Όταν ο Λυσσαρίδης παρέδιδε τη σκυτάλη: Η μεγάλη μάχη στην ΕΔΕΚ το 2001 μέσα από το αρχείο του «Φ» – Τι έλεγαν Ομήρου και Χατζηδημητρίου – Οι νουθεσίες του ιδρυτή του κόμματος

Σήμερα η ΕΔΕΚ εισέρχεται σε νέα εποχή, καθώς θα αναδείξει τον νέο πρόεδρο του κόμματος, ο οποίος θα κληθεί να οδηγήσει το Κίνημα σε μια νέα πορεία, να ενώσει τους εδεκίτες και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο και την παρουσία της ΕΔΕΚ στο πολιτικό σκηνικό. Η εκλογική διαδικασία πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη συγκυρία για το κόμμα, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται στην επόμενη ημέρα και στις προτεραιότητες που θα θέσει η νέα ηγεσία.

Ωστόσο, δεν είναι η πρώτη φορά που οδηγείται το κόμμα σε κρίσιμες εκλογές. Το έτος 2001 ήταν σημαδιακό καθώς ο ιστορικός ηγέτης του κόμματος Βάσος Λυσσαρίδης αποφάσισε να αποχωρήσει από την ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών, γεγονός που οδήγησε τα μέλη του Κινήματος στις κάλπες, το οποίο πλέον ονομαζόταν «Κίνημα Σοσιαλδημοκρατών» (ΚΙ.ΣΟΣ.). Μέσα από το πλούσιο αρχείο του «Φ» έρχονται στο φως δημοσιεύματα, ρεπορτάζ και συνεντεύξεις της εποχής, τα οποία αποτυπώνουν το πολιτικό κλίμα και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα γύρω από το κόμμα. Μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας αναδεικνύονται οι πρωταγωνιστές, οι αντιπαραθέσεις, οι προκλήσεις και οι προσδοκίες της περιόδου, φωτίζοντας το παρασκήνιο και τις εξελίξεις που διαμόρφωσαν την πορεία της ΕΔΕΚ και καθόρισαν τις πολιτικές ισορροπίες της εποχής.

Η αποχώρηση Λυσσαρίδη και η επόμενη μέρα στο ΚΙΣΟΣ

Λίγες μέρες μετά την απόφασή του να αποχωρήσει από την ηγεσία του Κινήματος Σοσιαλδημοκρατών, ο Βάσος Λυσσαρίδης έδωσε μεγάλη συνέντευξη στον «Φ», όπου μίλησε για τον επόμενο πρόεδρο του Κινήματος, την επόμενη μέρα στο ΚΙΣΟΣ, αλλά και το ρόλο που θα είχε ο ίδιος.

Χαρακτήρισε την αποχώρηση του ως απόφαση ζωής, η οποία έχει ληφθεί προ μακρού.

Ερωτηθείς αν θεωρεί ότι το κόμμα είναι ώριμο γι’ αυτή τη διαδοχή, είπε ότι «ασφαλώς γιατί υπάρχουν συναγωνιστές αξιόλογοι, οι οποίοι θα πληρώσουν την έδρα».

Για την επόμενη μέρα στο ΚΙΣΟΣ, τόνισε ότι ελπίζει να είναι ένα ζωντανό κόμμα, κόμμα συνοχής, συμπόρευσης όλων όσοι πιστεύουν στη θεωρία του δημοκρατικού σοσιαλισμού. «Θέλω να ελπίζω ότι θα συμπορευθούν όλοι μαζί για ένα νέο ξεκίνημα, μία νέα σελίδα», δήλωνε.

Όσον αφορά τον δικό του ρόλο, ανέφερε ότι «το κίνημα είναι το παιδί μου. Επομένως, η έγνοια μου είναι να βοηθήσω τη νέα ηγεσία, το νέο ξεκίνημα του κινήματος όσο μπορώ, κυρίως πάνω στον ενοποιητικό χαρακτήρα που έχω περιγράψει και φυσικά πώς θα εξυπηρετήσω τα μεγάλα προβλήματα αυτού του λαού, τα οποία εκκρεμούν. Όποιος δεν οργίζεται όταν κοιτάει τη σημαία στον Πενταδάκτυλο κάθε μέρα, για μένα είναι νεκρός. Εγώ θα οργίζομαι και νεκρός. Άρα θα είμαι παρών και νεκρός οργισμένος».

Ακόμη ανέφερε πως «το πρώτο που θέλω είναι να πάψουν οι αντιπαλότητες. Ο οποιοσδήποτε θα εκλεγεί, πρέπει να προσπαθήσει να είναι σε επαφή με όλες τις τάσεις που υπάρχουν. Και εκεί θα βοηθήσω. Αυτό είναι αυτονόητο. Όπως αυτονόητο είναι ότι θα είμαι εμπλεγμένος στο Εθνικό θέμα. Και νεκρός θέλω να είμαι εμπλεγμένος. Το εθνικό θέμα δεν μπορώ ή δεν υπάρχει τρόπος να φύγει από το πετσί μου».

