Χάννα Ρόουαν: Να δούμε τον ζωντανό κόσμο ως κομμάτι του εαυτού μας

Από την έρημο Ατακάμα, την Ταϊβάν και τη Γροιλανδία, η Βρετανίδα καλλιτέχνιδα Χάννα Ρόουαν (Hanna Rowan) η οποία ζει στη Νέα Υόρκη, βρέθηκε σε ένα residency στη Λεμεσό. Με έμπνευση τα αρχαία αντικείμενα της Κύπρου, αλλά και την εμπειρία της εγκυμοσύνης, δημιούργησε μια σειρά κεραμικά γλυπτά στρέφοντας το βλέμμα στις σχέσεις που συντηρούν κάθε μορφή ζωής. Η έκθεσή της, «Carriers», παρουσιάζεται στην γκαλερί Edit και εντάσσεται στο πρόγραμμα του Art Walks.

-Έχετε συμμετάσχει σε πολλά προγράμματα φιλοξενίας καλλιτεχνών (residencies) σε διάφορες χώρες του κόσμου. Σας ενδιαφέρει να δημιουργείτε έργα εμπνευσμένα από τα μέρη που επισκέπτεστε; Απολαμβάνω ιδιαίτερα να εργάζομαι με τρόπο που ανταποκρίνεται στον εκάστοτε χώρο και να αφήνω το περιβάλλον να διαμορφώνει τη δουλειά μου. Αντιλαμβάνομαι τα προγράμματα φιλοξενίας ως ευκαιρίες για έρευνα πεδίου και για την υλική διερεύνηση νέων ενοτήτων έργων. Το έργο μου έχει διαμορφωθεί από εμπειρίες σε ποικίλες γεωγραφικές περιοχές: Από τους παγετώνες της Άπω Αρκτικής και τους σχηματισμούς αλατιού στην έρημο Ατακάμα, μέχρι τη μετανάστευση των πεταλούδων στην Ταϊβάν. Κάθε εμπειρία προστίθεται και εμπλουτίζει την επόμενη. Είναι πραγματικά ξεχωριστό για μένα να παρουσιάζω την πιο πρόσφατη ενότητα έργων μου, με τίτλο «Carriers», στην Κύπρο — ένα νησί πλούσιο σε μύθους, αρχαίες τέχνες και ιερούς τόπους, που περιβάλλεται από θάλασσα.

-Η έκθεσή σας στην Edit Gallery στη Λεμεσό προέκυψε μέσα από τη συμμετοχή σας στο πρόγραμμα φιλοξενίας του χώρου Memeraki και την έρευνα πεδίου που πραγματοποιήσατε στην Κύπρο. Τι περιλάμβανε; Αυτή ήταν η τρίτη φορά που επισκέφθηκα την Κύπρο και εργάστηκα στον χώρο Memeraki. Εμπνεύστηκα από τα αρχαία και κλασικά αντικείμενα του νησιού — την κεραμική, τα ρωμαϊκά και ελληνιστικά γυάλινα σκεύη και τα ειδώλια. Κατά τη διάρκεια της δεύτερης επίσκεψής μου έμαθα ότι ήμουν έγκυος, και άρχισα να δουλεύω με κεραμικά σκεύη για πρώτη φορά, ενώ στην πιο πρόσφατη επίσκεψή μου εργάστηκα πάνω στη σειρά «Carriers», η οποία πραγματεύεται τις εμπειρίες της εγκυμοσύνης, του τοκετού και της μητρότητας μέσα από κεραμικά γλυπτά. Σε όλες αυτές τις επισκέψεις έκανα πολλούς περιπάτους στις ακτές κατά τη διάρκεια της άμπωτης, όπου άρχισα να παρατηρώ θραύσματα από γυαλί (sea glass) αναμεμειγμένα με πέτρες που είχαν υπέροχα μοτίβα. Ορισμένα από αυτά τα στοιχεία έχουν ενσωματωθεί στα κεραμικά θωράκια (chest-plates) που δημιούργησα για την έκθεση.

