειο-Ατλαντική Συμμαχία είναι σαφές: οι ενεργειακές υποδομές αποτελούν πλέον πρωτεύοντα στόχο, ενώ η Δύση δεν είναι ακόμη επαρκώς προετοιμασμένη για να τις προστατεύσει.

Η ενέργεια στο στόχαστρο

Η ένταση και η συχνότητα των ρωσικών επιθέσεων κατά των ουκρανικών ενεργειακών υποδομών αυξάνονται. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκε το Kyiv Independent, ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανέφερε ότι μία μόνο ρωσική επίθεση, στις 14 Οκτωβρίου, έπληξε 26 ενεργειακές εγκαταστάσεις. Παράλληλα, το ουκρανικό Υπουργείο Ενέργειας κατέγραψε περίπου 200 πλήγματα σε εγκαταστάσεις του ηλεκτρικού τομέα και 17 σε υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου την εβδομάδα 5-11 Οκτωβρίου.

Η Ρωσία έχει αναπτύξει drones με κινητήρες τζετ και νέα κεφαλή, η οποία φέρεται να έχει σχεδιαστεί για την καταστροφή πυλώνων υψηλής τάσης. Έχει επίσης χτυπήσει σιδηροδρομικές γραμμές που μεταφέρουν άνθρακα σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, το περασμένο φθινόπωρο και χειμώνα η Ρωσία κατέστρεψε πάνω από το 50%  της ουκρανικής παραγωγικής δυναμικότητας φυσικού αερίου.

Ανάλυση του Modern War Institute της στρατιωτικής ακαδημίας West Point, τον Ιούλιο του 2026, εκτιμά ότι οι άμεσες ζημιές στο ενεργειακό σύστημα της Ουκρανίας ξεπερνούν τα 16 δισ. δολάρια, ενώ το κόστος αποκατάστασης ανέρχεται σε περίπου 50 δισ. δολάρια.

Η ανασυγκρότηση δεν μπορεί να γίνει γρήγορα: οι μεγάλοι μετασχηματιστές ισχύος ζυγίζουν πάνω από 200 τόνους, κατασκευάζονται κατά παραγγελία και χρειάζονται πάνω από δύο χρόνια για να παραδοθούν. Αντίστοιχα ευάλωτοι είναι οι ενεργειακοί κόμβοι στον Περσικό Κόλπο, αλλά και οι κόμβοι εφοδιαστικής του ΝΑΤΟ στην Πολωνία και τη Γερμανία, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους του Ιράν και της Ρωσίας, αντίστοιχα.

Τα drones και οι πύραυλοι αναλαμβάνουν πλέον ρόλο αντίστοιχο με εκείνο των στρατηγικών βομβαρδισμών στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: πλήττουν στόχους σε μεγάλο βάθος, αποδυναμώνουν τη βιομηχανική βάση και δοκιμάζουν την αντοχή μιας κοινωνίας.

Ένα οπλοστάσιο που διευρύνεται

Η Ρωσία διαθέτει τη δυνατότητα να συντηρήσει αυτή την εκστρατεία. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ουκρανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών (HUR), τις οποίες επικαλούνται τα μέσα Ukrainska Pravda και UNN, η Μόσχα διαθέτει έως και 700 βαλλιστικούς πυραύλους, αρκετές χιλιάδες πυραύλους cruise και περίπου 6.200 drones Geran σε εφεδρεία. Η εγχώρια αμυντική βιομηχανία της εκτιμάται ότι μπορεί να παράγει περισσότερους από 200 πυραύλους τον μήνα, εκ των οποίων περίπου 110 είναι βαλλιστικοί.

Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών και δεν μπορούν να επαληθευτούν ανεξάρτητα. Ωστόσο, συνάδουν με την εικόνα στο πεδίο. Το βρετανικό Royal United Services Institute (RUSI) εκτιμά ότι η ρωσική βιομηχανία παράγει περισσότερα από 6.000 drones μονής κατεύθυνσης για επιθέσεις κάθε μήνα. Οι μαζικές επιδρομές συνδυάζουν συχνά εκατοντάδες drones με δεκάδες πυραύλους cruise και βαλλιστικούς πυραύλους.