Περιγράφοντας τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει ο διάδοχος του, υπογράμμισε πως πρέπει να είναι «μετριοπαθής, συναινετικός, αγωνιστικός και νομίζω ότι όλοι όσοι θα είναι εκεί έχουν αυτά τα στοιχεία, και φυσικά αξιοπρεπής. Εάν δεν στηρίξει την ιδεολογία με αξιοπρέπεια, η ιδεολογία θα πεθάνει. Με φανατισμό θα πρέπει να στηρίξει την ιδεολογία και την αξιοπρέπεια του κινήματος. Εάν το κίνημα κινδυνέψει να γίνει δορυφορικό, δεν έχει λόγο υπάρξεως».

Το κλίμα πριν από την αναμέτρηση

Τη θέση του Βάσου Λυσσαρίδη διεκδίκησαν ο Γιαννάκης Ομήρου και ο Τάκης Χατζηδημητρίου. Σε ένα έντονα φορτισμένο πολιτικό κλίμα, οι δύο δήλωναν έτοιμοι να αναλάβουν το βάρος και την ευθύνη για να οδηγήσουν το ΚΙ.ΣΟΣ στην επόμενη μέρα.

Οι δύο υποψήφιοι έδωσαν συνέντευξη στον «Φ» πριν από τις εκλογές και έστειλαν τα δικά τους μηνύματα στα μέλη του κόμματος. Από τη μία ο Γιαννάκης Ομήρου υποσχόταν συμπόρευση όλων χωρίς αποκλεισμούς και διαμάχες. Όπως δήλωνε, «δεν χωρούν νικητές και ηττημένοι. Όλοι πρέπει να αξιοποιηθούν και να έχουν το δικό τους ρόλο στο κίνημα».

Από πλευράς του ο κ. Χατζηδημητρίου διαμήνυε πως κατέρχεται «ως κρίκος ενότητας και δημοκρατίας». Στη συνέντευξη του ανέφερε ότι θα θέσει ενώπιον του λαού την εμπιστοσύνη που του έδειξε το κόμμα μια ζωή ως συνιδρυτής του, αλλά και τη δική του διαφορετική πολιτική που συνίσταται στην ενότητα, την συνεργασία και αξιοποίηση όλων των στελεχών. «Θα παραμείνω εργάτης και μαχητής στο κίνημα», δήλωνε.

Τι δήλωναν για τον Λυσσαρίδη

Σε κοινή ερώτηση για τον ιστορικό ηγέτη του κινήματος, ο Γιαννάκης Ομήρου δήλωνε πως «ο Βάσος Λυσσαρίδης αποτελεί ένα πολύτιμο κεφάλαιο για το σοσιαλιστικό δημοκρατικό κίνημα , αλλά και για την Κύπρο ολόκληρη. Συνεπώς θα πρέπει να διασφαλισθεί ο ρόλος του ως ενεργού συμπαραστάτη στους νέους αγώνες του κινήματος».

Ο Τάκης Χατζηδημητρίου υπογράμμιζε ότι «ο Λυσσαρίδης είναι μια μεγάλη μορφή. Είναι ο ιδρυτής του κόμματος. Είχε την τιμή της εκπροσώπησης ενός μεγάλου αγώνα, που κατέθεσαν μόχθους, κόπους και θυσίες πολλοί άνθρωποι. Σίγουρα του ανήκει η τιμή, ανεξάρτητα από την τύχη του κόμματος. Είμαι βέβαιος ότι το συνέδριο θα βρει τον τρόπο να τον τιμήσει ανάλογα ως ιδρυτή και ηγέτη του κόμματος».

Ομήρου: Με άνετη πλειοψηφία στην προεδρία του ΚΙΣΟΣ

Στις 22 Ιουλίου ο Γιαννάκης Ομήρου αναδείχθηκε νέος πρόεδρος του ΚΙ.ΣΟΣ. Ο κ. Ομήρου επικράτησε άνετα του ανθυποψήφιου του Τάκη Χατζηδημητρίου με 1564 ψήφους έναντι 892. Το ιστορικό όνομα ΕΔΕΚ επανήλθε ως προσθήκη το 2003 μετά από απόφαση του λήφθηκε στο Καταστατικό Συνέδριο του κόμματος.

Όπως έγραφε τότε στον «Φ» η Ανδρούλα Ταραμουντά, το εκλογικό συνέδριο ήταν το μαζικότερο στην ιστορία του σοσιαλιστικού κινήματος. Άνετη ήταν και η επικράτηση του Μαρίνου Σιζόπουλου, που με 1560 ψήφους αναδείχθηκε πρώτος αντιπρόεδρος. Στη θέση του δευτέρου αντιπροέδρου αναδείχθηκε ο Σοφοκλής Σοφοκλέους με 1242 ψήφους. Ο τρίτος υποψήφιος, Ευθύμιος Φλουρέντζος, εξασφάλισε 769 ψήφους (31 ψηφοδέλτια ήταν λευκά/άκυρα). Η συμμετοχή ξεπέρασε ακόμη και τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις.

