Μετά από μια επιτυχημένη ψηφοφορία στο Στρασβούργο σήμερα, οι Ευρωπαίοι νομοθέτες ενέκριναν το σχέδιο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το ψηφιακό ευρώ.

Από τη διπλωματία έως τις ψηφιακές πληρωμές, η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται αθόρυβα για έναν κόσμο στον οποίο δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι ο στενότερος σύμμαχός της θα ενεργεί πάντοτε προς το συμφέρον της Ευρώπης. Μέχρι πρόσφατα, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση καθοδηγούνταν σε μεγάλο βαθμό από οικονομικά κίνητρα. Η ενιαία αγορά, το ευρώ και η ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων σχεδιάστηκαν ώστε να ενισχύσουν τη συνοχή της ηπείρου, ενώ παράλληλα ενδυνάμωναν τη διατλαντική συμμαχία υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Σήμερα, ωστόσο, αναδύεται μια διαφορετική λογική. Όλο και περισσότερο, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν την ευρωπαϊκή κυριαρχία μέσω των θεσμών, της χρηματοοικονομικής πολιτικής και της τεχνολογίας.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο βρίσκεται αντιμέτωπο με μια ολοένα και πιο διχαστική συζήτηση σχετικά με το ψηφιακό ευρώ, ένα έργο που αποσκοπεί στη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα αμερικανικά συστήματα πληρωμών.

Η σημερινή ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελεί σημαντικό πολιτικό ορόσημο για το ψηφιακό ευρώ, αλλά δεν συνιστά το τελικό βήμα προς την εισαγωγή του. Με την έγκριση της διαπραγματευτικής του θέσης, το Κοινοβούλιο άνοιξε ουσιαστικά τον τελευταίο γύρο διαπραγματεύσεων με το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τη νομοθεσία που θα θεσπίσει το ψηφιακό ευρώ. Εφόσον επιτευχθεί συμφωνία, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) θα μπορούσε να προχωρήσει στην κυκλοφορία ενός ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας για χρήση από το ευρύ κοινό αργότερα μέσα στη δεκαετία.

Τι είναι το ψηφιακό ευρώ;

Το προτεινόμενο ψηφιακό ευρώ είναι μια νέα ηλεκτρονική μορφή μετρητών που θα εκδίδεται από την ΕΚΤ. Δεν πρόκειται για κρυπτονόμισμα, όπως το Bitcoin, ούτε πρόκειται να αντικαταστήσει τους τραπεζικούς λογαριασμούς ή τα φυσικά μετρητά. Αντίθετα, θα προσφέρει στους πολίτες έναν ακόμη τρόπο πραγματοποίησης πληρωμών μέσω διαδικτύου, σε καταστήματα ή μεταξύ ιδιωτών, χρησιμοποιώντας χρήμα που θα υποστηρίζεται απευθείας από την ΕΚΤ, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα. Στόχος του είναι να συμπληρώσει τα μετρητά και όχι να τα αντικαταστήσει.

Χρονοδιάγραμμα

Αν και δεν έχει ανακοινωθεί επίσημη ημερομηνία κυκλοφορίας, η ΕΚΤ εκτιμά ότι θα μπορούσε να είναι έτοιμη να εκδώσει το ψηφιακό ευρώ γύρω στο 2029, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει προηγουμένως εγκριθεί η απαραίτητη ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Ένα πιλοτικό πρόγραμμα αναμένεται να ξεκινήσει το 2027, προκειμένου να δοκιμαστεί το σύστημα.

Η Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής (ECON) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ψήφισε στις 23 Ιουνίου υπέρ της διαπραγματευτικής της θέσης, με στόχο να διασφαλιστεί ότι τα μετρητά θα συνεχίσουν να είναι ευρέως αποδεκτά και εύκολα προσβάσιμα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ακολούθησε η ψηφοφορία αυτής της εβδομάδας στο Στρασβούργο, όπου οι Ευρωπαίοι νομοθέτες ενέκριναν το σχέδιο νομοθεσίας με 416 ψήφους υπέρ, 169 κατά και 22 αποχές.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ)

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι ευρωβουλευτές επιθυμούν να διασφαλίσουν ότι ο ρόλος της ΕΚΤ θα παραμείνει διακριτός από τις αρμοδιότητές της στον τομέα της νομισματικής πολιτικής.

Πριν από την επίσημη κυκλοφορία, η ΕΚΤ θα πρέπει να ολοκληρώσει το κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας, να αναπτύξει την απαραίτητη τεχνολογική υποδομή, να πραγματοποιήσει πιλοτικές δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες και να διευθετήσει τους κανόνες περί ευθύνης, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στους κινδύνους που συνδέονται με τις πληρωμές εκτός σύνδεσης, όπως η διπλή δαπάνη. Μετά την τελική έγκριση, θα ακολουθήσει περίοδος εφαρμογής τουλάχιστον 24 μηνών, ώστε τράπεζες, πάροχοι υπηρεσιών και χρήστες να προετοιμαστούν κατάλληλα.

«Αναμένεται ότι μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια οι Ευρωπαίοι θα βρεθούν αντιμέτωποι με ένα διαφορετικό τοπίο στις πληρωμές, το οποίο θα τους προσφέρει τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ πληρωμής με μετρητά, με το ψηφιακό ευρώ ή μέσω ιδιωτικού παρόχου πληρωμών», δήλωσε εκπρόσωπος της Finance Watch στο en.philenews. «Με τη σημερινή επιτυχημένη ψηφοφορία κάνουμε ένα σημαντικό βήμα προς ένα σύστημα πληρωμών που θα είναι πιο συμπεριληπτικό, πιο κυρίαρχο και πιο ανθεκτικό», πρόσθεσε.

