Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής αποτελεί την κορυφαία φορολογική προτεραιότητα για τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση Annual Report on Taxation 2026 της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης (DG TAXUD) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2026 και δημοσιεύθηκε πριν τρεις μέρες. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έκθεσης, η πλειοψηφία των Ευρωπαίων θεωρεί ότι η αντιμετώπιση της φοροαποφυγής και της φοροδιαφυγής πρέπει να αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα της φορολογικής πολιτικής της ΕΕ. Η άποψη αυτή καταγράφεται εντονότερα στη Γαλλία (65%), στην Κύπρο (64%), στην Πορτογαλία (61%) και στη Φινλανδία (60%). Η Εσθονία αποτελεί τη μοναδική εξαίρεση μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς το μεγαλύτερο ποσοστό των πολιτών (40%) θεωρεί σημαντικότερη την αποτροπή της διπλής φορολόγησης μεταξύ των χωρών της ΕΕ, έναντι της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής (36%).
Η έκθεση καταγράφει σημαντικές διαφοροποιήσεις στη φορολόγηση της εργασίας μεταξύ των κρατών-μελών. Στις χώρες που εφαρμόζουν πιο προοδευτικά φορολογικά συστήματα, οι οριακοί πραγματικοί φορολογικοί συντελεστές (Marginal Effective Tax Rates – METRs) αυξάνονται όσο αυξάνονται τα εισοδήματα, περιορίζοντας τα κίνητρα για επιπλέον εργασία στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Στο Βέλγιο, τη Γερμανία, τη Δανία, τη Φινλανδία, την Ιρλανδία και την Ολλανδία οι METRs υπερβαίνουν συχνά το 40% στο ανώτερο ήμισυ της εισοδηματικής κατανομής, αντανακλώντας τόσο την προοδευτική φορολογία όσο και τη σταδιακή μείωση των κοινωνικών παροχών καθώς αυξάνονται τα εισοδήματα. Αντίθετα, στις περισσότερες χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης οι συντελεστές παραμένουν χαμηλότεροι. Βουλγαρία, Κροατία, Ουγγαρία, Κύπρος και Μάλτα εμφανίζουν στις περισσότερες περιπτώσεις METRs κάτω από το 35% σε όλη την εισοδηματική κατανομή, γεγονός που αποδίδεται σε πιο επίπεδες φορολογικές κλίμακες και λιγότερο εκτεταμένα συστήματα κοινωνικών παροχών. Η Ελλάδα, η Ισπανία και η Κύπρος παρουσιάζουν αισθητή αύξηση των METRs στα υψηλότερα εισοδηματικά πεμπτημόρια, ενώ σε χώρες όπως η Βουλγαρία, η Γερμανία και η Λιθουανία ο υψηλότερος εισοδηματικός βαθμός εμφανίζει οριακό πραγματικό φορολογικό συντελεστή χαμηλότερο
Φορολογική δήλωση
Η έκθεση εξετάζει και τον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι υποβάλλουν τις φορολογικές τους δηλώσεις. Κατά μέσο όρο, μόλις το 8% των πολιτών της ΕΕ δηλώνει ότι χρησιμοποιεί επαγγελματική βοήθεια για τη συμπλήρωση της φορολογικής δήλωσης. Το υψηλότερο ποσοστό καταγράφεται στην Ιταλία (25%), ενώ ακολουθούν η Σλοβακία (19%), η Ελλάδα (18%) και η Τσεχία (15%). Παράλληλα, σε ορισμένες χώρες παρατηρείται το ενδιαφέρον φαινόμενο οι πολίτες να θεωρούν εύκολη τη διαδικασία υποβολής της δήλωσης, αλλά να συνεχίζουν να καταφεύγουν σε φοροτεχνικούς. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Ολλανδία όπου το 68% χαρακτηρίζει εύκολη τη διαδικασία και το 10% χρησιμοποιεί επαγγελματική βοήθεια, η Ισπανία (52% και 11% αντίστοιχα) και η Κύπρος (51% και 12%).
Έσοδα από ΦΠΑ και εταιρική φορολογία
Η έκθεση διαπιστώνει ότι τα φορολογικά έσοδα από τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων (Corporate Income Tax – CIT) και τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (VAT) ακολούθησαν ανοδική πορεία στα περισσότερα κράτη-μέλη, σε αντίθεση με τα έσοδα από τους περιβαλλοντικούς φόρους και τους φόρους ακίνητης περιουσίας. Τα έσοδα από φόρους ακίνητης περιουσίας μειώθηκαν σε 22 κράτη-μέλη, ενώ τα έσοδα από τον ΦΠΑ αυξήθηκαν σε 21. Σύμφωνα με την ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στις χώρες όπου αυξήθηκε περισσότερο ο λόγος των συνολικών φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ, η άνοδος οφείλεται κυρίως στις αυξημένες εισπράξεις από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων (PIT) και τις κοινωνικές εισφορές. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται η Ισπανία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Κύπρος, η Σλοβακία, η Λετονία, η Πορτογαλία, η Εσθονία και η Ρουμανία.
Συνεχίζεται η υποχώρηση των περιβαλλοντικών φόρων
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη συνεχή υποχώρηση των περιβαλλοντικών φόρων στη φορολογική διάρθρωση των κρατών-μελών. Το 2024, η Βουλγαρία (9,7% των συνολικών φορολογικών εσόδων), η Ελλάδα (9,4%) και η Πολωνία (8,7%) εμφάνιζαν τη μεγαλύτερη εξάρτηση από τα έσοδα περιβαλλοντικών φόρων. Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στο Λουξεμβούργο (2,9%), τη Σουηδία (3,9%) και την Τσεχία (4,1%). Σε βάθος δεκαετίας, το μερίδιο των περιβαλλοντικών φόρων έχει μειωθεί σε όλα τα κράτη-μέλη, με μοναδική εξαίρεση την Πολωνία. Τις μεγαλύτερες απώλειες κατέγραψαν η Κύπρος (-4,3 ποσοστιαίες μονάδες), η Λετονία (-4,2) και η Μάλτα (-4,0). Όπως επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η εξέλιξη αυτή οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων, όπως η συρρίκνωση της φορολογικής βάσης, η μη αναπροσαρμογή των φορολογικών συντελεστών για μεγάλα χρονικά διαστήματα και η περιορισμένη πολιτική αποδοχή των περιβαλλοντικών φόρων. Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισαν επίσης τα προσωρινά μέτρα που υιοθέτησαν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις από τις αρχές του 2022 για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους των νοικοκυριών, ως απάντηση στον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Η σταδιακή κατάργηση πολλών από αυτά τα μέτρα κατά την περίοδο 2023-2024 συνέβαλε στη σταθεροποίηση των σχετικών φορολογικών εσόδων, χωρίς όμως να ανακόψει τη μακροχρόνια πτωτική τάση, η οποία επιταχύνθηκε στις περισσότερες χώρες μετά το 2019.
