Η Κύπρος έχει δει το τελευταίο διάστημα ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε ένα νέο είδος επιχειρήσεων. Eπιχειρήσεις που δεν έχουν ως πρώτιστο στόχο τη δημιουργία κέρδους στα ταμεία τους, αλλά προς τη κοινωνία.
Ο λόγος για τις «κοινωνικές επιχειρήσεις», τις οποίες τόσο το κράτος, όσο και το ΚΕΒΕ θέλουν να προωθήσουν και ήδη έχουμε δει τα πρώτα δείγματα στην κυπριακή κοινωνία, αφού μέχρι στιγμής έχουν εγγραφεί τέσσερις στο επίσημο Μητρώο Κοινωνικών Επιχειρήσεων, ενώ μία εξ αυτών έχει ήδη ξεκινήσει τη λειτουργία της.
Με σκοπό την υποστήριξη αυτού του θεσμού, επειδή περί θεσμού πρόκειται και όχι με σκοπό τη δημιουργία ιδιωτικού κέρδους, έχει θεσπιστεί ειδικό Σχέδιο Επιχορήγησης τέτοιου είδους επιχειρήσεων, με τη χορηγία να φτάνει μέχρι τις 10.000 ευρώ.
Όπως επεξηγεί στον «Φ», ο Ανδρέας Αλέξη, Λειτουργός του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων, Κοινωνικής Πολιτικής & Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού του ΚΕΒΕ, σκοπός αυτής της επιχορήγησης είναι κυρίως η κάλυψη των αρχικών εξόδων ίδρυσης και ανάπτυξης της επιχείρησης ώστε να τη βοηθήσουν στη βιωσιμότητα της κοινωνικής επιχείρησης κατά τα πρώτα στάδια λειτουργίας της.
Σύμφωνα με τον κ. Αλέξη, από πλευράς επιχειρηματικής κοινότητας, το ΚΕΒΕ αντιμετωπίζει θετικά κάθε πρωτοβουλία που προάγει τη βιώσιμη και κοινωνικά υπεύθυνη επιχειρηματικότητα, ιδιαίτερα όταν αυτή δημιουργεί ευκαιρίες απασχόλησης, κοινωνικής ένταξης και τοπικής ανάπτυξης μέσα από βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα.
Παράλληλα, όπως συμπληρώνει, η ανάπτυξη των κοινωνικών επιχειρήσεων συνδέεται άμεσα με την ολοένα αυξανόμενη σημασία των κριτηρίων ESG (Environmental, Social and Governance).
Ειδικότερα, οι κοινωνικές επιχειρήσεις αποτελούν ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής του πυλώνα «S» (Social), καθώς συμβάλλουν έμπρακτα στην ένταξη ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας, στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων απασχόλησης, στην κοινωνική συνοχή και στη μείωση των ανισοτήτων.
Υπό το πρίσμα αυτό, ο θεσμός αποκτά ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο ως εργαλείο κοινωνικής πολιτικής αλλά και ως σύγχρονη μορφή επιχειρηματικής δραστηριότητας που ανταποκρίνεται στις νέες ευρωπαϊκές και διεθνείς τάσεις για υπεύθυνη και βιώσιμη ανάπτυξη.
Οι απαντήσεις του Ανδρέα Αλέξη
Τι είναι ουσιαστικά οι κοινωνικές επιχειρήσεις; Τι προβλέπει η νομοθεσία συγκεκριμένα για αυτού του είδους τις επιχειρήσεις;
Οι κοινωνικές επιχειρήσεις αποτελούν ένα σχετικά νέο μοντέλο επιχειρηματικότητας στην Κύπρο και ευρύτερα στην Ευρώπη, όπου η οικονομική δραστηριότητα συνδυάζεται με την επίτευξη κοινωνικού σκοπού. Δηλαδή, πρόκειται για επιχειρήσεις που λειτουργούν επιχειρηματικά, προσφέροντας προϊόντα ή υπηρεσίες και δημιουργώντας έσοδα, αλλά κύριος στόχος τους δεν είναι αποκλειστικά η μεγιστοποίηση του κέρδους, αλλά η δημιουργία θετικού κοινωνικού αντίκτυπου.
