Στέλιος Καλλίνικου: Οι πολλαπλές ιστορίες ενός τόπου

Με αφορμή την παρουσίαση του έργου του στο C/O Berlin, στο πλαίσιο του «After Nature. Ulrike Crespo Photography Prize 2026», ο Στέλιος Καλλινίκου μιλά για τη μακρόχρονη δημιουργική του σχέση με το Ακρωτήρι, προσκαλώντας τους θεατές να αναστοχαστούν πάνω στην αποικιακή κληρονομιά στην άκρη της Ευρώπης.

Το Ακρωτήρι βρίσκεται στο επίκεντρο της καλλιτεχνικής έρευνας του Στέλιου Καλλινίκου περισσότερο από μία δεκαετία. Από την αρχική εκδοχή του έργου Lady’s Mile, στο Flamingo Theater και στο Cliffs Among Dreams, ο βραβευμένος δημιουργός επιστρέφει στην ίδια περιοχή, εξετάζοντας τις μεταβολές του τοπίου, τις στρατιωτικές υποδομές, την οικολογία και τις πολλαπλές ιστορίες που συνυπάρχουν.

Πρόκειται για μία διαδρομή στην οποία προσθέτει συνεχώς νέα στοιχεία: «Έχει να κάνει με μια δική μου ανάγκη να κοιτάζω έναν τόπο με ένταση και διάρκεια», λέει. «Με ενδιαφέρει η σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε ένα έργο, έναν τόπο και στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνομαι ως καλλιτεχνης μέσα από τη σχέση αυτή», λέει ο ίδιος.

Η τωρινή έκθεση είναι αποτέλεσμα του After Nature. Ulrike Crespo Photography Prize 2026, που αφορά τις οπτικές τέχνες και απονέμεται κάθε χρόνο από το C/O Berlin με έδρα το Βερολίνο και το Ίδρυμα Crespo με έδρα τη Φρανκφούρτη σε δύο διεθνείς καλλιτέχνες που χρησιμοποιούν τη φωτογραφία και τα οπτικά μέσα για να ανταποκριθούν στην μεταβαλλόμενη οικολογία του παρόντος και να εξερευνήσουν νέες έννοιες της φύσης και της τέχνης.

–Πώς ξεκίνησε η προσωπική σου σχέση με το Ακρωτήρι; Μεγαλώνουμε σε έναν τόπο με έντονο αποικιακό υπόβαθρο, το οποίο έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον τόπο και τη σχέση μας μαζί του. Κάποια πράγματα που αρχικά έβλεπα απλώς ως μέρος του περιβάλλοντος, με τα χρόνια άρχισα να τα κοιτάζω πιο κριτικά. Η έρευνα αναπτύχθηκε πολύ οργανικά. Η δουλειά μου δεν ξεκινά ποτέ από τη θεωρία· ξεκινά από την προσπάθεια να καταλάβω έναν τόπο μέσα από το βίωμα και το σώμα. Η θεωρία έρχεται σταδιακά και προστίθεται σε μια διαδικασία που έχει ήδη ξεκινήσει. Με ενδιαφέρει μια ιδέα να αναδύεται μέσα από το σώμα, από τη σάρκα, από το βίωμα ενός τόπου, και όχι απαραίτητα να προηγείται αυτού.

-Τι ρόλο παίζει το Ακρωτήρι σε αυτή την αναζήτηση; Η ευρύτερη περιοχή του Ακρωτηρίου είναι ένας τόπος γεμάτος αντιφάσεις, όπου συνυπάρχουν η βρετανική αποικιοκρατία, η αρχαιολογία, οι ανασκαφές στον Αετόκρεμνο —την αρχαιότερη επιβεβαιωμένη τοποθεσία ανθρώπινης δραστηριότητας στην Κύπρο- τα απολιθώματα των νάνων ιπποπόταμων, η γεωλογία, το καζίνο, ο μιλιταρισμός και η επιτήρηση. Η αποικιοκρατική και ιμπεριαλιστική νεωτερικότητα καταστρέφει κόσμους ήδη από τα τέλη του 15ου αιώνα και συνεχίζει να το κάνει μέχρι σήμερα μέσα από την οικολογική καταστροφή και τους γενοκτονικούς πολέμους — μια βία που βλέπουμε να εκτυλίσσεται με οδυνηρή αμεσότητα στη Γάζα. Από την άλλη, στην περιοχή υπάρχει ένας εξαιρετικά σημαντικός υγροβιότοπος, με την Αλυκή Ακρωτηρίου και μια μοναδική σχέση ανάμεσα στο νερό και τη γη. Η Αλυκή είναι ένας ρευστός, υβριδικός τόπος που, όπως και το σώμα μας, συνδιαμορφώνεται από ένα σύνολο διαφορετικών ειδών και στοιχείων που συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν — χώματα, ζώα, φυτά, μύκητες, μικροοργανισμοί κ.ά. Η γεωμορφολογία του υγροβιότοπου, ως κατεξοχήν ρευστού και μεταβαλλόμενου τόπου, δημιουργεί μια ρήξη με την έννοια της επικράτειας και της κυριαρχίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η νεωτερικότητα, για να μπορέσει να ελέγξει τους υγροβιότοπους, έπρεπε πρώτα να διαγράψει την πνευματική τους σημασία. Ιστορικά, εξάλλου, οι υγρότοποι, όπως γνωρίζουμε και μέσα από τις Μαύρες Σπουδές και τις λεγόμενες «γεωγραφίες της διαφυγής», λειτούργησαν ως καταφύγια για ανθρώπους που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τη σκλαβιά και την κρατική εξουσία, δημιουργώντας χώρους μέσα από πρακτικές διαφυγής, άρνησης, αυτονομίας, επιβίωσης και εναλλακτικών μορφών σχέσης.

