Η Εύα Στεφανή στρέφει τον φακό της στη δημιουργία της παράστασης «Εγκάρσιος Προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου, καταγράφοντας το πορτρέτο του δημιουργού και της διαδρομής μέσα από την οποία γεννήθηκε το έργο.

Για δύο χρόνια, η Εύα Στεφανή ακολούθησε τον στενό φίλο και συνεργάτη της Δημήτρη Παπαϊωάννου από τις πρόβες της παράστασης «Εγκάρσιος Προσανατολισμός», εν μέσω πανδημίας, μέχρι τη διεθνή περιοδεία της, σε μεγάλες ευρωπαϊκές σκηνές και το τελευταίο της ανέβασμα στο Σαν Φρανσίσκο. Στο ντοκιμαντέρ «Η Καρδιά του Ταύρου», που προβάλλεται στο πλαίσιο του 21ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Λεμεσού, η σκηνοθέτρια καταγράφει από απόσταση αναπνοής τη δημιουργική διαδικασία ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες δημιουργούς, αναζητώντας, μέσα από το έργο και τους ανθρώπους του, μια απάντηση στο διαχρονικό ερώτημα: «Γιατί κάνουμε αυτό που κάνουμε;».

–Η «Καρδιά του Ταύρου» είναι ένα πορτρέτο του Δημήτρη Παπαϊωάννου, αλλά κι ένα πορτρέτο της ίδιας της δημιουργικής διαδικασίας. Τι ήταν αυτό που θέλατε να ανακαλύψετε πίσω από τον δημιουργό και το έργο του; Ξεκίνησα με την εντύπωση ότι θα ακολουθούσα τη διαδικασία των προβών και η έμφαση θα δινόταν στον τρόπο που εμπνέει, καθοδηγεί κι εμπνέεται ο Δημήτρης. Θα ήταν μία ταινία direct cinema, χωρίς απεύθυνση στον φακό, χωρίς ερωτήσεις, χωρίς σπικάζ, μία καταγραφή με τα δικά μου μάτια. Λόγω κόβιντ, η παράσταση παρατεινόταν συνεχώς με αποτέλεσμα τα γυρίσματα να κρατήσουν πολύ καιρό. Αυτή η εξοικείωση, τόσο με τους χορευτές αλλά και με τον Δημήτρη, που τον ξέρω από 19 χρονών, δημιούργησε μία συνθήκη στην οποία το προσωπικό στοιχείο αναπόφευκτα έγινε μέρος του έργου. Με τρόπο πολύ φυσικό, το ντοκιμαντέρ έγινε περισσότερο ένα πορτρέτο του Δημήτρη. Όπως σε όλα τα πορτρέτα, είτε είναι ζωγραφικά ή κινηματογραφικά, ο δημιουργός αποζητά το άρρητο. Την ψυχή του άλλου.

–Πόσο δύσκολο ήταν να κινηματογραφείτε έναν δημιουργό που ο ίδιος έχει τόσο έντονη σχέση με την εικόνα; Νιώσατε ότι χρειάστηκε να διαπραγματευτείτε τη δική σας ματιά με τη δική του; Ασφαλώς. Κυρίως γιατί ο Δημήτρης είναι ένας αναγεννησιακός καλλιτέχνης. Εκτός από χορευτής, σκηνοθέτης, χορογράφος είναι και εξαιρετικός ζωγράφος και κομίστας. Αλλά και κινηματογραφιστής. Έχει πολύ συγκεκριμένη άποψη για την εικόνα και εγώ συνεχώς φοβόμουνα ότι θα κάνω κάτι που δεν θα του αρέσει. Προς το τέλος μόνο απελευθερώθηκα και τράβηξα την παράσταση όπως θα την φανταζόμουνα με κλειστά μάτια, ξεφεύγοντας από τον ρεαλισμό.

-Γιατί επιλέξατε τον τίτλο «Η Καρδιά του Ταύρου»; Ο ταύρος βρίσκεται στο κέντρο της παράστασης «Transverse Orientation/ Εγκάρσιος Προσανατολισμός». Υπό μία έννοια εκφράζει τη διφυή αντίληψη που έχει ο Δημήτρης για την αρρενωπότητα ως κάτι καταστροφικό, ρωμαλέο αλλά και τρομερά γοητευτικό. Το αντικείμενο του πόθου. Υπό μία άλλη έννοια είναι ο ίδιος ο Δημήτρης. Η καρδιά του Δημήτρη.

-Η ταινία παρακολουθεί τη δημιουργία μιας παράστασης, αλλά και τις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννιέται ένα καλλιτεχνικό έργο. Τι σας ενδιέφερε να φωτίσετε περισσότερο; Είναι αλληλένδετα. Οι πρόβες, ο τρόπος που ο Δημήτρης σκηνοθετεί και παίρνει σταδιακά σάρκα και οστά το έργο, είναι μοναδικός. Η επιμονή του στη λεπτομέρεια. Η μνημειώδης του συγκέντρωση. Η ευφυία του, που δίνει όμως χώρο και σε μια οργιώδη παιδική φαντασία. Αυτό που προσπαθούσα να εξερευνήσω μέσα από τις πρόβες είναι η διαδικασία σκέψης και πράξης ενός μεγάλου δημιουργού και ο τρόπος που εμπνέει τους συνεργάτες του για την πραγματοποίηση του συγκεκριμένου καλλιτεχνικού έργου.

