Στη μακρινή Δύση, πέρα από το ρέμα του Ωκεανού και τη Λευκή Πέτρα, πέρα και από τις Πύλες του Ηλίου και τον Δήμο των Ονείρων, τοποθέτησε ο Όμηρος το Ασφοδελό Λειβάδι όπου κατοικούν οι ψυχές των νεκρών. Πού να φανταστεί ο ποιητής ότι τρεις χιλιετίες αργότερα ο διαχρονικός ήρωας που δημιούργησε θα συνέχιζε το ταξίδι του ακόμα πιο πέρα από την εσχατιά που περιέγραψε: στον «μαγικό κόσμο» του Χόλιγουντ.

Τα ομηρικά έπη έχουν διασκευαστεί άπειρες φορές ανά τους αιώνες με κάθε διασκευή να λέει περισσότερα για τους διασκευαστές παρά για το ίδιο το έργο. Με την Αινειάδα, ο Βιργίλιος θέλησε να φτιάξει έναν ανάλογο μύθο για τους Ρωμαίους συμπατριώτες του. Η Κόλαση του Δάντη είναι μεσαιωνική διασκευή της Οδύσσειας με ξεκάθαρο σκοπό τη χριστιανική κατήχηση. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Τζέιμς Τζόις στο μνημειώδες αλληγορικό έργο του επιχείρησε να αντιπαραβάλλει την κοινοτοπία της σύγχρονης ζωής με τις ηρωικές μορφές του Ομήρου. Φτάνοντας στο σήμερα, η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν τι μπορεί να μας πει για τον δημιουργό του και κατ’ επέκταση για τη βιομηχανία θεάματος του Χόλιγουντ;

Προφανέστατα, ο Νόλαν έχει αναγάγει τη διαφορετικότητα, τη συμπερίληψη και την προσαρμογή στις ευαισθησίες του «σύγχρονου κοινού» ως τις σημαντικότερες αξίες στο έργο του, σύμφωνα με δηλώσεις του ιδίου. Έτσι εξηγείται και η πολυσυζητημένη επιλογή του να δώσει τον ρόλο της Ωραίας Ελένης στη Λουπίτα Νιόνγκο. Η επιλογή αυτή δεν θα φαινόταν τόσο άστοχη, κατά την ταπεινή μου άποψη, εάν η ίδια η ηθοποιός στις συνεντεύξεις της δεν έδειχνε τέτοια παντελή άγνοια για το έργο και τον ρόλο που δέχθηκε να υποδυθεί. Μεταξύ άλλων, παραδέχθηκε ότι δεν γνώριζε την Οδύσσεια, παρά το γεγονός ότι κατέχει μεταπτυχιακό από το Γέιλ στη δραματική τέχνη. Καλή η διαφορετικότητα και η συμπερίληψη, αλλά εάν δεν συνοδεύονται από επίγνωση και σεβασμό, οι αξίες αυτές είναι κυριολεκτικά επιδερμικές.

Ένα μεγάλο μέρος του κοινού καταγγέλει το Χόλιγουντ, συχνά με άσχημο και ρατσιστικό λόγο είναι η αλήθεια, για την «woke» ιδεολογία του, οδηγώντας πολλές μπλοκμπάστερ ταινίες σε οικονομική καταστροφή. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο με την ταινία του Νόλαν μένει να το δούμε. Σίγουρα όμως η Οδύσσεια του Ομήρου θα βγει αλώβητη.

Ενοχλεί επίσης η σχεδόν παντελής απουσία Ελλήνων ηθοποιών στο έργο, κάνοντας ακόμα πιο υποκριτικές τις επιταγές του Χόλιγουντ περί συμπερίληψης και πολιτισμικής ευαισθησίας. Πολύ εύκολα θα μπορούσε ο ρόλος του «ποιητή-αφηγητή» που δόθηκε στον ράπερ Τράβις Σκοτ ή o ρόλος του Ευμαίου που δόθηκε στον Τζον Λεγκουιζάμο, ή ακόμα-ακόμα ο ρόλος της Αθηνάς να είχε δοθεί σε Έλληνες.

Λυπάμαι που σας το λέω, αλλά στους λόφους του Χόλιγουντ, η μυθολογία της Αρχαίας Ελλάδας θεωρείται «χώρα των νεκρών» που ανασταίνεται όποτε χρειάζονται υλικό οι παραγωγοί και σκηνοθέτες- και μάλιστα χωρίς να χρειάζεται να πληρώνουν δικαιώματα.

Ίσως, τελικά, αυτή να είναι και η τελευταία δοκιμασία του πολύτροπου Οδυσσέα: όχι οι Λαιστρυγόνες, η Κίρκη ή η οργή του Ποσειδώνα, αλλά η μετατροπή του σε ακόμη ένα αναγνωρίσιμο εμπορικό σήμα, προσαρμοσμένο στις αγωνίες, στις μόδες και στις αξίες της εποχής μας.

Όμως, ο Οδυσσέας έχει επιβιώσει από ισχυρότερες αυτοκρατορίες κι ακόμη πιο φιλόδοξους διασκευαστές. Όταν σβήσουν τα φώτα της πρεμιέρας, όταν ολοκληρωθούν οι διαδικτυακές διαμάχες κι όταν η ταινία προστεθεί στον αχανή κατάλογο περιεχομένου κάποιας πλατφόρμας, ο Οδυσσέας θα συνεχίσει να ταξιδεύει. Το Χόλιγουντ μπορεί να τον καλέσει προσωρινά στο Ασφοδελό Λειβάδι του, αλλά δεν μπορεί να τον κρατήσει εκεί. Η Ιθάκη του βρίσκεται αλλού: στη γλώσσα, στη μνήμη και στη φαντασία όσων εξακολουθούν πραγματικά να διαβάζουν και να αγαπούν το διαχρονικό αυτό έργο.

Ελεύθερα, 19.7.2026