Του Melik Kaylan
Ο Πούτιν βρίσκεται σε αδιέξοδο — σε πολλά επίπεδα. Ας εξετάσουμε τη σοβαρότητα της κατάστασής του, τις πιθανές εξελίξεις και τα πιθανά χρονοδιαγράμματα.
Η πρόσβαση της Κριμαίας σε καύσιμα ουσιαστικά έχει διακοπεί λόγω των απανωτών ουκρανικών επιθέσεων με drones. Η εικόνα μιας ουράς πολλών χιλιομέτρων με αυτοκίνητα που επιχειρούν να εγκαταλείψουν τη χερσόνησο στην κορύφωση της τουριστικής περιόδου δημιουργεί κακή εντύπωση. Οι Ρώσοι διαθέτουν έναν τελευταίο δίαυλο για τον εφοδιασμό της Κριμαίας με καύσιμα: τη γέφυρα του Κερτς – ένα συμβολικό αρχιτεκτονικό έργο, που έχει βομβαρδιστεί πολλές φορές αλλά εξακολουθεί να στέκεται όρθιο. Τα βυτιοφόρα που τη διασχίζουν μπορούν να αποτελέσουν εύκολο στόχο, προκαλώντας τεράστια πυρκαγιά σε περίπτωση που χτυπηθούν. Οι πηγές μου εντός των ουκρανικών μυστικών υπηρεσιών μού αναφέρουν ότι επίκειται μια τέτοια επίθεση μεγάλης κλίμακας.
Όλοι γνωρίζουμε πώς έχει αλλάξει η κατάσταση στον πόλεμο της Ουκρανίας, αλλά η εικόνα που προβάλλεται έχει την ίδια σημασία με την πραγματικότητα επί του πεδίου. Όταν συμβαίνουν καταστροφές τόσο σοβαρές που ούτε ο Πούτιν ούτε το ρωσικό κοινό μπορούν να τις αγνοήσουν, η ίδια η πραγματικότητα μεταβάλλεται. Όλη η περιπέτεια στην Ουκρανία θα εμφανιστεί ως καταστροφή. Ο Πούτιν δεν μπορεί να αποφύγει τη δυσφήμιση. Πράγματι, όταν δεν μπορεί να ελέγξει την εικόνα που προβάλλεται, το αποτέλεσμα πολλαπλασιάζεται εκθετικά και ο χρόνος αρχίζει να μετράει αντίστροφα σε βάρος του Πούτιν. Η απώλεια αξιοπιστίας οδηγεί σε απώλεια νομιμότητας σε ένα αυταρχικό καθεστώς.
Ένας Ρώσος στρατιωτικός μπλόγκερ, ο Αλεξάντρ Λουνίν, βετεράνος της εισβολής στην Ουκρανία, δημοσίευσε πρόσφατα ένα βίντεο στο οποίο προειδοποιούσε για ανταρσία και ζητούσε προσωπική τηλεοπτική συνέντευξη με τον Πούτιν. Έκανε λόγο για μυστικά που του είχαν αποκαλύψει ανώτεροι αξιωματικοί και τα οποία έπρεπε να μεταφέρει στον Πούτιν. Σύμφωνα με την τελευταία καταμέτρηση, το βίντεο είχε 11 εκατομμύρια προβολές. Ακολούθησε ένα άλλο βίντεο στο οποίο ο Λουνίν εμφανίστηκε πιο μετριοπαθής, αλλά αυτό το διαδέχθηκε άμεσα ένα βίντεο υποστήριξης από μια ομάδα στρατιωτών που απειλούσαν να στρέψουν τα όπλα τους εναντίον των αξιωματικών που τους βασάνιζαν. Ο Λουνίν βρίσκεται τώρα στη φυλακή. Η ανταρσία του Πριγκόζιν έρχεται στο μυαλό των πολιτών.