Το μέλλον του ψηφιακού ευρώ

Αν και αρχικά παρουσιάστηκε ως ένα έργο εκσυγχρονισμού των ευρωπαϊκών υποδομών πληρωμών, το ψηφιακό ευρώ έχει αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία. Οι χρήστες θα διαθέτουν ψηφιακά πορτοφόλια που θα επιτρέπουν ασφαλείς συναλλαγές τόσο μέσω διαδικτύου όσο και εκτός σύνδεσης, ενώ οι εμπορικές τράπεζες θα συνεχίσουν να παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών.

Οι υποστηρικτές του έργου υποστηρίζουν πλέον ότι η πρωτοβουλία αφορά λιγότερο την τεχνολογική καινοτομία και περισσότερο τη νομισματική κυριαρχία. Σύμφωνα με έκθεση της ΕΚΤ του 2025, οι Visa και Mastercard αντιπροσωπεύουν περίπου το 61% των πληρωμών με κάρτα στη ζώνη του ευρώ και κυριαρχούν σχεδόν σε όλες τις διασυνοριακές συναλλαγές με κάρτες. Παράλληλα, αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, όπως η Apple, η Google και η PayPal, ενισχύουν περαιτέρω αυτή την εξάρτηση μέσω των ψηφιακών πορτοφολιών και των πλατφορμών πληρωμών τους.

Για τον λόγο αυτό, οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερο το ψηφιακό ευρώ ως δημόσια υποδομή, αντίστοιχη με τα ίδια τα μετρητά. «Το ψηφιακό ευρώ θα μεταφέρει τις χρήσιμες ιδιότητες των μετρητών στις ψηφιακές πληρωμές. Θα είναι δωρεάν για βασικές συναλλαγές, ευρέως προσβάσιμο, σχεδιασμένο ώστε να προστατεύει την ιδιωτικότητα και θα υποστηρίζει τόσο διαδικτυακές όσο και εκτός σύνδεσης πληρωμές. Παράλληλα, θα προσφέρει στους εμπόρους μια φθηνότερη εναλλακτική έναντι των ακριβών ιδιωτικών συστημάτων καρτών και θα μειώσει την εξάρτηση της Ευρώπης από ξένες εταιρείες για τις καθημερινές πληρωμές», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Finance Watch.

Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλοι αυτή την άποψη.

Οι εμπορικές τράπεζες υποστηρίζουν ότι το ψηφιακό ευρώ ενδέχεται να ανταγωνιστεί άμεσα τις ιδιωτικές τραπεζικές καταθέσεις, ενθαρρύνοντας τους καταναλωτές να μεταφέρουν τις αποταμιεύσεις τους εκτός των παραδοσιακών τραπεζών, ιδιαίτερα σε περιόδους χρηματοπιστωτικής αστάθειας, σύμφωνα με την ΕΚΤ.

Ακόμη και στο εσωτερικό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οι διαπραγματεύσεις ανέδειξαν διαφωνίες σχετικά με τον ρόλο του ιδιωτικού τομέα, το εύρος εφαρμογής του ψηφιακού ευρώ, καθώς και ανησυχίες για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και τον κρατικό έλεγχο.

Οι επικριτές εκφράζουν φόβους ότι ένα ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας θα μπορούσε μελλοντικά να αυξήσει τη δυνατότητα του κράτους να παρακολουθεί τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές των πολιτών, παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις ότι το σύστημα θα ενσωματώνει ισχυρές εγγυήσεις προστασίας της ιδιωτικότητας και όρια στα ποσά που θα μπορεί να διακρατεί κάθε χρήστης.

Εάν το ψηφιακό ευρώ γίνει πραγματικότητα, οι καθημερινές πληρωμές στην Ευρώπη θα μπορούσαν σταδιακά να καταστούν πιο ανθεκτικές και περισσότερο ευρωπαϊκές.

Η διάθεσή του αναμένεται να είναι ιδιαίτερα ομαλή, καθώς οι περισσότεροι πολίτες θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τις οικείες τραπεζικές εφαρμογές τους, ενώ το ψηφιακό ευρώ θα είναι διαθέσιμο σε όλα τα φυσικά πρόσωπα και τις επιχειρήσεις της ζώνης του ευρώ. Θα λειτουργεί με τρόπο αντίστοιχο άλλων δημόσιων υπηρεσιών, αποτελώντας δημόσια υποδομή, όπως οι μεταφορές και η υγειονομική περίθαλψη.

Το ψηφιακό ευρώ δεν αποσκοπεί στην αντικατάσταση των υφιστάμενων τρόπων πληρωμής. Τα μετρητά θα συνεχίσουν να κυκλοφορούν, ενώ οι ιδιωτικές υπηρεσίες πληρωμών και οι εμπορικές τράπεζες θα εξακολουθήσουν να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του συστήματος. Στόχος είναι απλώς να προστεθεί μια δημόσια επιλογή, καθιστώντας τις πληρωμές πιο προσβάσιμες, πιο κυρίαρχες και πιο ανθεκτικές.