Το design αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα για τις αγοραστικές αποφάσεις των καταναλωτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την ώρα που οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και οι δημιουργοί εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένους κινδύνους από την παραποίηση και απομίμηση προϊόντων.

Σύμφωνα με νέα πορίσματα του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), το 72% των Ευρωπαίων καταναλωτών θεωρεί σημαντικό το design ενός προϊόντος κατά τη λήψη αποφάσεων αγοράς. Περίπου ένας στους τρεις, ποσοστό 31%, δηλώνει ότι το design είναι πολύ ή εξαιρετικά σημαντικό όταν αγοράζει ένα προϊόν.

Η έρευνα δείχνει ακόμη ότι σχεδόν τρεις στους τέσσερις καταναλωτές στην ΕΕ, ποσοστό 73%, είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερα για προϊόντα με καλύτερο design, ενώ οι μισοί καταναλωτές δηλώνουν ότι εκτιμούν το καλό σχεδιαστικό αποτέλεσμα.

Ιδιαίτερα έντονη είναι η σημασία του design για τους νεότερους καταναλωτές. Το 80% των ατόμων ηλικίας 18 έως 24 ετών αναφέρει ότι το design επηρεάζει σημαντικά τις αγοραστικές αποφάσεις του. Οι νέοι εμφανίζονται επίσης περισσότερο πρόθυμοι να πληρώσουν υψηλότερες τιμές για προϊόντα με καλύτερο design και είναι πιθανότερο να το συνδέουν με θετικά συναισθήματα.

Ανά κλάδο, το design φαίνεται να έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στα έπιπλα και στη μόδα. Το 76% των καταναλωτών της ΕΕ το θεωρεί πολύ σημαντικό κατά την αγορά επίπλων και το 66% κατά την αγορά ενδυμάτων και αξεσουάρ.

Παρότι η ποιότητα και η τιμή παραμένουν οι βασικότεροι παράγοντες στις αγορές, το design διαμορφώνει ολοένα περισσότερο τις προτιμήσεις των καταναλωτών, ιδίως στις νεότερες γενιές. Η αυξανόμενη αξία του, ωστόσο, το καθιστά πιο ευάλωτο σε απομιμήσεις και μη εξουσιοδοτημένη αντιγραφή, κυρίως σε τομείς όπως η μόδα, τα έπιπλα, τα ηλεκτρονικά είδη και άλλα καταναλωτικά αγαθά.

Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO, João Negrão, δήλωσε ότι το ευρωπαϊκό design αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Ευρώπης, καθώς διαμορφώνει προϊόντα που οι καταναλωτές εμπιστεύονται, εκτιμούν και χρησιμοποιούν καθημερινά, βοηθώντας παράλληλα τις επιχειρήσεις να ξεχωρίζουν στην παγκόσμια αγορά.

«Οι έρευνες επιβεβαιώνουν ότι οι καταναλωτές, και ιδίως οι νεότερες γενιές, αναγνωρίζουν την αξία ενός σχεδίου υψηλής ποιότητας. Η προστασία του design δίνει στους δημιουργούς την αυτοπεποίθηση να καινοτομούν και στις επιχειρήσεις το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που χρειάζονται, συμβάλλοντας έτσι στην ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα στις οποίες στηρίζεται η ευρωπαϊκή οικονομία», ανέφερε.

Οι απομιμήσεις πλήττουν μόδα, κοσμήματα και τσάντες

Τα προϊόντα παραποίησης και απομίμησης που αντιγράφουν την εμφάνιση γνήσιων προϊόντων έχουν εξαπλωθεί, κυρίως λόγω της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου και της επιρροής των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Περίπου το 13% των Ευρωπαίων αναφέρει ότι έχει αγοράσει σκοπίμως προϊόντα απομίμησης, ενώ το ποσοστό αυξάνεται στο 26% μεταξύ των καταναλωτών ηλικίας 15 έως 24 ετών.

Σύμφωνα με το EUIPO, ο κλάδος της μόδας και της ένδυσης, που συνδέεται άμεσα με το design, εκτιμάται ότι καταγράφει ετήσιες απώλειες ύψους 12 δισ. ευρώ στην ΕΕ. Παράλληλα, οι απομιμήσεις τσαντών χειρός, κοσμημάτων και ρολογιών κοστίζουν στους γνήσιους κατασκευαστές περίπου 2,7 δισ. ευρώ σε χαμένες πωλήσεις κάθε χρόνο.