Ασύμμετρη απειλή, δυσανάλογο κόστος

Οι ρωσικές επιθέσεις βασίζονται σε συνδυασμό μέσων. Τα ελικοφόρα Geran-2 και τα νεότερα, με κινητήρες τζετ, Geran-3 επιτίθενται κατά κύματα, με συνοδεία από drones Gerbera και Parodiya για αντιπερισπασμό. Τα τελευταία δεν μπορούν να αγνοηθούν: σύμφωνα με το Institute for Science and International Security, ορισμένες εκδόσεις του Gerbera φέρουν πολεμικές κεφαλές.

Έπιτα, πύραυλοι cruise Kh-101 και Iskander-K, καθώς και βαλλιστικοί Iskander-M και Kinzhal, χρησιμοποιούνται για την προσβολή οχυρωμένων ή ιδιαίτερα σημαντικών στόχων.

Το οικονομικό πλεονέκτημα βρίσκεται στην πλευρά του επιτιθέμενου. Σύμφωνα με το West Point, ένα drone Shahed-136 κοστίζει περίπου 20.000 δολάρια, ενώ ένας αναχαιτιστικός πύραυλος Patriot PAC-3 κοστίζει περίπου 4 εκατ. δολάρια.

Τα υπερηχητικά όπλα δημιουργούν μια πρόσθετη δυσκολία: λόγω του χαμηλού ύψους πτήσης και της δυνατότητας ελιγμών, μπορούν να εντοπίζονται καθυστερημένα από επίγεια ραντάρ, αφήνοντας ελάχιστο χρόνο για την αναχαίτισή τους. Έτσι, τα φθηνά drones εξαντλούν τα αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων, ενώ ακριβότερα όπλα καταφέρνουν να διαπεράσουν την άμυνα.

Η απειλή βρίσκεται ήδη στα σύνορα του ΝΑΤΟ

Το πρόβλημα δεν αφορά ένα μακρινό ενδεχόμενο. Τον Σεπτέμβριο του 2025, τουλάχιστον 19 ρωσικά drones τύπου Shahed εισήλθαν στον πολωνικό εναέριο χώρο, σύμφωνα με το Euronews. Η Βαρσοβία ενεργοποίησε το Άρθρο 4 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, ενώ η Συμμαχία ξεκίνησε στη συνέχεια την επιχείρηση Eastern Sentry.

Το European Council on Foreign Relations επισημαίνει ότι μικρά drones εξακολουθούν να εμφανίζονται πάνω από ενεργειακές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές υποδομές. Παράλληλα, η άμυνα στην ανατολική πτέρυγα παραμένει κατακερματισμένη μεταξύ προγραμμάτων του ΝΑΤΟ, της ΕΕ και των επιμέρους κρατών, ενώ η αναχαίτιση drones περιπλέκεται από νομικές ασάφειες.

Το πολωνικό πρόγραμμα αντι-drone, ύψους περίπου 3,8 δισ. ευρώ, θεωρείται η πιο φιλόδοξη εθνική πρωτοβουλία, ενώ αρκετές άλλες χώρες της πρώτης γραμμής εξακολουθούν να υστερούν.

Τα διδάγματα της Ουκρανίας

Η σημαντικότερη εμπειρία της Ουκρανίας είναι ότι η οικονομικά αποδοτική άμυνα βασίζεται σε πολλά, διασπαρμένα και αλληλοσυμπληρούμενα επίπεδα προστασίας.

Το RUSI διαπιστώνει ότι ένα εκτεταμένο πλέγμα μονάδων μικρής εμβέλειας, αντιαεροπορικών πυροβόλων, φορητών πυραύλων και χιλιάδων αναχαιτιστικών drones καταρρίπτει πλέον μεγάλο μέρος των επιτιθέμενων Geran και Gerbera, επιτρέποντας την εξοικονόμηση των πολύτιμων πυραύλων για δυσκολότερους στόχους.

Το αναχαιτιστικό drone Sting της Wild Hornets κοστίζει περίπου 2.000 δολάρια. Ουκρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι συστήματα όπως το P1-SUN της SkyFall κοστίζουν έως 3.000 δολάρια κατά μέσο όρο και έχουν καταρρίψει περισσότερα από 3.000 drones τύπου Shahed μέσα στο 2026. Η ουκρανική General Cherry παρουσίασε επίσης το νέο αναχαιτιστικό Bullet στην έκθεση UMEX 2026.

