Χαμηλοσυνταξιούχοι: Ο επανασχεδιασμός επιδομάτων και το μικρό τσεκούδι

Σε πλήρη επανασχεδιασμό του Επιδόματος Χαμηλοσυνταξιούχων (ΕΧΣ), προτίθεται να προχωρήσει το Υπουργείο Εργασίας, στα πλαίσια της προωθούμενης συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης. Η πρόταση του Υπουργείου ετοιμάστηκε για να παρουσιαστεί στους κοινωνικούς εταίρους την περασμένη Τετάρτη, ωστόσο η συζήτηση αναβλήθηκε και εν τέλει θα πραγματοποιηθεί στις 28 Αυγούστου, λίγη ώρα πριν από τη συνεδρία του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος.

Το κομμάτι που αφορά στους χαμηλοσυνταξιούχους απασχόλησε μεγάλο μέρος των συζητήσεων μεταξύ της κυβερνητικής πλευράς και των συνδικαλιστικών οργανώσεων (κυρίως), καθότι εδώ και καιρό είχε εκφραστεί η πρόθεση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε ενοποίηση της σύνταξης που λαμβάνουν οι χαμηλοσυνταξιούχοι από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων μαζί με το επίδομα (το γνωστό μικρό τσεκούδι), ώστε να λαμβάνουν ένα μόνο έμβασμα.

Τι σήμαινε επί της ουσίας αυτό και πώς θα προχωρούσε πρακτικά η κυβέρνηση για να το υλοποιήσει; Κατ’ αρχήν θα προστίθετο στη βασική σύνταξη, η αύξηση που προνοείται στη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση. Ακολούθως, ένεκα της αύξησης στη σύνταξη, θα υπήρχε μείωση στο επίδομα χαμηλοσυνταξιούχου, δηλαδή θα μειωνόταν το ποσό από το μικρό τσεκούδι. Και στη συνέχεια, τα δυο ποσά που θα προέκυπταν, θα έφταναν στον συνταξιούχο σε ένα έμβασμα.

Κατά το αρχικό στάδιο των συζητήσεων υπήρξαν μεγάλες αντιδράσεις από πλευράς συντεχνιών, οι οποίες υποστήριξαν ότι το τελικό ποσό που θα έφτανε στους συνταξιούχους δεν θα διέφερε ουσιαστικά από αυτό που παίρνουν σήμερα. Παράλληλα, όπως πληροφορούμαστε, οι αντιδράσεις μεταφέρθηκαν και σε πολιτικό επίπεδο, με το επιχείρημα ότι η κυβέρνηση θα τα έπαιρνε από τη μια τσέπη και θα τα έδινε στην άλλη. Ως εκ τούτου, το Υπουργείο Εργασίας προχώρησε σε μια ολοκληρωμένη μελέτη η οποία κατέληξε σε συγκεκριμένη πρόταση την οποία θα παρουσιάσει στους κοινωνικούς εταίρους αναλυτικά την επόμενη βδομάδα.

Δύο σενάρια

Βασικό στοιχείο της κυβερνητικής πρότασης, είναι η ύπαρξη «δικλείδας ασφαλείας», σύμφωνα με την οποία, κανένας δικαιούχος του σχεδίου χαμηλοσυνταξιούχων, δεν θα λαμβάνει χαμηλότερο ποσό από αυτό που προκύπτει σήμερα από το άθροισμα της σύνταξης και του υφιστάμενου επιδόματος. Στην παρουσίαση του, το Υπουργείο Εργασίας παρουσίασε δύο σενάρια σε σχέση με τη μεταρρύθμιση του επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχων. Συγκεκριμένα: Σενάριο 1: Προσαύξηση της συνολικής παροχής (ΤΚΑ + ΕΧΣ) ως ποσοστό (%) επί της πλήρους νέας βασικής σύνταξης του ΤΚΑ (στο 65ο), βασισμένη στο συνολικό ποσό της σύνταξης. Σενάριο 2: Προσαύξηση της συνολικής παροχής (ΤΚΑ + ΕΧΣ), με ελάχιστα αναγνωρισμένα έτη 39 και μέγιστα 58. Θα δίδονται επιπλέον 2 χρόνια ανά 5 έτη εισφορών (πληρωμένα ή επιδοτούμενα έτη) – συντελεστής νέας βασικής σύνταξης του ΤΚΑ (στο 65ο) 1,3 ανά μήνα. Σε αυτά τα πλαίσια θα υπάρξει αναθεώρηση ορίων επιλεξιμότητας (και για τα δύο σενάρια): lΝοικοκυριά με ένα συνταξιούχο: από μέγιστο €794 σε €900. lΝοικοκυριά με δύο συνταξιούχους: από μέγιστο €1.191 σε €1.350. Όπως υπογραμμίζεται, κοινή δικλείδα ασφαλείας και στα 2 σενάρια θα είναι ότι το νέο συνολικό ποσό δεν μπορεί να είναι χαμηλότερο από το άθροισμα της υφιστάμενης σύνταξης ΤΚΑ και του υφιστάμενου ΕΧΣ.

