Στα χαμηλότερα 13 ετών τα αποθέματα αερίου της Ευρώπης – Τα ρίσκα για την Κύπρο

Θεοδόσης Πίπης – Ανταπόκριση από Βρυξέλλες  

Η Ευρώπη οδεύει προς τους ψυχρότερους μήνες με τα αποθέματα φυσικού αερίου στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 13 ετών, προκαλώντας ανησυχίες στους εμπόρους ενέργειας για έναν πιθανώς δύσκολο χειμώνα.

Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου στην ΕΕ ήταν περίπου κατά 63% γεμάτες την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου. Το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο περίπου 80% που καταγραφόταν αυτή την περίοδο τα τελευταία χρόνια, γεγονός που καθιστά το σημερινό επίπεδο ένα από τα χαμηλότερα για την εποχή, σύμφωνα με The Guardian. Εάν η αποθήκευση φυσικού αερίου συνεχιστεί με τον σημερινό αργό ρυθμό, η ΕΕ ενδέχεται να ξεκινήσει την περίοδο θέρμανσης του χειμώνα με αποθέματα περίπου 20% χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.

Πώς θα επηρεαστεί η Κύπρος;

Στην περίπτωση της Κύπρου, η ευαλωτότητα είναι ίσως πιο δομική: το νησί έχει μία από τις υψηλότερες εξαρτήσεις από εισαγωγές ενέργειας στην ΕΕ, καθώς το 87,7% της ακαθάριστα διαθέσιμης ενέργειας προερχόταν από εισαγωγές το 2024, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πετρέλαιο και πετρελαϊκά προϊόντα αντιπροσώπευαν από μόνα τους το 85,2% της ακαθάριστης ενεργειακής κατανάλωσης της Κύπρου εκείνη τη χρονιά. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ η Κύπρος δεν αντιμετωπίζει το ίδιο έλλειμμα αποθεμάτων που παρατηρείται στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές καυσίμων και στις γεωπολιτικές αναταράξεις. Η τρέχουσα κρίση έχει ήδη καταδείξει πόσο γρήγορα μια σύγκρουση μπορεί να επηρεάσει τις παγκόσμιες αγορές ορυκτών καυσίμων, με τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν να προκαλεί άνοδο στις τιμές των ορυκτών καυσίμων. Για την Κύπρο, όπου το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα καύσιμα, μια ακόμη παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών ενέργειας θα μπορούσε να μεταφραστεί σε αυξημένο κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Η ευρωπαϊκή κρίση φυσικού αερίου εγείρει επίσης ερωτήματα σχετικά με το επί μακρόν καθυστερημένο σχέδιο της Κύπρου να εντάξει το φυσικό αέριο στο ενεργειακό της μείγμα. Το νησί εργάζεται εδώ και χρόνια για τη δημιουργία τερματικού σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στο Βασιλικό, ο οποίος θα επέτρεπε τη χρήση εισαγόμενου υγροποιημένου φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, όμως το έργο έχει αντιμετωπίσει σημαντικές καθυστερήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι οι καθυστερήσεις παρεμποδίζουν τις προσπάθειες της Κύπρου να διαφοροποιήσει τον ενεργειακό της εφοδιασμό, ενώ η έλλειψη ηλεκτρικών διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες αφήνει τη χώρα ιδιαίτερα απομονωμένη από τις ευρύτερες ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές.

Ταυτόχρονα, η Κύπρος αναπτύσσει τα υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου της, γεγονός που προσφέρει στο νησί τη δυνατότητα να διαδραματίσει ρόλο στον εφοδιασμό και της ίδιας της Ευρώπης. Τον Αύγουστο, ο Υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός δήλωσε, σε συνέντευξή του στο Associated Press, ότι το φυσικό αέριο από το κοίτασμα «Κρόνος» θα μπορούσε να αρχίσει να φτάνει στις ευρωπαϊκές αγορές ακόμη και από το 2028, με το έργο να αναμένεται να αποτελέσει την πρώτη ανάπτυξη κυπριακού κοιτάσματος φυσικού αερίου που θα τροφοδοτήσει τις ευρωπαϊκές αγορές. Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερη θέση για την Κύπρο: η χώρα προσπαθεί ταυτόχρονα να εξασφαλίσει φυσικό αέριο για το δικό της ενεργειακό σύστημα, ενώ παράλληλα επιδιώκει να καταστήσει τους υπεράκτιους πόρους της πιθανή πηγή ενέργειας για μια Ευρώπη που ανησυχεί ολοένα και περισσότερο για την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα από τα προβλήματα φυσικού αερίου της Ευρώπης είναι ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την εξεύρεση μιας ακόμη πηγής εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων. Η Κύπρος διαθέτει τεράστιες δυνατότητες να μειώσει την έκθεσή της μέσω των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδιαίτερα της ηλιακής ενέργειας, ωστόσο εξακολουθεί να έχει σημαντικό δρόμο να διανύσει. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αντιπροσώπευαν το 27,5% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο το 2025, ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά στην ΕΕ, παρά το γεγονός ότι η χώρα διαθέτει από τα ισχυρότερα ηλιακά δυναμικά στην Ευρώπη.

