«Βόμβα» €755 εκατ. στα ταμεία των Δήμων

«Τρύπα» €226 εκατ. έχουν τα ταμεία των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με τους Δήμους με τον μεγαλύτερο πληθυσμό να χρωστούν τα περισσότερα. Το αναλογιστικό έλλειμμα των €226 εκατ. στους Δήμους, ο αριθμός των οποίων, στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μειώθηκε από τον Ιούλιο του 2024 στους 20, πονοκεφαλιάζει ιδιαίτερα το Υπουργείο Οικονομικών, καθώς σε αυτό προστίθενται τα δάνεια και οι άλλες υποχρεώσεις τους προς το κράτος και τις τράπεζες, που ξεπερνούν το €0,5 δισ.

Σύμφωνα με στοιχεία που υπέβαλαν οι Τοπικές Αρχές, οι μακροχρόνιες υποχρεώσεις των Δήμων προς την κυβέρνηση και τα πιστωτικά ιδρύματα ανέρχονται σε €529 εκατ. Συνεπώς, οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις ανεβάζουν τον συνολικό λογαριασμό στα €755 εκατ., με το κράτος να είναι εκτεθειμένο σε περίπτωση που κάτι πάει στραβά στους Δήμους.

Σε σύγκριση με φέτος, το αναλογιστικό έλλειμμα στα ταμεία των Δήμων του χρόνου παρουσιάζεται αυξημένο κατά €25 εκατ., καθώς το 2026 ήταν €201 εκατ. Αντίθετα, οι μακροχρόνιες υποχρεώσεις τους μειώθηκαν κατά €69 εκατ., καθώς ήταν €598 εκατ. Πάντως, κάποιες από τις δανειακές υποχρεώσεις των Δήμων που φέρουν κρατική εγγύηση αποπληρώνονται από το κράτος.

Κίνδυνος για φορολογούμενους

Τα οικονομικά βαρίδια των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης βρίσκονται υπό στενή παρακολούθηση από τις κρατικές αρχές, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις σε περίπτωση που η κατάσταση εκτροχιαστεί.

Σύμφωνα με την Έκθεση Δημοσιονομικών Κινδύνων, που συνοδεύει τον κρατικό προϋπολογισμό του 2027, σε περίπτωση που κάποιος Δήμος αδυνατεί να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις του προς τους εργαζομένους, τότε το κράτος και, κατ’ επέκταση, οι φορολογούμενοι θα κληθούν να πληρώσουν τα σπασμένα.

Δηλαδή, το κράτος θα καλύψει τις υποχρεώσεις των Τοπικών Αρχών και τους μισθούς των εργαζομένων.

Μισθολόγιο το μεγαλύτερο βάρος

Σήμερα στους 20 Δήμους εργάζονται 4.035 εργαζόμενοι, με τις δαπάνες προσωπικού να αγγίζουν το 34% των συνολικών δαπανών τους και να αποτελούν σημαντικό μέρος των εξόδων τους.

Για παράδειγμα, σε Δήμο με πληθυσμό κάτω των 20 χιλ. δημοτών, ο μέσος ετήσιος μισθός ανά εργαζόμενο ανέρχεται στις €37.314, ενώ οι δαπάνες προσωπικού φτάνουν στο 29,5% των συνολικών εξόδων.

Παράλληλα, ο μέσος μισθός εργαζομένου σε Δήμο με πληθυσμό έως 40 χιλ. κατοίκους κυμαίνεται στις €32.694 τον χρόνο, με τις δαπάνες προσωπικού να αποτελούν το 28,21% των συνολικών εξόδων.

Εξάλλου, ο μέσος ετήσιος μισθός εργαζομένου σε Δήμο με πληθυσμό πέραν των 40 χιλ. δημοτών κυμαίνεται στις €37.327. Σημειώνεται ότι οι δαπάνες προσωπικού αποτελούν το 38,67% των συνολικών εξόδων του Δήμου.

Πάντως, η κρατική χορηγία αποτελεί σημαντικό μέρος των συνολικών εσόδων των Δήμων, κάτι που τους καθιστά οικονομικά εξαρτημένους από το κράτος.

ΕΟΑ: Στους 1.300 οι εργαζόμενοι

Την ίδια ώρα, ο αριθμός των εργαζομένων στους πέντε Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) ανέρχεται στους 1.298. Το 2025, με βάση τη φιλοσοφία της μεταρρύθμισης, δεν παραχωρήθηκε χορηγία στους Οργανισμούς για την κάλυψη των λειτουργικών τους εξόδων, καθώς θα έπρεπε να είναι αυτοχρηματοδοτούμενοι.

Ωστόσο, το κράτος παραχώρησε μεμονωμένες χορηγίες ή μεταβιβάσεις για συγκεκριμένους σκοπούς. Σημειώνεται ότι το μισθολόγιο των Επαρχιακών Οργανισμών καλύπτει περίπου το 14% των συνολικών τους δαπανών, ενώ οι υπόλοιπες λειτουργικές δαπάνες αντιστοιχούν περίπου στο 71%.