-Το έργο που παρουσιάζετε αποτελεί συνέχεια της έρευνάς σας σχετικά με τα σώματα, το νερό και τις μεταμορφώσεις της ύλης; Ναι, απολύτως· πρόκειται για διαχρονικά θέματα στο έργο μου. Τα γλυπτά της ενότητας «Carriers» τοποθετούν το σώμα μου πιο άμεσα ως έναν ρευστό τόπο μεταμόρφωσης, καθώς αυτό συγχωνεύεται με άλλα έμβια συστήματα που συγκρατούν και μεταφέρουν νερό — φυτά, μυκήλιο, θαλάσσιους οργανισμούς και ποτάμια.

-Καταπιάνεστε με τη θεωρία του υδροφεμινισμού και τον φεμινιστικό νέο υλισμό. Πώς προσεγγίζετε αυτές τις έννοιες; Πάντα με γοήτευε ο τρόπος με τον οποίο τα σώματά μας είναι διαπερατά από το περιβάλλον τους και το πώς όλο το νερό ρέει μέσα μας: Ένα δάκρυ μπορεί κάποτε να ήταν μέρος ενός παγετώνα, του ωκεανού, ενός ποταμού, ενός σύννεφου ή μιας σταγόνας ιδρώτα. Κάποιες φορές εκφράζομαι με την περφόρμανς, όπου το έργο απεικονίζει πιο άμεσα τη συνάντηση υδάτινων σωμάτων – για παράδειγμα, στη Γροιλανδία ξάπλωσα πάνω σε ένα παγόβουνο που έλιωνε μέσα στη θάλασσα. Άλλες φορές εργάζομαι πάνω στην «εμψυχία» της ύλης (δηλαδή το να αποδίδεται στην ύλη ζωή) μέσω της γλυπτικής, όπως στα εκμαγεία των χεριών μου που κρατούν πάγο την ώρα που λιώνει. Στο έργο της ενότητας «Carriers», οι έννοιες αυτές παρουσιάζονται μέσα από κεραμικά «περιβλήματα» για το σώμα, όπου η ανθρώπινη ανατομία συγχωνεύεται με μορφές ζωής από τον κόσμο των φυτών, των μυκήτων και της θάλασσας.

-Αποτέλεσε η δική σας εμπειρία εγκυμοσύνης το σημείο εκκίνησης για τη νέα σας καλλιτεχνική πρόταση; Απολύτως. Η σειρά εξερευνά την πράξη της κυοφορίας και αναδεικνύει την ικανότητα του σώματος να συγκρατεί, να εμπεριέχει, να προστατεύει, να θρέφει και να μεταμορφώνεται. Άρχισα να επεξεργάζομαι τις έννοιες αυτού του έργου κατά τα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης, όταν ένιωθα τα όρια ανάμεσα στο πού τελειώνει το σώμα μου και πού αρχίζει μια άλλη ζωή να καταργούνται πλήρως. Αντιλαμβανόμουν το περιβάλλον της κύησης σαν μια θάλασσα που συγκρατούνταν μέσα στο σώμα μου. Για μένα, η εμπειρία της μητρότητας αναμόρφωσε ριζικά την αίσθηση του εαυτού μου και την αντίληψή μου για τη σύνδεση με άλλες μορφές ζωής. Είχα αυξημένη επίγνωση του τι εισερχόταν στο σώμα μου και του τρόπου με τον οποίο το περιβάλλον μου μπορούσε να επηρεάσει τη ζωή που κυοφορούσα.