Στην Κύπρο, οι ετήσιες απώλειες από προϊόντα παραποίησης και απομίμησης ανέρχονται σε 63 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 49 εκατ. ευρώ αφορούν τον τομέα των ειδών ένδυσης, 12 εκατ. ευρώ τον τομέα των κοσμημάτων και των ρολογιών και 2 εκατ. ευρώ τον τομέα των τσαντών χειρός.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε τέτοιες παραβιάσεις, καθώς συχνά βασίζονται σε περιορισμένο αριθμό διακριτικών σχεδίων προϊόντων και διαθέτουν μικρότερη δυνατότητα παρακολούθησης και επιβολής των δικαιωμάτων τους.

Πέρα από τις οικονομικές επιπτώσεις, τα προϊόντα παραποίησης και απομίμησης ενδέχεται να προκαλέσουν κινδύνους για την υγεία, την ασφάλεια των καταναλωτών και το περιβάλλον, καθώς συχνά δεν συμμορφώνονται με τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας. Έρευνες δείχνουν επίσης ότι το εμπόριο απομιμήσεων συνδέεται με δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με εργασιακή εκμετάλλευση.

Στρατηγικό πλεονέκτημα για τις επιχειρήσεις

Οι κλάδοι που βασίζονται στο design αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης στην ΕΕ. Οι επιχειρήσεις αυτές απασχολούν περίπου 28 εκατομμύρια άτομα, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 13% της απασχόλησης στην Ένωση, και παράγουν πάνω από το 16% του ΑΕΠ της ΕΕ.

Μελέτες του EUIPO δείχνουν ότι οι μικρές επιχειρήσεις που καταχωρίζουν τα design τους εμφανίζουν σχεδόν 30% περισσότερα έσοδα ανά εργαζόμενο και καταβάλλουν μισθούς σχεδόν 25% υψηλότερους σε σύγκριση με επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν καταχωρισμένα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Παρά τα οφέλη, μόλις περίπου 1% των ΜμΕ στην ΕΕ κατέχει καταχωρισμένα δικαιώματα για τα design του.

Το EUIPO προωθεί την προστασία και την επιβολή της νομοθεσίας στον τομέα του design, με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Στις σχετικές δράσεις περιλαμβάνονται προγράμματα χρηματοδοτικής στήριξης, όπως το Ταμείο για τις ΜμΕ, συμβουλευτικές υπηρεσίες, όπως το IP Scan, και εργαλεία επιβολής, όπως η πλατφόρμα IP Enforcement Portal.

Παράλληλα, το EUIPO συνεργάζεται με οργανισμούς όπως η Europol και η Frontex, καθώς και με τις αρχές επιβολής του νόμου των κρατών μελών, για την αντιμετώπιση εγκλημάτων κατά της διανοητικής ιδιοκτησίας στην ΕΕ.

Το Γραφείο διοργανώνει επίσης τα βραβεία DesignEuropa Awards, έναν διαγωνισμό design της ΕΕ που αναδεικνύει εξαιρετικά σχέδια και τους δημιουργούς τους. Τα βραβεία, που το 2026 συμπληρώνουν 10 χρόνια, προβάλλουν τη σχεδιαστική κληρονομιά της Ευρώπης και τη συμβολή της στον πολιτισμό, τη δημιουργικότητα και την καθημερινή ζωή.

Στο πλαίσιο πρόσφατης νομοθετικής μεταρρύθμισης για τον εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το design, προβλέπονται απλουστευμένες διαδικασίες, χαμηλότερο κόστος και πιο προσβάσιμη προστασία, μεταξύ άλλων μέσω νέων τρόπων αναπαράστασης καινοτόμων και κινούμενων design.

Η καταχώριση ενωσιακού design παρέχει στις επιχειρήσεις ταχεία και οικονομικά αποδοτική προστασία σε όλη την αγορά της ΕΕ, μέσω ενιαίας ηλεκτρονικής αίτησης στο EUIPO. Το τέλος αίτησης ξεκινά από τα 350 ευρώ, ενώ τα καταχωρισμένα design ισχύουν και μπορούν να επιβληθούν και στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, με δυνατότητα ανανέωσης κάθε πέντε χρόνια για διάστημα έως και 25 ετών.