Πίνακας

Εικόνα: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/nrg_ind_ren__custom_19370136/default/table

Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει χαρακτηρίσει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την επέκταση του ηλεκτρικού δικτύου και την αποθήκευση ενέργειας ως κρίσιμους παράγοντες για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Κύπρου απέναντι σε εξωτερικές ενεργειακές διαταραχές. Η αντίθεση με την τρέχουσα ευρωπαϊκή κρίση φυσικού αερίου είναι σημαντική: όταν η προμήθεια φυσικού αερίου καθίσταται αβέβαιη ή ακριβή, οι χώρες με διαφοροποιημένα συστήματα ηλεκτροπαραγωγής διαθέτουν περισσότερες επιλογές. Για την Κύπρο, οι επενδύσεις στην ηλιακή παραγωγή, στην αποθήκευση ενέργειας μέσω μπαταριών και σε ισχυρότερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις θα μπορούσαν να μειώσουν την έκθεση του νησιού στο είδος της διεθνούς μεταβλητότητας των τιμών που ασκεί σήμερα πιέσεις στις ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές.

Χώρες της ΕΕ

Οι χώρες της ΕΕ δυσκολεύονται να αναπληρώσουν τα αποθέματα φυσικού αερίου τους, ώστε να πλησιάσουν τον αναθεωρημένο στόχο του 80% έως την έναρξη του χειμώνα. Η προσπάθεια αυτή έχει καταστεί δυσκολότερη λόγω των σημαντικών διαταραχών στις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από την περιοχή του Κόλπου, μετά τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Ένα ψυχρότερο από το αναμενόμενο τέλος του περασμένου χειμώνα, σε συνδυασμό με την αυξημένη εξάρτηση από μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο φυσικό αέριο κατά τη διάρκεια των καυσώνων του ευρωπαϊκού καλοκαιριού, έχει μειώσει περαιτέρω τα αποθέματα φυσικού αερίου του μπλοκ. Υπό κανονικές συνθήκες, οι φορείς εκμετάλλευσης εγκαταστάσεων αποθήκευσης αναπληρώνουν τα αποθέματα καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, όταν η ζήτηση και οι τιμές είναι γενικά χαμηλότερες.

Παρότι σήμερα δεν αναμένεται φυσική έλλειψη φυσικού αερίου σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι συμμετέχοντες στην αγορά εκτιμούν ότι οι τιμές θα αυξηθούν σημαντικά. Η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς του φυσικού αερίουέχει πρόσφατα φτάσει σε υψηλό τριετίας, ξεπερνώντας τα €68 ανά μεγαβατώρα (MWh), δηλαδή περισσότερο από το διπλάσιο επίπεδο σε σχέση με την αρχή του έτους.

Οι ανησυχίες για τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο είναι ιδιαίτερα έντονες στη δυτική Ευρώπη, όπου τα επίπεδα αποθήκευσης είναι σημαντικά χαμηλότερα σε σχέση με χώρες όπως η Ιταλία και η Πολωνία, οι οποίες έχουν καταφέρει να αναπληρώσουν τα αποθέματά τους σε ποσοστό άνω του 80% της χωρητικότητάς τους.

Η Γερμανία, η οποία διαθέτει τη μεγαλύτερη δυναμικότητα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, έχει σήμερα εγκαταστάσεις που είναι γεμάτες περίπου κατά 50%, σύμφωνα με την Gas Infrastructure Europe. Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης στο Βέλγιο και την Ολλανδία βρίσκονται επίσης σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, περίπου στο 51% και 45% αντίστοιχα. Και οι δύο χώρες συνδέονται άμεσα με την αγορά φυσικού αερίου του Ηνωμένου Βασιλείου μέσω δικτύων αγωγών.

Το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να εξαρτάται ολοένα περισσότερο από εισαγωγές φυσικού αερίου, καθώς η παραγωγή από τη Βόρεια Θάλασσα συνεχίζει να μειώνεται. Η εξάρτηση αυτή θα μπορούσε να αυξηθεί περαιτέρω, καθώς προβλέπεται ότι και η παραγωγή φυσικού αερίου της Νορβηγίας θα μειωθεί από το 2030 και μετά.

Καθώς η Ευρώπη εισέρχεται στον χειμώνα με σημαντικά χαμηλότερα αποθέματα φυσικού αερίου σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, οι επόμενοι μήνες είναι πιθανό να ασκήσουν εκ νέου σημαντική πίεση στο ενεργειακό σύστημα της ηπείρου. Παρότι σήμερα δεν αναμένονται εκτεταμένες φυσικές ελλείψεις, τα περιορισμένα αποθέματα, οι αυξανόμενες τιμές και η αβεβαιότητα σχετικά με τις παγκόσμιες προμήθειες φυσικού αερίου αφήνουν τις ευρωπαϊκές αγορές ευάλωτες σε ξαφνικές αυξήσεις της ζήτησης ή σε περαιτέρω διαταραχές των εισαγωγών. Εάν η προσφορά παραμείνει περιορισμένη ενώ η ζήτηση αυξάνεται κατά τους ψυχρότερους μήνες, οι Ευρωπαίοι καταναλωτές ενδέχεται να αντιμετωπίσουν μια ακόμη περίοδο έντονης μεταβλητότητας των τιμών και αυξημένου ενεργειακού κόστους.

(Με πληροφορίες από το Associated Press και το The Guardian)