Στην Κύπρο υπάρχει πλέον συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο μέσω του περί Κοινωνικών Επιχειρήσεων Νόμου του 2020 (Ν.207(Ι)/2020), ο οποίος δημιούργησε το επίσημο Μητρώο Κοινωνικών Επιχειρήσεων υπό την εποπτεία του Εφόρου Συνεργατικών Εταιρειών και Κοινωνικών Επιχειρήσεων.
Η νομοθεσία προβλέπει δύο βασικές κατηγορίες κοινωνικών επιχειρήσεων.
Οι πρώτες είναι οι Κοινωνικές Επιχειρήσεις Γενικού Σκοπού, οι οποίες προωθούν κοινωνικούς, πολιτιστικούς ή περιβαλλοντικούς στόχους προς όφελος της κοινωνίας.
Οι δεύτερες είναι οι Κοινωνικές Επιχειρήσεις Ένταξης, οι οποίες στοχεύουν κυρίως στην επαγγελματική και κοινωνική ένταξη ατόμων από ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.
Ο νόμος θέτει και συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ώστε να διασφαλίζεται ότι πρόκειται πράγματι για κοινωνικές επιχειρήσεις και όχι απλώς για επιχειρήσεις με κοινωνικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, τουλάχιστον το 70% των εσόδων πρέπει να προέρχεται από οικονομική δραστηριότητα, ενώ σημαντικό μέρος των κερδών πρέπει να επανεπενδύεται στον κοινωνικό σκοπό της επιχείρησης. Παράλληλα, στις Κοινωνικές Επιχειρήσεις Ένταξης απαιτείται τουλάχιστον το 40% των εργαζομένων να προέρχεται από ευάλωτες ομάδες.
Πρόκειται ουσιαστικά για ένα νέο μοντέλο επιχειρηματικότητας που επιχειρεί να συνδυάσει την οικονομική δραστηριότητα με τη βιώσιμη ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την ενεργότερη συμμετοχή ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας.
Τι επιχορηγήσεις ή προγράμματα υπάρχουν για αυτού του είδους επιχειρήσεις; Αν μπορείτε να μας δώσετε ακριβώς την επιχορήγηση.
Το 2026 ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο ειδικό Σχέδιο Επιχορήγησης Κοινωνικών Επιχειρήσεων από την Υπηρεσία Συνεργατικών Εταιρειών και Κοινωνικών Επιχειρήσεων.
Στο πλαίσιο του σχεδίου παρέχεται εφάπαξ επιχορήγηση ύψους €10.000 σε επιχειρήσεις που θα εγγραφούν επιτυχώς στο Μητρώο Κοινωνικών Επιχειρήσεων και θα πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις της νομοθεσίας.
Η επιχορήγηση αποσκοπεί κυρίως στην κάλυψη αρχικών εξόδων ίδρυσης και ανάπτυξης της επιχείρησης, όπως οργανωτικά έξοδα, αγορά εξοπλισμού, λειτουργικά έξοδα, υπηρεσίες προβολής και άλλες σχετικές δαπάνες που μπορούν να συμβάλουν στη βιωσιμότητα της κοινωνικής επιχείρησης κατά τα πρώτα στάδια λειτουργίας της.
Παράλληλα, η Κυπριακή Δημοκρατία προωθεί ευρύτερο σχεδιασμό για την ανάπτυξη οικοσυστήματος κοινωνικής επιχειρηματικότητας, αξιοποιώντας και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Η γενικότερη κατεύθυνση είναι η σταδιακή δημιουργία ενός πιο ολοκληρωμένου πλαισίου στήριξης, το οποίο να περιλαμβάνει όχι μόνο χρηματοδοτικά κίνητρα αλλά και συμβουλευτική, εκπαίδευση και καθοδήγηση για τους ενδιαφερόμενους.
