Πάνος Μαλακτός: Θέλω να συνεχίσω χωρίς να διαλύομαι

Ο Πάνος Μαλακτός, με το NO I’M NOT ανοίγει μια συζήτηση γύρω από την κατάχρηση εξουσίας στον χώρο του χορού, κατακρίνοντας τις ιεραρχίες και τους μηχανισμούς εξουσίας που έχουμε μάθει να θεωρούμε φυσιολογικούς.

Ο νεαρός χορογράφος με την παράσταση NO I’M NOT, που παρουσιάζεται φέτος ξανά στο πλαίσιο του Showcase Χορογραφίας και που ξεχώρισε όταν πρωτοανέβηκε δυο χρόνια πριν στην Πλατφόρμα Χορού, έχει επιλεγεί χάρη σ’ αυτήν ανάμεσα στους 20 πιο υποσχόμενους χορογράφους στην Ευρώπη για φέτος, από το ευρωπαϊκό δίκτυο χορού Aerowaves.

-Τι συζήτηση ανοίγει το έργο σου NO I’M NOT Ανοίγει μια συζήτηση γύρω από την κατάχρηση εξουσίας στον χώρο του χορού, αλλά για μένα ξεπερνά τον ίδιο τον χορό. Μιλά για ένα εργασιακό σύστημα όπου η λεκτική βία, η χειραγώγηση και η πίεση μπορούν να βαφτιστούν «πειθαρχία» ή «επαγγελματισμός». Με ενδιαφέρει πώς η εξουσία κάνει τη βία να μοιάζει φυσιολογική και πώς ο εργαζόμενος συχνά σιωπά επειδή η δουλειά του εξαρτάται από ανθρώπους ψηλότερα στην ιεραρχία. Εκεί το έργο γίνεται πολιτικό: δεν μιλά μόνο για «κακούς ανθρώπους», αλλά για δομές που επιτρέπουν αυτές τις συμπεριφορές. Το NO I’M NOT, προσπαθεί να σπάσει τη σιωπή.

–Πώς αισθάνθηκες όταν έμαθες ότι με το NO I’M NOT επιλέχθηκες ανάμεσα στους 20 πιο υποσχόμενους χορογράφους της Ευρώπης; Η αλήθεια είναι ότι έκλαψα λίγο όταν το έμαθα. Κάνω αίτηση στο Aerowaves εδώ και χρόνια και έπαιρνα αρνητικές απαντήσεις, οπότε το «ναι» ήταν μεγάλη ανακούφιση. Ήρθε σε μια περίοδο που το είχα ανάγκη, γιατί έχω μόνιμη αμφιβολία γύρω από τη δουλειά μου. Ήταν μαζί μου μία από τις χορεύτριες και θυμάμαι να πεταγόμαστε από τη χαρά μας. Είναι σημαντική αναγνώριση, αλλά, έχοντας δει το δίκτυο από μέσα, δεν μπορώ να αγνοήσω ότι και τέτοιοι θεσμοί λειτουργούν μέσα σε πολιτικές και πολιτιστικές στρατηγικές. Οπότε επιστρέφει η αμφιβολία: είμαστε εδώ επειδή η δουλειά είναι καλή ή επειδή εξυπηρετεί κάποιες κατευθύνσεις;

–Ποια ήταν η προσωπική ή καλλιτεχνική ανάγκη για τη δημιουργία αυτού του έργου; Η πρώτη ανάγκη, αν είμαι απόλυτα ειλικρινής, ήταν σχεδόν κυνική: ήθελα να φτιάξω ένα έργο πιο φιλικό προς το σύστημα των curators, programmers, φεστιβάλ και open calls — ένα έργο που να «τσεκάρει τα σωστά κουτάκια». Αυτό προέκυψε μέσα από το feedback για το Are You Okay?, ένα από τα σημαντικότερα έργα της πορείας μου. Μπήκα στο NO I’M NOT με την πρόθεση να πάρω εκείνον τον κόσμο και να τον κάνω πιο curator-friendly. Στην πορεία όμως το έργο στράφηκε εναντίον της ίδιας του της αφετηρίας. Έγινε η απάντηση στο Are You Okay?: στην ερώτηση «είσαι καλά;» η απάντηση είναι «όχι, δεν είμαι» — ένα «όχι» απέναντι στις ιεραρχίες και στους μηχανισμούς εξουσίας που έχουμε μάθει να θεωρούμε φυσιολογικούς.

–Στον χώρο του χορού η σωματική αντοχή συχνά θεωρείται προσόν. Πότε όμως μετατρέπεται σε μορφή κακοποίησης; Για μένα, η αντοχή δεν γίνεται κακοποίηση επειδή το σώμα φτάνει στα όριά του. Με ενδιαφέρει χορογραφικά η εξάντληση. Η διαφορά βρίσκεται στην επικοινωνία, στη συναίνεση και στο αν ο χορευτής έχει πραγματικά τη δυνατότητα να πει «όχι». Αν γνωρίζω από πριν την πρακτική και επιλέγω να συμμετέχω, είναι διαφορετικό από το να εμφανίζονται τέτοιες συνθήκες χωρίς συζήτηση και η άρνηση να αντιμετωπίζεται ως έλλειψη επαγγελματισμού. Όταν η επικοινωνία γίνεται χειριστική, ταπεινωτική ή επιθετική, η αντοχή γίνεται μηχανισμός εξουσίας. Δεν πιστεύω ότι δουλεύουμε απαραίτητα με «κακούς ανθρώπους»· πολλοί έχουν μάθει μέσα σε κακοποιητικά συστήματα ότι έτσι γίνεται η δουλειά. Γι’ αυτό πρέπει να σπάσει αυτός ο κύκλος.