Η κατεύθυνση είναι σαφής: drones αναχαίτισης που κοστίζουν μερικές χιλιάδες δολάρια αποτελούν πολύ πιο βιώσιμη απάντηση σε επιθετικά drones αξίας δεκάδων χιλιάδων δολαρίων από ό,τι πύραυλοι αξίας εκατομμυρίων.

Η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ ως στρατηγικό μειονέκτημα

Τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα αμερικανικά οπλικά συστήματα. Σύμφωνα με το SIPRI, οι ΗΠΑ κάλυψαν το 58% των εισαγωγών κύριων οπλικών συστημάτων των ευρωπαϊκών κρατών-μελών την περίοδο 2021-2025.

Η Lockheed Martin παρέδωσε 620 αναχαιτιστικούς πυραύλους PAC-3 MSE το 2025 και ανακοίνωσε, τον Ιανουάριο του 2026, επταετή συμφωνία-πλαίσιο με στόχο την αύξηση της ετήσιας παραγωγής σε περίπου 2.000 μονάδες.

Την ίδια στιγμή, ανάλυση του CSIS τον Ιούλιο του 2026 εκτιμούσε ότι τα αμερικανικά αποθέματα αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot είχαν υποχωρήσει κάτω από τις 1.000 μονάδες, ενώ τα αποθέματα THAAD είχαν μειωθεί σε περίπου 250 μετά τη σύγκρουση με το Ιράν. Αν και η ανάλυση δεν εξέταζε ειδικά την Ευρώπη, το συμπέρασμα είναι σαφές: τα αμερικανικά αποθέματα πιέζονται και η Ευρώπη δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη τη διαθεσιμότητά τους σε περίπτωση κρίσης.

Τον Μάρτιο, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι η Συμμαχία χρειάζεται αύξηση κατά 400% των συστημάτων αεράμυνας και ότι απέχει ακόμη πολύ από τον στόχο της.

Το πολιτικό πλαίσιο, πάντως, έχει ήδη τεθεί. Στη Σύνοδο Κορυφής της Χάγης το 2025, οι σύμμαχοι συμφώνησαν να διαθέτουν έως το 2035 το 5% του ΑΕΠ τους ετησίως για την άμυνα και τις συναφείς δαπάνες, με το 1,5% να αφορά υποδομές και βιομηχανική ικανότητα. Το ζητούμενο τώρα είναι οι δεσμεύσεις να μετατραπούν σε εργοστάσια, παραγωγικές γραμμές και αποθέματα.

Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία μπορεί να ανταποκριθεί, εφόσον εξασφαλίσει σταθερές παραγγελίες. Η MBDA και η Thales, μέσω της κοινοπραξίας Eurosam, αναπτύσσουν το σύστημα SAMP/T NG, με κάλυψη ραντάρ 360 μοιρών και αναχαιτιστικό πύραυλο Aster B1NT. Παράλληλα, το νέο εργοστάσιο πυραύλων Patriot της MBDA και της Raytheon στο Σρόμπενχαουζεν της Γερμανίας κοντεύει στην ολοκλήρωσή του.

Η εμπειρία του εργοστασίου της Thales στο Μπέλφαστ δείχνει τι μπορούν να πετύχουν οι σταθερές παραγγελίες: το Ηνωμένο Βασίλειο παρήγγειλε περισσότερους από 5.000 ελαφρούς πυραύλους πολλαπλού ρόλου για την Ουκρανία τον Μάρτιο του 2025 και άλλους 1.000 τον Φεβρουάριο του 2026. Τα πυροβόλα συστήματα Skyranger και Skynex της Rheinmetall προσφέρουν επίσης πολύ χαμηλότερο κόστος εμπλοκής drones σε σύγκριση με τους πυραύλους.

Τι πρέπει να κάνει το ΝΑΤΟ

Η εμπειρία της Ουκρανίας και η αυξανόμενη ρωσική απειλή αναδεικνύουν οκτώ βασικές προτεραιότητες για τη Συμμαχία:

– Να εντάξει τις ενεργειακές υποδομές στον πυρήνα της συλλογικής άμυνας. Ο σχεδιασμός αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας πρέπει να καλύπτει σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, υποσταθμούς υψηλής τάσης, τερματικούς σταθμούς LNG, διυλιστήρια, αγωγούς και διασυνδέσεις μεταξύ χωρών, με κοινά ελάχιστα πρότυπα προστασίας.