-Τι θα έλεγες ότι φιλοδοξεί να αναδείξει το έργο; Το έργο φιλοδοξεί να ανοίξει έναν χώρο για διαφορετικές τάξεις ύπαρξης. Μέσα από φωτογραφίες, ήχους, φιλμ και γλυπτικές εγκαταστάσεις, εμπλέκομαι με τις πολλαπλές κοσμοαντιλήψεις της χερσονήσου του Ακρωτηρίου. Πτηνά και άλλα όντα βρίσκουν «σπίτι» στα στενά διάκενα ανάμεσα στο κεφάλαιο και τη στρατιωτικοποίηση. Η λέξη οικολογία προέρχεται από την ελληνική λέξη οίκος, που σημαίνει σπίτι ή κατοικία. Όπως γράφει ο Gaston Bachelard, «το σπίτι προστατεύει αυτόν που ονειρεύεται». Αν θέλουμε να συνεχίσουμε να αναπνέουμε και να ονειρευόμαστε σε αυτόν τον πλανήτη, χρειάζεται να επιστρέψουμε στις λέξεις το νόημά τους. Όπως έχει επισημάνει ο Bill McKibben, «οι ιδέες και οι σχέσεις μπορούν να εξαφανιστούν, όπως ακριβώς και τα βιολογικά είδη». Υπό αυτή την έννοια, το έργο ζητά έναν αναπροσδιορισμό της ηθικής: μια μετατόπιση από μια εδαφική οντολογία προς σχεσιακές κοσμολογίες που αναδύονται από το έδαφος.

–Τι σημαίνει για σένα το διεθνούς κύρους βραβείο «After Nature. Ulrike Crespo Photography Prize 2026»; Το σημαντικότερο είναι ότι το βραβείο μου έδωσε τον χρόνο και τη δυνατότητα να αναπτύξω την πρακτική και τις ιδέες μου. Το χρηματικό έπαθλο και η παραγωγή της έκθεσης, σου δίνουν την ευχέρεια για ένα διάστημα να αφοσιωθείς στη δουλειά σου. Επίσης, υπάρχει μια πολύ σημαντική διάσταση στην έκθεση του Βερολίνου: η δυνατότητα να δουλέψεις με ανθρώπους που έχουν χρόνο και χώρο να συνεισφέρουν. Η επιμελήτρια της έκθεσης, η Καταρίνα Τέσνερ, ήταν δίπλα μου σε όλη τη διαδικασία, όπως και στην έκδοση του βιβλίου.

-Σκέφτεσαι ήδη το επόμενο πρότζεκτ σου; Υπάρχει ένας στόχος καριέρας; Δεν σκέφτομαι ιδιαίτερα την καριέρα. Με ενδιαφέρει περισσότερο η πορεία. Θέλω να εξελίσσω τη δουλειά μου με έναν τρόπο που να είναι γόνιμος τόσο για μένα όσο και για τον τόπο στον οποίο βρίσκομαι. Εξάλλου, πάντα εργαζόμουν με συνέπεια, είτε υπήρχαν προτάσεις είτε όχι. Φυσικά, η διεθνής δραστηριότητα είναι καλοδεχούμενη και είναι σημαντικό να υπάρχει αναγνώριση. Αλλά δεν θέλω αυτή να γίνεται αυτοσκοπός. Η τέχνη ενός τόπου βασίζεται σε μια κοινότητα ανθρώπων που προσπαθούν να την πάνε παρακάτω. Και αυτή η κοινότητα αξίζει εκτίμηση όχι μόνο όταν κάποιος παρουσιάζει τη δουλειά του στο εξωτερικό ή βραβεύεται, αλλά και για όσα κάνει εδώ, καθημερινά.

Ελεύθερα, 27.09.2026