–Τι εξακολουθεί να σας εκπλήσσει στη σχέση πραγματικότητας και κινηματογράφου;  Η πραγματικότητα είναι τόσο ρευστή, που δεν μπορείς να προβλέψεις τίποτα. Άρα, ποτέ, ούτε ακόμα και στη μυθοπλασία, δεν έχεις τον απόλυτο έλεγχο πάνω στο «πραγματικό». Αυτό το βρίσκω συναρπαστικό γιατί συνεχώς πρέπει να εφευρίσκεις λύσεις!

© Ανδρέας Σιμόπουλος/ Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

–Τι είναι αυτό που αναζητάτε στους ανθρώπους που επιλέγετε να κινηματογραφήσετε; Δεν αναζητώ κάτι ή κάποιον a priori. Διακινούμαι συχνά από έναν άνθρωπο, έναν χώρο, που όμως αποτελεί κι ένα μυστήριο για μένα και δεν μπορώ να καταλάβω ακριβώς γιατί. Θα έλεγα ότι αυτοί είναι οι ήρωες που με γοητεύουν. Εκείνοι που έχουν κάτι ανεξιχνίαστο που με ελκύει αλλά είναι και ζεστοί άνθρωποι. Παραμένουν όμως ένα αίνιγμα. Δεν θα είχα λόγο να κάνω ταινία αν δεν έπρεπε να ψάξω κάτι… Ποτέ όμως δεν ξεκινώ από μία ανάγκη να μιλήσω για ένα ζήτημα. Το ντοκιμαντέρ ως τέχνη ξεκινά εκεί που σταματά η πληροφορία και γίνεται εξιστόρηση.

–Ψάχνετε κάτι συγκεκριμένο στους ήρωές σας ή αφήνετε χώρο στο απρόβλεπτο της πραγματικότητας να καθοδηγήσει την ταινία; Ψάχνω το ανεξιχνίαστο στους ήρωες και τον εαυτό μου. Η γοητεία του ντοκιμαντέρ είναι η κατάδυση στους εαυτούς που δεν γνωρίζουμε. Το απρόβλεπτο, το τυχαίο είναι η περιοχή μέσα στην οποία αποκαλυπτόμαστε.

-Στις ταινίες σας συχνά βρίσκετε κινηματογραφικό ενδιαφέρον σε ανθρώπους και στιγμές που βρίσκονται έξω από το επίκεντρο. Τι σας ελκύει σε αυτές τις ιστορίες; Το έχω σκεφτεί κι εγώ πολλές φορές. Ίσως γιατί από παιδί, υπέφερα κι εγώ ως αρκετά διαφορετική και γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι που παρεκκλίνουν από τη «νόρμα», άθελα ή ηθελημένα με συγκινούν. Κυρίως όμως αυτοί, που παρά τη δυσκολία και συχνά τη διαπόμπευσή τους,  δεν έχουν αισθήματα μίσους αλλά στρέφονται προς τους άλλους με καλοσύνη. Πολλοί από τους ανθρώπους που συναντώ είναι σα να έρχονται κατευθείαν από τις Γραφές.

–Έχετε μιλήσει για την ανάγκη μιας προσωπικής φωνής στον κινηματογράφο, πέρα από τις απαιτήσεις της αγοράς και της παραγωγής. Πόσο δύσκολο είναι σήμερα για έναν δημιουργό να διατηρήσει αυτή την ελευθερία; Νομίζω ότι εάν αντιλαμβανόμαστε την τέχνη ως μία εκφραστική ανάγκη κι όχι ως ένα μέσο προς τον βιοπορισμό ή την εκπλήρωση της ματαιοδοξίας μας, τότε είμαστε ελεύθεροι να δημιουργήσουμε. Ακόμα και στον κινηματογράφο, που είναι μία πολυέξοδη τέχνη, μπορείς σήμερα, με τα νέα μέσα, να κάνεις μια ταινία με το «τίποτα», ακολουθώντας το μοντέλο του Σταύρου Τορνέ, αλλά και πολλών άλλων που έκαναν ένα «φτωχό κινηματογράφο». Αυτό σημαίνει ότι δεν έχεις πρόσβαση συνήθως στη διανομή, βραβεία κ.λπ. Αλλά κατά τη γνώμη μου από άλλες πηγές έρχεται η ανάγκη που ωθεί τον καλλιτέχνη να δημιουργήσει. Κι αυτές δεν τις γνωρίζει, ούτε μπορεί να τις επιβάλλει η αγορά. Όσοι εμπλεκόμαστε τυφλά στις απαιτήσεις της αγοράς κινδυνεύουμε να χάσουμε το προσωπικό μας βλέμμα.

Ελεύθερα, 26.07.2026