Απέτυχε η μεταρρύθμιση

Όπως φάνηκε στην πράξη, η μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αντί να επιφέρει εξοικονομήσεις, αύξησε τις δαπάνες που καταβάλλει το κράτος. Για παράδειγμα, πριν από τη μεταρρύθμιση η κρατική χορηγία ήταν €105 εκατ., ενώ φέτος ανήλθε στα €117 εκατ.

Το περασμένο καλοκαίρι, Ένωση Δήμων και Υπουργείο Εσωτερικών βρέθηκαν στα χαρακώματα για το ύψος της κρατικής χορηγίας. Παρόλο που το θέμα εξακολουθεί να παραμένει ανοικτό, στον κρατικό προϋπολογισμό για το 2027 έχουν περιληφθεί κονδύλια €191 εκατ.

Από αυτά, ποσό €117 εκατ. αφορά την κρατική χορηγία προς τους 20 Δήμους στις ελεύθερες περιοχές, €5,3 εκατ. τους κατεχόμενους Δήμους και τις κοινότητες, €18,5 εκατ. τα κοινοτικά συμβούλια των ελεύθερων περιοχών, €3 εκατ. τα συμπλέγματα παροχής υπηρεσιών των κοινοτήτων, €15 εκατ. χορηγία προς τους Δήμους για συντήρηση δρόμων και €12 εκατ. τις Τοπικές Αρχές για την απώλεια εσόδων από την αδειοδότηση αναπτύξεων. Ποσό €12,1 εκατ. αποτελεί αύξηση επί της κρατικής χορηγίας, ενώ περιλαμβάνονται επίσης οι απολαβές των κοινοταρχών κ.λπ.

Μέτρα για την αντιμετώπιση των κινδύνων

Το κράτος, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει τους κινδύνους στους οποίους είναι εκτεθειμένες οι Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης, λαμβάνει σειρά μέτρων, τα οποία επικεντρώνονται στη διασφάλιση σταθερών εσόδων, στον έλεγχο των λειτουργικών τους δαπανών, στην είσπραξη των καθυστερημένων οφειλών, στη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων των ταμείων συντάξεων, καθώς και στον καθορισμό στρατηγικού σχεδιασμού.

Αναλυτικά, σύμφωνα με την Έκθεση Δημοσιονομικών Κινδύνων, τα μέτρα μετριασμού των κινδύνων είναι τα εξής:

• Βασική παράμετρος της μεταρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούλιο του 2024, είναι ότι οι Δήμοι και οι ΕΟΑ θα πρέπει να είναι σε θέση να αποκτήσουν οικονομική αυτονομία, με σταδιακό περιορισμό της εξάρτησής τους από την κεντρική κυβέρνηση. Η επίτευξη του συγκεκριμένου στόχου προϋποθέτει τη διασφάλιση επαρκών και σταθερών εσόδων, σε συνδυασμό με αποτελεσματικό έλεγχο των δαπανών.

• Ο έλεγχος του λειτουργικού κόστους και ιδιαίτερα του κόστους προσωπικού μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της οικονομικής βιωσιμότητας των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

• Η εντατικοποίηση των ενεργειών για είσπραξη των καθυστερημένων οφειλών προς τους Δήμους και η παροχή πρόσθετων εργαλείων, νομοθετικών και άλλων, για τη βελτίωση της εισπραξιμότητας θα συνέβαλλαν στον μετριασμό των δημοσιονομικών κινδύνων.

• Η ανάπτυξη και εφαρμογή μεσομακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδιασμού για πιο ορθολογική λειτουργία των Τοπικών Αρχών, σύμφωνα με τις οικονομικές δυνατότητες κάθε Δήμου και ΕΟΑ. Συγκεκριμένα, κάθε Δήμος και ΕΟΑ πρέπει να ετοιμάζει και να υλοποιεί έναν ρεαλιστικό και ορθολογικό προϋπολογισμό εντός των οικονομικών του δυνατοτήτων.

• Με σκοπό την πλήρη χρηματοδότηση των Ταμείων Συντάξεων και την εξάλειψη των ελλειμμάτων, οι Δήμοι θα πρέπει, μέσω μακροχρόνιου σχεδιασμού, να χρηματοδοτούν το αναλογιστικό τους έλλειμμα κατά τρόπο που να είναι διαχειρίσιμος και οικονομικά βιώσιμος. Επίσης, οι αναλογιστικές μελέτες θα πρέπει να επικαιροποιούνται σε εύλογα χρονικά διαστήματα, ώστε οι Δήμοι να ενημερώνονται για τη διαφοροποίηση του ύψους της συνεισφοράς τους.

• Από τον Δεκέμβριο του 2022 τέθηκε σε ισχύ η νέα νομοθεσία για το Ειδικό Ταμείο Καταβολής Συνταξιοδοτικών Ωφελημάτων, το οποίο ιδρύθηκε δυνάμει του άρθρου 10 του περί Επαγγελματικού Σχεδίου Συνταξιοδοτικών Ωφελημάτων των Υπαλλήλων της Κρατικής Υπηρεσίας και του Ευρύτερου Δημόσιου Τομέα, περιλαμβανομένων και των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, και το οποίο, σε βάθος χρόνου, αναμένεται ότι θα εκμηδενίσει ουσιαστικά τον κίνδυνο.