Υφιστάμενη κατάσταση

Όπως αναφέρεται μεταξύ άλλων στη μελέτη, το επίδομα χαμηλοσυνταξιούχου θεσπίστηκε αρχικά το 2010 και εγκρίνεται κάθε έτος στη βάση σχετικής απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Το 2019 και το 2020, είχαν προκύψει σημαντικές βελτιώσεις στο ύψος του επιδόματος, το οποίο ως επί το πλείστο παραχωρείται σε νοικοκυριά συνταξιούχων, τα οποία διαμένουν μόνιμα στην Κύπρο και έχουν τουλάχιστον ένα συνταξιούχο ανεξάρτητα από την ηλικία του. Το επίδομα χρηματοδοτείται από το κράτος με το κόστος για το 2025 να ανέρχεται στα €87 εκατ.

Το ΕΧΣ σε συνδυασμό με το ποσό της σύνταξης, διασφαλίζει ένα ελάχιστο ύψος εισοδήματος στους δικαιούχους στη βάση εισοδηματικών στοιχείων, σε επίπεδο νοικοκυριού. Αρχικά σχεδιάστηκε ώστε να παραχωρείται σε νοικοκυριά που βρίσκονται κάτω από το όριο φτώχειας που προσδιορίζεται κάθε χρόνο από την ευρωπαϊκή έρευνα EU-SILC.

. Εισοδηματικό κριτήριο επιλεξιμότητας: Εισόδημα νοικοκυριού κάτω από το εν λόγω όριο, το οποίο διαφοροποιείται ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού.

.Περιουσιακό κριτήριο επιλεξιμότητας: Ποσό καταθέσεων κάτω από €100.000 ανά νοικοκυριό ανεξάρτητα από τη σύνθεση του. Αναλύοντας τα κύρια χαρακτηριστικά του υφιστάμενου σχεδιασμού, σημειώνεται ότι: (1) Ελάχιστο ύψος συνολικού εισοδήματος (σύνταξη και επίδομα) που διασφαλίζεται στους δικαιούχους-συνταξιούχους: l€728 / μήνα για μονήρη. l€1.236 / μήνα για ζεύγος. (2) Μέγιστο ύψος συνολικού εισοδήματος (σύνταξη και επίδομα): l €880 / μήνα για μονήρη. l €1.290 / μήνα για ζεύγος.

Προβλήματα και αναποτελεσματικότητα

Η παρούσα μορφή του σχεδίου παραχώρησης επιδόματος χαμηλοσυνταξιούχου χαρακτηρίζεται ως πολύπλοκη και αναποτελεσματική. Οι διαφορές μεταξύ της κατώτατης σύνταξης ΤΚΑ και της κοινωνικής σύνταξης (ΣΚΣ) εξουδετερώνονται από το ΕΧΣ, ενώ την ίδια ώρα, όπως αναφέρεται, το ΕΧΣ μειώνει τα κίνητρα για εργασία και αποταμίευση για τους χαμηλοσυνταξιούχους. Πρόσθετα, γίνεται λόγος για δυσνόητη φόρμουλα από τους πολίτες, με αποτέλεσμα να προκύπτει δημιουργία εσφαλμένων εντυπώσεων. Συναφώς, από κυβερνητικής πλευράς προκύπτει υψηλός διοικητικός φόρτος εξαιτίας της επεξεργασίας των αιτήσεων.

Επανασχεδιασμός και στόχευση

Όπως αναφέρεται στη μελέτη, οι στόχοι που έχουν καθοριστεί με τον επανασχεδιασμό του σχεδίου, είναι: (α) Η μετατροπή του ΕΧΣ σε αναπόσπαστο μέρος της φιλοσοφίας του μεταρρυθμισμένου ΤΚΑ για αύξηση της αποτελεσματικότητας της πολιτικής. (β) Παροχή του ΕΧΣ διά νόμου στο εγγύς μέλλον – δικαιωματική εγγυημένη παροχή ελάχιστης σύνταξης για όλους (το επανασχεδιασμένο ΕΧΣ, ως συμπλήρωμα της σύνταξης από το ΤΚΑ, ενσωματώνει με πιο ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό τρόπο την προστασία από τη φτώχεια, με την υποβοήθηση της αναπλήρωσης του εισοδήματος των χαμηλόμισθων εργαζομένων). (γ) Προσαρμογή/ αναθεώρηση των εισοδηματικών ορίων ώστε να ευθυγραμμίζονται με τους δείκτες επάρκειας του εισοδήματος (με την προοπτική να υπάρχει δυνατότητα αναθεώρησης κάθε 3 ή 5 έτη). (δ) Αύξηση της επάρκειας της παροχής. Αυτό σημαίνει αύξηση της μέγιστης συνολικής μηνιαίας παροχής (ΤΚΑ συν ΕΧΣ) ώστε όλοι οι δικαιούχοι να έχουν βελτιωμένα εισοδήματα σε σχέση με τα αναθεωρημένα εισοδηματικά όρια επιλεξιμότητας. Ακόμη καθιέρωση περιοδικών αναθεωρήσεων του σχεδιασμού για αντιμετώπιση των αυξήσεων του κόστους ζωής. (ε) Διασύνδεση του ορίου επιλεξιμότητας και του ποσού του ΕΧΣ με τις ετήσιες αναπροσαρμογές της νέας βασικής σύνταξης του ΤΚΑ. (στ) Δημιουργία ενιαίας δημόσιας λειτουργίας εξυπηρέτησης.