-Πώς μεταφέρατε αυτή τη σωματική εμπειρία στα έργα σας; Η σειρά εστιάζει στην πράξη της κυοφορίας και στις βαθιά προσωπικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ σωμάτων, οι οποίες μας συνδέουν με τα οικοσυστήματα που μας συντηρούν. Πηγή έμπνευσης για το έργο αποτέλεσε το σύντομο κείμενο της Ursula K. Le Guin με τίτλο «Carrier Bag Theory of Fiction» (Η θεωρία της τσάντας-φορέα στη μυθοπλασία), στο οποίο επαναπροσδιορίζει την ανθρώπινη εξέλιξη και την αφήγηση ιστοριών με επίκεντρο τα σκεύη συλλογής τροφής των τροφοσυλλεκτών, σε αντίθεση με τα όπλα των κυνηγών. Η ιδέα για τη δημιουργία θωράκισης προέκυψε την περίοδο που θήλαζα και χρησιμοποιούσα ασημένια προστατευτικά θηλών. Η χρήση τους ανάγεται στον 16ο αιώνα· συγκρατούν υπολείμματα μητρικού γάλακτος και αποσκοπούν στην προστασία και την καταπράυνση του ερεθισμένου δέρματος χάρη στις αντιμικροβιακές ιδιότητες του αργύρου, δημιουργώντας παράλληλα ένα περιβάλλον που ευνοεί την υγιή επούλωση. Η σειρά κεραμικών θωρακίσεων στήθους —ή προστατευτικών κελυφών— αποτελεί τη σύζευξη αυτής της σωματικής εμπειρίας με μια θωράκιση που λειτουργεί ταυτόχρονα και ως ζωντανή ανατομία.

-Ακολουθείτε κάποια συγκεκριμένη μεθοδολογία κατά τη δημιουργία των έργων σας; Με ελκύουν ιδιαίτερα οι ποιητικές δυνατότητες των υλικών, ενώ παράλληλα η πρακτική μου βασίζεται στην έρευνα. Εναλλάσσω διαρκώς περιόδους συλλογής πληροφοριών με περιόδους που αφιερώνω στο να «αισθανθώ» τα υλικά μέσα στο εργαστήριο.

-Ως εικαστικός, επιδιώκετε να συμβάλετε στον διάλογο για τα περιβαλλοντικά ζητήματα; Με πολύ μικρό τρόπο. Υπάρχουν ακτιβιστές στην πρώτη γραμμή που κυριολεκτικά θέτουν το σώμα τους σε κίνδυνο, επιστήμονες που διεξάγουν έρευνες και επιμένουν παρά τη θλίψη, οργανώσεις που βρίσκουν ουσιαστικές λύσεις για να καταστήσουν τον πλανήτη μας πιο βιώσιμο. Μέσα, λοιπόν, σε αυτό το ζωτικής σημασίας έργο, αισθάνομαι ότι ο ταπεινός μου ρόλος ως καλλιτέχνιδα θα μπορούσε να είναι το άνοιγμα ενός χώρου για στοχασμό και σύνδεση, ώστε ο θεατής να νιώσει μέρος του ζωντανού κόσμου.

-Δηλαδή ο καθένας πρέπει να συμβάλει στη διατήρηση του ζωντανού κόσμου; Πιστεύω ότι μπορούμε να πυροδοτήσουμε μια ευρύτερη δράση μόνο αν ο καθένας μας νιώσει, σε τοπικό και προσωπικό επίπεδο, ότι διακυβεύεται κάτι προσωπικό για τον ίδιο στην περιβαλλοντική κρίση. Επανερχόμενη στην έννοια της «συνάθροισης» —του να κρατάμε και να στηρίζουμε ο ένας τον άλλον αντί να επιβάλλουμε κυριαρχία— η ουσία της έκθεσης αφορά το πώς φέρουμε τον ζωντανό κόσμο μέσα στα σώματά μας: Τα όριά μας είναι διαπερατά και ό,τι συμβαίνει σε αυτά τα ζωντανά συστήματα θα καταλήξει, αργά ή γρήγορα, να επηρεάσει και εμάς. Αν καταφέρουμε να επιβραδύνουμε τους ρυθμούς μας και να δούμε τον ζωντανό κόσμο ως κομμάτι του εαυτού μας και αδιαχώριστο από την ύπαρξή μας, τότε —για να θυμηθούμε τα λόγια της διακεκριμένης βοτανολόγου Robin Wall Kimmerer— «κάθε μορφή ευημερίας είναι αμοιβαία».

info

Λεμεσός, The Edit Gallery (25251710). «Carriers» της Χάνα Ρόουαν. Μέχρι 17/10

Ελεύθερα 4.10.2026