Μια κρίση που δεν ήταν απρόβλεπτη

Οι εκ περιτροπής διακοπές ηλεκτροδότησης που σημειώθηκαν στις 22 Ιουλίου 2026 δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στις αυξημένες ανάγκες κατανάλωσης ή στις βλάβες παραγωγής. Οι ακραίες θερμοκρασίες και οι βλάβες παραγωγής λειτούργησαν ως καταλύτης, όχι ως γενεσιουργός αιτία. Η πραγματική αιτία βρίσκεται στις διαχρονικές αδυναμίες του ενεργειακού σχεδιασμού και στην έλλειψη έγκαιρης λήψης διορθωτικών μέτρων.

Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με ανάλογα προβλήματα και κατά το καλοκαίρι του 2025, όταν η επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος είχε ήδη δοκιμαστεί έντονα. Η επανάληψη της ίδιας εικόνας έναν χρόνο αργότερα καταδεικνύει ότι τα προειδοποιητικά μηνύματα δεν οδήγησαν στις αναγκαίες παρεμβάσεις για την ουσιαστική ενίσχυση της αξιοπιστίας του ηλεκτρικού συστήματος.

Ήδη από τους πρώτους μήνες του 2026 είχαν διατυπωθεί δημόσια τεκμηριωμένες εκτιμήσεις ότι, εάν δεν ενισχυόταν εγκαίρως η διαθέσιμη παραγωγική ισχύς, το ηλεκτρικό σύστημα θα αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες κατά τις περιόδους αιχμής. Η εξέλιξη των γεγονότων επιβεβαίωσε δυστυχώς ότι οι ανησυχίες αυτές δεν ήταν θεωρητικές.

Πώς οδηγηθήκαμε στην κρίση

Η κρίση στον ηλεκτρισμό το καλοκαίρι 2026 δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, αλλά απότοκο διαχρονικών αστοχιών και παραλείψεων των αρμοδίων  αρχών στον τομέα του ηλεκτρισμού. Η έλλειψη ουσιαστικού μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού για την ηλεκτροπαραγωγή, όπως συμβαίνει με το σχεδιασμό για το Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης Συστήματος Μεταφοράς,  αποτελεί τη βασική αιτία για την κρίση και αποτυπώνεται στα ακόλουθα  βασικά θέματα:

1. Αποτυχία στην ένταξη και λειτουργία νέων συμβατικών μονάδων παραγωγής.

2. Άναρχη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας χωρίς παράλληλη ανάπτυξη 

συστημάτων αποθήκευσης.

3. Πολυετής καθυστέρηση στην έλευση φυσικού αερίου -με αποτέλεσμα δύο σύγχρονες μονάδες συνολικής εγκατεστημένης ισχύος περίπου 420 MW να παραμένουν ανενεργές λόγω της λειτουργίας τους με φυσικό αέριο-.

4. Μη έγκαιρη υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης «Great Sea Interconnector».

Τα προβλήματα στα παραπάνω κρίσιμα θέματα του ηλεκτρισμού, αποτέλεσμα της έλλειψης ουσιαστικού μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού στην ηλεκτροπαραγωγή, οδήγησαν σε υπερβολική εξάρτηση από τις παλιές, καταπονημένες και επιρρεπείς σε βλάβες συμβατικές μονάδες της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (AHK)  θέτοντας το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής σε τροχιά αναξιόπιστης συμπεριφοράς. Το αποτέλεσμα ήταν η πρόκληση αρκετών βλαβών σε συμβατικές μονάδες  παραγωγής με επακόλουθο την ανεπάρκεια στην ηλεκτροπαραγωγή, αφού η διαθέσιμη παραγωγή δεν μπορούσε να καλύψει τη μέγιστη ζήτηση ηλεκτρισμού σε περιόδους παρατεταμένου καύσωνα.

Οι θεσμικές αρμοδιότητες

Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο καθορίζει με σαφήνεια τις αρμοδιότητες των εμπλεκόμενων φορέων. Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) έχει την ευθύνη για τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της επάρκειας παραγωγής και τη διασφάλιση ότι το ηλεκτρικό σύστημα διαθέτει επαρκείς παραγωγικούς πόρους για την κάλυψη της ζήτησης.

Από την άλλη πλευρά, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) είναι υπεύθυνος για την ασφαλή και αξιόπιστη λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος σε πραγματικό χρόνο, αξιοποιώντας τους διαθέσιμους παραγωγικούς πόρους που τίθενται στη διάθεσή του. Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι η επιχειρησιακή διαχείριση μιας κρίσης δεν μπορεί να υποκαταστήσει την έλλειψη επαρκούς μακροπρόθεσμου

σχεδιασμού.