Ενωτικό και με παραπομπές σε συλλογικότητα αποφάσεων και δράσης ήταν το πρώτο μήνυμα του νέου προέδρου του ΚΙ.ΣΟΣ. Ο κ. Ομήρου, μετά την εκλογή του επισκέφθηκε στην οικία του τον Βάσο Λυσσαρίδη, μίλησε για μεγάλη νίκη του σοσιαλιστικού κόμματος. Έστειλε μηνύματα ενότητας και συμπόρευσης και τόνισε πως όλοι στρέφουν την σκέψη και απονέμουν τιμή στον ιδρυτή και ιστορικό ηγέτη Βάσο Λυσσαρίδη. «Αποδείξαμε», σημείωσε, «ότι μπορούμε να γυρίσουμε σελίδα στηριγμένοι στην πλούσια κληρονομιά του σοσιαλιστικού κινήματος». Ο κ. Ομήρου αναφέρθηκε και σε κάσανδρολογίες που προηγήθηκαν, για να τονίσει πως το συνέδριο απέδειξε ότι όλοι μαζί μπορούν να προχωρήσουν με προτεραιότητα στην στροφή προς τη βάση του κινήματος και την κοινωνία.

Ο κ. Χατζηδημητρίου συγχάρηκε τον ανθυποψήφιό του, του ευχήθηκε κάθε επιτυχία στο δύσκολο έργο του και τον διαβεβαίωσε ότι θα έχει την αμέριστη συμπαράσταση του. Ευχαρίστησε όλους όσοι τον τίμησαν με την ψήφο τους και τους κάλεσε να συμπαραταχθούν με το νέο πρόεδρο στον αγώνα που άμεσα, όπως είπε, πρέπει να αναληφθεί για την ανασυγκρότηση του κόμματος. Ο ίδιος υπέδειξε ότι τώρα το κόμμα πρέπει να προχωρήσει ενωμένο και αδιάσπαστο για την πραγμάτωση των μεγάλων στόχων που η ιστορία του επιτάσσει.

Παρέδωσε τη σκυτάλη με υποθήκη την ΕΔΕΚ

Μετά την εκλογή του κ. Ομήρου ακολούθησε η παράδοση σκυτάλης από τον Βάσο Λυσσαρίδη. Σε μία έντονα φορτισμένη ατμόσφαιρα, ο ιστορικός ηγέτης του κινήματος αποχώρησε από την ηγεσία του κόμματος του οποίου ηγείτο από το 1969. Άφησε όμως υποθήκη στους συναγωνιστές του τη μετονομασία του σε σοσιαλιστικό κόμμα ΕΔΕΚ και τη διεξαγωγή καταστατικού συνεδρίου με στόχο την επάνοδο όσων αποστασιοποιήθηκαν (φωτογράφιζε τον πρώην βουλευτή Ευστάθιο Ευσταθίου) αλλά και την ένταξη νέων ανθρώπων.

Ο ίδιος θα παρέμενε ενεργός στο κίνημα με συγκεκριμένο ρόλο. Ανακηρύχθηκε δια βίου επίτιμος πρόεδρος του κινήματος και θα μετείχε μαζί με το νέο πρόεδρο του κινήματος στο Εθνικό Συμβούλιο. Επίσης θα αναλάμβανε αποστολές στο εξωτερικό για το Κυπριακό και την ενταξιακή πορεία της Κύπρου.

Ό «Φ» σε δημοσίευμα του έγραφε ότι, ο Γιατρός έκανε τον ιστορικό απολογισμό του και έστειλε μηνύματα προς πολλούς αποδέχτες και, εμμέσως πλην σαφώς, προς τον Τάκη Χατζηδημητρίου και όσους άσκησαν κριτική και του επέρριψαν προσωπικά ευθύνη για το εκλογικό αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου. Ήταν έντονα κριτικός με συχνές αναφορές στο ΑΚΕΛ, υπεραμύνθηκε της αυτονομίας του σοσιαλιστικού χώρου και αναφέρθηκε στο πλαίσιο συνεργασίας ενόψει δημοτικών εκλογών. Ήταν περισσότερο καθαρός πως ευνοεί μια συνεργασία των αντιπολιτευμένων δυνάμεων στην αναφορά του στις επόμενες προεδρικές εκλογές. Τόνισε πως ο ίδιος δεν θα δεχόταν να είναι μέλος ενός ασπόνδυλου, ξενοκίνητου κινήματος, και προειδοποίησε όλους να μη θεωρούν το κίνημα δεδομένο.