Κυκλοφορούν διαρκώς βίντεο με ουκρανικές επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών και ενεργειακών εγκαταστάσεων, τόσο κοντά στη Μόσχα όσο και σε απομακρυσμένες περιοχές της Ρωσίας. Παντού βλέπουμε γυναίκες με μεγάλη επιρροή στα κοινωνικά δίκτυα να κλαίνε επειδή δεν μπορούν να βρουν βενζίνη για τα αυτοκίνητά τους. Παράλληλα κυκλοφορούν βίντεο με άνδρες στους δρόμους της Ρωσίας που στρατολογούνται δια της βίας. Συχνά, συγγενείς τους προσπαθούν να εμποδίσουν τα οχήματα των “απαγωγέων” τους. “Γιατί οι ίδιοι οι επιβολείς του νόμου δεν υπηρετούν στα μέτωπα;” είναι το ερώτημα που τίθεται.
Ας μην ξεχνάμε ότι, ιστορικά, η αλλαγή καθεστώτος και η κατάρρευση της αυτοκρατορίας της Μόσχας συνέβησαν δύο φορές τον περασμένο αιώνα λόγω ολέθριων στρατιωτικών εκστρατειών – του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της εισβολής στο Αφγανιστάν.
Καθώς η πίεση στον Πούτιν εντείνεται, οι ελίτ γύρω του σκέφτονται τη δική τους τύχη και βρίσκουν ανθρώπους -όπως τον Αλεξάντρ Λουνίν- για να εκφράσουν τους φόβους τους. Ο λαός συμπεραίνει είτε ότι ο Πούτιν είναι υπεύθυνος για την κατάσταση είτε πως οι ελίτ γύρω του τον απομονώνουν από το να συνειδητοποιήσει και να διορθώσει τα πράγματα. Αρχικά, θα κατηγορηθούν οι ελίτ. Γι’ αυτό και οι ελίτ θα στασιάσουν ακόμη και πριν τον στρατό – από φόβο.
Από τη στήλη αυτή είχαμε προβλέψει τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 έναν μήνα νωρίτερα, καθώς και την καταστροφική έκβαση για τη Μόσχα, όταν οι περισσότεροι “ειδικοί” και δημοσιογράφοι δεν έβλεπαν ως πιθανό αυτό το σενάριο.
Ο Πούτιν διαθέτει μια σειρά από αδιάβλητα αμυντικά συστήματα, που ισοδυναμούν με την Πραιτοριανή Φρουρά. Διαθέτει τις δικές του μονάδες σωματοφυλάκων, δυνάμεων ασφαλείας όπως η FSB, τα στρατεύματα του Υπουργείου Εσωτερικών ή την Εθνική Φρουρά (Rosgvardia με 300.000 στρατιώτες) και 30.000 άμεσων σωματοφυλάκων, της αστυνομίας και άλλων παρόμοιων δυνάμεων. Τις έχει χρησιμοποιήσει και τις έχει φέρει ακόμα και σε αντιπαράθεση μεταξύ τους όλα αυτά τα χρόνια. Ωστόσο, κάθε μία από αυτές τις δυνάμεις είναι ταυτόχρονα και απειλή, καθώς η πίστη έκαστης είναι πρωτίστως προς τον δικό της αρχηγό. Ένας εμφύλιος μεταξύ αυτών των ρωσικών δυνάμεων είναι ένα σενάριο που συγκεντρώνει πιθανότητες.