Εκτίμηση για τη μακροπρόθεσμη επάρκεια στον ηλεκτρισμό

Η ΡΑΕΚ, με βάση τη δική της Απόφαση 144/2017, οφείλει να εξασφαλίζει περιθώριο εφεδρείας (δηλαδή επιπλέον διαθέσιμη εγκατεστημένη ισχύ πέραν από τη μέγιστη ζήτηση ηλεκτρισμού) που να κυμαίνεται μεταξύ 20 – 40%.

Κατά την τεχνοκρατική μας εκτίμηση, το περιθώριο κατά τη θερινή περίοδο 2026 θα έπρεπε να υπερβαίνει το 30%.  Οι λόγοι για την επιλογή περιθωρίου τέτοιου μεγέθους οφείλεται, αφενός στο απομονωμένο -χωρίς διασυνδέσεις- ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου και αφετέρου στη γήρανση, στο μεγάλο μέγεθος και στη συνεχή καταπόνηση των συμβατικών μονάδων της ΑΗΚ. Το περιθώριο αυτό υπάρχει για να καλύπτει αποτελεσματικά τις ανάγκες σε ηλεκτρισμό για τις περιπτώσεις αυξημένων βλαβών παραγωγής και/ή της αύξησης της ζήτησης λόγω ακραίων καιρικών συνθηκών. Ωστόσο για το καλοκαίρι 2026, το περιθώριο εφεδρείας εκτιμήθηκε ότι θα κυμαίνεται γύρω στο 18%, δηλαδή ανεπαρκές για την κάλυψη της μέγιστης ζήτησης και την αντιμετώπιση του ενδεχομένου αυξημένων βλαβών στο σύστημα ηλεκτροπαραγωγής.

Συνεπώς, σύμφωνα με τις δικές μας εκτιμήσεις, η ΡΑΕΚ δεν είχε θέσει στη διάθεση του ΔΣΜΚ ικανοποιητικό ποσοστό περιθωρίου εφεδρείας,  δηλαδή ικανοποιητική ισχύ συμβατικών μονάδων ώστε ο ΔΣΜΚ να μπορέσει να αντιμετωπίσει με επάρκεια αυξημένη ζήτηση ηλεκτρισμού κατά τη θερινή περίοδο 2026.

Η νομοθεσία υπάρχει  – Γιατί δεν εφαρμόστηκε;

Το Άρθρο 34 του Νόμου Περί Ρύθμισης της Αγοράς Ηλεκτρισμού (2021) είναι σαφές: Όταν οι προβλέψεις δείχνουν έλλειμμα επάρκειας, η ΡΑΕΚ οφείλει να ενημερώσει τον Υπουργό Ενέργειας, ώστε να αξιολογηθεί η κατάσταση και στην περίπτωση ανάγκης να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα για ενίσχυση της παραγωγής.

Παρά τις προειδοποιήσεις τεχνοκρατών και άλλων εμπλεκόμενων στον τομέα του ηλεκτρισμού, φαίνεται ότι οι αρμόδιοι έκριναν ότι δεν συνέτρεχαν λόγοι για έλευση πρόσθετης παραγωγικής ισχύος κατά τη θερινή περίοδο 2026. Το αποτέλεσμα αυτής της εσφαλμένης -εκ των πραγμάτων- εκτίμησης:  εκ περιτροπής περικοπές ηλεκτρισμού με αποτέλεσμα δυσλειτουργίες σε κρίσιμες υποδομές, δυσαρέσκεια από πολίτες και επιχειρήσεις και καίριο πλήγμα στο κύρος και στην τουριστική εικόνα της χώρας.

Συμπέρασμα

Η κρίση ηλεκτρισμού κατά τη θερινή περίοδο 2026 ανέδειξε την ανάγκη για αλλαγή πλεύσης με ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα του ηλεκτρισμού της Κύπρου. Η έλλειψη ουσιαστικού μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού, οι καθυστερήσεις σε κρίσιμα έργα και εσφαλμένες εκτιμήσεις οδήγησαν στην κατάντια των περικοπών ηλεκτρισμού λόγω ανεπάρκειας στην ηλεκτροπαραγωγή εν μέσω καύσωνα και στην καρδιά της τουριστικής περιόδου.

Και η επόμενη κρίση δεν είναι θέμα αν θα επαναληφθεί, αλλά πότε θα επαναληφθεί, εάν δεν αλλάξει ριζικά η προσέγγιση στην ενεργειακή πολιτική της χώρας με την εισαγωγή ουσιαστικού στρατηγικού σχεδιασμού σε μακροπρόθεσμη βάση για την ηλεκτροπαραγωγή.

* Ηλεκτρολόγος μηχανικός, με πολυετή πείρα στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Συστήματος