–Στο NO IM NOT το σώμα βρίσκεται συχνά ανάμεσα στην ευαλωτότητα και την αντίσταση. Πώς σε ενδιαφέρει να αποτυπώνεται αυτή η σχέση μέσα από την κίνηση; Με ενδιαφέρει η αντίσταση να μην παρουσιάζεται πάντα ως κάτι δυνατό ή ηρωικό. Ένα σώμα μπορεί να αντιστέκεται ενώ είναι κουρασμένο, φοβισμένο ή εκτεθειμένο. Με ενδιαφέρει η στιγμή όπου φαίνεται να λυγίζει, αλλά δεν εξαφανίζεται: συνεχίζει, επιμένει, αρνείται. Αυτή η αντίφαση υπάρχει γενικά στη δουλειά μου: το σώμα ως κάτι πολύ ευάλωτο, αλλά ταυτόχρονα ως το τελευταίο μέρος από το οποίο μπορούμε να πούμε «όχι».

-Υπάρχουν ζητήματα που σήμερα δεν έχεις ακόμη αγγίξει καλλιτεχνικά; Ποια είναι η επόμενη ερώτηση που θα ήθελες να θέσεις μέσα από τη δουλειά σου; Υπάρχουν πολλά ζητήματα που δεν έχω αγγίξει και πολλά που πιθανόν δεν θα αγγίξω ποτέ, γιατί δεν θεωρώ ότι είμαι πάντα το σωστό άτομο για να μιλήσω γι’ αυτά. Η δουλειά μου ξεκινά από πράγματα που με επηρεάζουν άμεσα. Μετά το NO I’M NOT, στο K1LL3R INSTINCT άρχισα να μετακινούμαι πιο έντονα προς τη διαμαρτυρία και την αντίσταση. Αυτό αναπτύχθηκε περισσότερο στο Brightest Heroine, όπου με απασχολεί ένα σώμα που εξεγείρεται απέναντι σε μια όλο και πιο βίαιη πραγματικότητα· εξαντλείται, πέφτει, επανεκκινεί και αρνείται να παραιτηθεί. Η ερώτηση που με ακολουθεί είναι: τι σημαίνει αντίσταση σήμερα και πώς συνεχίζεις όταν αισθάνεσαι ότι η μάχη είναι σχεδιασμένη να μην τελειώνει ποτέ;

–Έχεις ήδη μια σημαντική πορεία ως χορευτής, performer και χορογράφος. Έχουν αλλάξει οι στόχοι και οι προτεραιότητές σου; Πολλές φορές δυσκολεύομαι να δω την πορεία μου ως «σημαντική», γιατί πίσω από όσα φαίνονται προς τα έξω υπάρχει ένα τεράστιο ποσοστό απόρριψης. Αν έπρεπε να το μετρήσω, θα έλεγα ότι το 90% της διαδρομής μου είναι «όχι». Όταν ήμουν μικρότερος, έτρεχα πίσω από κάθε workshop, audition και πιθανή δουλειά, ακόμη και σε συνθήκες που ήξερα ότι δεν μου έκαναν καλό. Σήμερα οι προτεραιότητές μου έχουν αλλάξει, όχι μόνο επειδή το επέλεξα αλλά επειδή έπρεπε. Το σώμα και τα ψυχικά μου όρια έχουν αλλάξει. Προσπαθώ να βρω ισορροπία ανάμεσα στη δουλειά, στην προσωπική μου ζωή και στην ηρεμία, αλλά είμαι μακριά από το να πω ότι την έχω βρει. Ειδικά στην Κύπρο έχω χάσει σε μεγάλο βαθμό την πίστη μου ότι οι κρατικοί μηχανισμοί πολιτισμού θα στηρίξουν ουσιαστικά τον σύγχρονο χορό. Σήμερα δεν με ενδιαφέρει απλώς να «προχωρήσω»· θέλω να συνεχίσω χωρίς να διαλύομαι.

–Πώς θα ήθελες να εξελιχθεί η καλλιτεχνική σου πορεία; Θα ήθελα να συνεχίσω να υπάρχω επί σκηνής και να το απολαμβάνω. Να φτάνω στα όριά μου μέσα σε μια πρόβα, αλλά σε υγιή όρια, με σεβασμό και σωστή επικοινωνία. Να συνεχίσω ως performer, να πληρώνομαι σωστά και να μη χρειάζεται η δουλειά να περνά μέσα από κακοποίηση για να θεωρείται «σοβαρή». Ως δημιουργός, θα ήθελα να χορογραφήσω για ομάδες και να μεταδώσω αυτό που αναζητώ και εγώ πάνω στη σκηνή: απόλυτη παρουσία, έκθεση, ένταση, την αίσθηση ότι πραγματικά υπάρχεις εκεί. Και ταυτόχρονα υπάρχει μια μεγαλύτερη αμφιβολία: τι σημασία έχουν όλα αυτά που κάνουμε — χορογραφία, δραματουργία, φώτα, κοστούμια — όταν τόσο κοντά μας άνθρωποι ζουν μια γενοκτονία; Δεν έχω απάντηση. Ίσως γι’ αυτό συνεχίζω να ψάχνω έναν λόγο που η τέχνη πρέπει να υπάρχει και να μην αποκόπτεται από την πραγματικότητα γύρω της.

• INFO: Ο Πάνος Μαλακτός χορογραφεί την παράσταση «No IM NOT», στο 4ο Showcase Χορογραφίας Κύπρου, στις 18 Σεπτεμβρίου, στο Θέατρο Ριάλτο. Τηλ. 77777745 Χορηγός Επικοινωνίας: Ο Φιλελεύθερος.

Ελεύθερα, 13.09.2026