Το ερώτημα για το πώς θα έρθει το τέλος του Πούτιν εξαρτάται περισσότερο από την τελική έκβαση που επιδιώκει κάθε πλευρά. Το να εξοντωθεί ο Πούτιν με συνποτικές διαδικασίες και να ακολουθήσει μια μάχη για την εξουσία σημαίνει πως δεν θα έχουν χρόνο να αντιδράσουν οι πιστοί στον Ρώσο πρόεδρο. Σε αυτή την περίπτωση όμως χάνεται η δυνατότητα να στηθεί μια εικονική δίκη και να καταδικαστεί ο Πούτιν ως εξιλαστήριο θύμα για όλα τα δεινά της διακυβέρνησής του, απαλλάσσοντας όλους όσοι ακόμη ευθύνονται γι’ αυτά. Αυτό επιτρέπει στο σύστημα και στις ελίτ του να παραμείνουν στη θέση τους και να προκληθεί το ελάχιστο δυνατό χάος. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως “επιλογή Τσαουσέσκου”. Με την πτώση του ανατολικού μπλοκ ο διαβόητος Ρουμάνος αυταρχικός ηγέτης εκτελέστηκε (μαζί με τη σύζυγό του) από την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία, ενώ οι πρώην ελίτ του συνέχισαν να διοικούν τη χώρα στο πλαίσιο ενός κατ’ όνομα δημοκρατικού συστήματος.
Η διακίνηση τέτοιων σεναρίων συνιστά απειλή. Χαρακηριστική ένδειξη ο μυστηριώδης θάνατος του Σεργκέι Ιβάνοφ, συμμάχου και φίλου του Πούτιν επί χρόνια, στις 26 Ιουνίου σε ηλικία 73 ετών. Ο Ιβάνοφ θεωρούνταν ο πιθανότερος διάδοχος του Ρώσου προέδρου. Ήταν η προσωπικότητα στην κορυφή της ρωσικής ηγετικής πυραμίδας που απολάμβανε τέτοια εξουσία και ατιμωρησία, ώστε να τολμά να επικρίνει κατά καιρούς τους χειρισμούς της Μόσχας. Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε τον θάνατο του Ιβάνοφ χωρίς να δώσει αιτία θανάτου. Ο Ιβάνοφ, στενός συνεργάτης του Πούτιν από τη δεκαετία του 1970 και μετά, απομακρύνθηκε από την επίσημη εξουσία αρκετές φορές, αλλά παρέμεινε στενά συνδεδεμένος με την FSB.
Τέτοια περιστατικά δημιουργούν πρόβλημα στον Πούτιν. Καθώς οι δυνητικοί αντίπαλοι βγαίνουν “εκτός μάχης” χωρίς δίκη, καποιοι θα αισθάνονται ότι κινδυνεύουν και θα κινηθούν εναντίον του Ρώσου προέδρου προληπτικά. Με την παράνοια να διευρύνεται γύρω του, οτιδήποτε θα μπορούσε να πυροδοτήσει το τέλος: οι πιο αφοδρές επιθέσεις της Ουκρανίας κατά της Μόσχας, η ελλειψη τροφίμων, τυχόν αποσχιστικές εξεγέρσεις σε επαρχίες όπως το Ταταρστάν, το Μπασκορτοστάν ή η Τσετσενία, μια εισβολή της Ουκρανίας στην Κριμαία. Πάνω απ’ όλα, οι ενέργειες της Κίνας. Αν το Πεκίνο αποφασίσει ότι ο Πούτιν, ως αποδυναμωμένος ηγέτης, αποτελεί εμπόδιο για τα δικά του συμφέροντα, μπορεί να προκαλέσει την πτώση του με διάφορους τρόπους: διακόπτοντας τη στρατιωτική βοήθεια, εισβάλλοντας στη Σιβηρία. Όπως έχουν τα πράγματα, η Κίνα περιορίζει σημαντικά τη βοήθειά της προς τη ρωσική οικονομία. Ήδη έχει αρνηθεί να χρηματοδοτήσει τον αγωγό “Σιβηρία 2”, που συνδέει απευθείας τη Σιβηρία με την Κίνα.
Η εξουσία του Πούτιν έχει ημερομηνία λήξης. Αν η πορεία των γεγονότων συνεχιστεί κατά τον ίδιο τρόπο ή χειρότερο, ο Πούτιν μπορεί να ανατραπεί εντός τριών ετών.