Πόσες από αυτές τις επιχειρήσεις έχουν μέχρι σήμερα εγγραφεί;
Ο θεσμός των κοινωνικών επιχειρήσεων βρίσκεται ακόμη σε σχετικά αρχικό στάδιο στην Κύπρο, παρά το γεγονός ότι η σχετική νομοθεσία έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή εδώ και μερικά χρόνια.
Σύμφωνα με πρόσφατες δημόσιες αναφορές, μέχρι σήμερα έχουν εγγραφεί μόλις τέσσερις κοινωνικές επιχειρήσεις στο επίσημο Μητρώο Κοινωνικών Επιχειρήσεων. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι ο θεσμός εξακολουθεί να βρίσκεται στα πρώτα του βήματα, αν και φαίνεται πως το τελευταίο διάστημα παρατηρείται αυξημένη κινητικότητα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον.
Ιδιαίτερη σημασία είχε πρόσφατα η λειτουργία της πρώτης κοινωνικής επιχείρησης ένταξης στον τομέα της εστίασης και της καφεστίασης, γεγονός που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για τη σταδιακή πρακτική εφαρμογή του θεσμού στην κυπριακή αγορά.
Στον χαιρετισμό του κατά τα εγκαίνια της επιχείρησης, ο Έφορος Συνεργατικών Εταιρειών και Κοινωνικών Επιχειρήσεων κ. Κύπρος Πρωτόπαπας ανέφερε χαρακτηριστικά ότι με τις πρώτες αυτές πρωτοβουλίες «ο θεσμός περνά από τη θεωρία στην πράξη», υπογραμμίζοντας ότι η κοινωνική επιχειρηματικότητα μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κοινωνικής ένταξης, δημιουργίας ευκαιριών απασχόλησης και ανάπτυξης μιας οικονομίας με πιο ανθρώπινο πρόσωπο.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αποτυπώνει και τη φιλοσοφία πίσω από τον θεσμό, δηλαδή ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα μπορεί να συνδυάζεται με ουσιαστικό κοινωνικό αντίκτυπο και όχι αποκλειστικά με οικονομικούς δείκτες ή την επίτευξη κέρδους.
Υπάρχει ικανοποιητικό ενδιαφέρον και πώς μπορεί κάποιος που ενδιαφέρεται να βρει πληροφορίες για να προχωρήσει με αίτηση;
Το ενδιαφέρον φαίνεται να αυξάνεται σταδιακά, ιδιαίτερα μετά την ενεργοποίηση του Μητρώου Κοινωνικών Επιχειρήσεων και την ανακοίνωση των πρώτων σχεδίων επιχορήγησης.
Η ύπαρξη πλέον συγκεκριμένου νομοθετικού πλαισίου και οικονομικών κινήτρων δημιουργεί μεγαλύτερη ασφάλεια και προοπτική για όσους ενδιαφέρονται να δραστηριοποιηθούν στον τομέα της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.
Παράλληλα, η κοινωνική επιχειρηματικότητα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς συνδέεται με ζητήματα βιώσιμης ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής, πράσινης μετάβασης και ένταξης ευάλωτων ομάδων στην αγορά εργασίας. Αυτό αναμένεται να επηρεάσει θετικά και την ανάπτυξη του θεσμού στην Κύπρο τα επόμενα χρόνια.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρουν πληροφορίες μέσω της ιστοσελίδας της Υπηρεσίας Συνεργατικών Εταιρειών και Κοινωνικών Επιχειρήσεων στην πλατφόρμα Gov.cy, όπου υπάρχουν διαθέσιμα τα έντυπα αιτήσεων, οι οδηγοί εγγραφής, οι όροι συμμετοχής στο Μητρώο καθώς και τα σχετικά σχέδια επιχορήγησης.
Το σημαντικό είναι ότι πλέον υπάρχει ένα επίσημο και οργανωμένο πλαίσιο, το οποίο επιχειρεί να δημιουργήσει σταδιακά μια νέα κουλτούρα κοινωνικής επιχειρηματικότητας στην Κύπρο, συνδέοντας την επιχειρηματική δραστηριότητα με την κοινωνική προσφορά και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