– Να αναπτύξει πολυεπίπεδη άμυνα χαμηλού κόστους. Η επιτήρηση, ο ηλεκτρονικός πόλεμος, τα αντιαεροπορικά πυροβόλα και τα αναχαιτιστικά drones πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά με τις πυραυλικές συστοιχίες. Απαιτούνται κοινοί στόχοι παραγωγής και διαλειτουργικά συστήματα.

– Να διορθώσει την οικονομική ανισορροπία μέσω μακροπρόθεσμων συμβάσεων. Πολυετείς χρηματοδοτήσεις και δεσμευτικές παραγγελίες θα δώσουν στη βιομηχανία κίνητρο να επεκτείνει την παραγωγή. Η πρόοδος προς τον στόχο αύξησης της αεράμυνας κατά 400% πρέπει να δημοσιοποιείται.

– Να αυξήσει την ευρωπαϊκή παραγωγή προηγμένων αναχαιτιστικών πυραύλων. Η επιτάχυνση των προγραμμάτων SAMP/T NG και Aster και η λειτουργία του γερμανικού εργοστασίου Patriot είναι κρίσιμες, ενώ οι αμερικανικές προμήθειες θα πρέπει να συνεχιστούν βραχυπρόθεσμα. Στόχος είναι η αμοιβαία εξάρτηση, όχι η αποσύνδεση από την Ουάσιγκτον.

– Να θωρακίσει τα δίκτυα και να δημιουργήσει αποθέματα ανταλλακτικών. Απαιτούνται μικροδίκτυα για νοσοκομεία, συστήματα ύδρευσης και στρατιωτικές βάσεις, φυσική προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων και κοινό απόθεμα μετασχηματιστών ισχύος και κινητών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ.

– Να ενοποιήσει την αεράμυνα στην ανατολική πτέρυγα. Τα συστήματα εντοπισμού πρέπει να συνδεθούν σε ενιαίο επιχειρησιακό δίκτυο στο πλαίσιο της Eastern Sentry, με σαφείς κανόνες εμπλοκής και κοινό μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών για περιστατικά με drones κοντά σε κρίσιμες υποδομές.

– Να αξιοποιήσει την Ουκρανία ως εταίρο και πεδίο δοκιμών. Η συμπαραγωγή αναχαιτιστικών drones και συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου με ουκρανικές εταιρείες στην Ευρώπη θα επιταχύνει την αξιοποίηση της πολεμικής εμπειρίας. Η στήριξη της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας μπορεί επίσης να συνυπολογίζεται στον στόχο του 5%.

– Να περιορίσει τις αλυσίδες εφοδιασμού της Ρωσίας. Οι σύμμαχοι πρέπει να ενισχύσουν τους ελέγχους εξαγωγών και την εφαρμογή των κυρώσεων σε ηλεκτρονικά εξαρτήματα, κινητήρες και άλλα κρίσιμα υλικά, καθώς και να αντιμετωπίσουν τους προμηθευτές τρίτων χωρών.

Ένα οπλοστάσιο ειρήνης

Η Ευρώπη στέλνει λάθος μήνυμα στη Μόσχα όταν καθυστερεί. Η αποτροπή απαιτεί απτές δυνατότητες: επαρκή αποθέματα, εργοστάσια και πολυεπίπεδη άμυνα, ώστε η Ρωσία να γνωρίζει ότι μια επίθεση στο ηλεκτρικό δίκτυο του ΝΑΤΟ θα αποτύχει και θα έχει βαρύ τίμημα.

Η δημιουργία αυτού του “οπλοστασίου ειρήνης” θα κοστίσει πολύ λιγότερο από την αποκατάσταση των ζημιών μετά το πρώτο μεγάλο μπλακάουτ σε πρωτεύουσα του ΝΑΤΟ ή σε μια βιομηχανική περιοχή όπως η Σιλεσία ή η κοιλάδα του Ρουρ.

Forbes