Χαμπής Τσαγγάρης: «Δεν θέλω αυτή την Κύπρο» – Κατεδαφίζεται η Σχολή και το Μουσείο στα Πλατανίστεια

Μετά από χρόνια αντιπαράθεσης με τον Κλάδο Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, ο Χαμπής ανακοινώνει ότι επιστρέφει τα κτήρια στην κατάσταση που τα παρέλαβε – «Όλα τα υπόλοιπα θα τα μοιραστούν από τώρα οι φίλοι μου».

«Δεν θέλω αυτή την Κύπρο». Με αυτή τη φράση, που περισσότερο μοιάζει με κραυγή απογοήτευσης παρά με απλή καταγγελία, ο Χαμπής Τσαγγάρης ανακοινώνει το τέλος μιας διαδρομής που άρχισε πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες στα Πλατανίστεια.

Ο σπουδαίος Κύπριος χαράκτης δηλώνει ότι αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για την κατεδάφιση των κτηρίων που στεγάζουν τη Σχολή και το Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή, ώστε αυτά να επιστραφούν στον Κλάδο Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών Λεμεσού στην κατάσταση στην οποία, όπως αναφέρει, τα είχε παραλάβει.

Και ταυτόχρονα κάνει κάτι που προσδίδει στην απόφασή του χαρακτήρα σχεδόν τελετουργικού αποχαιρετισμού: ανακοινώνει ότι όσα οικοδομικά υλικά δεν υπήρχαν στα ερείπια όταν τα παρέλαβε – πλακόστρωτα, πόρτες, παράθυρα, μπαλκόνια, σκάλες, δοκοί, κάγκελα, κεραμίδια, ξυλεία, πέτρες, ηλεκτρολογικά και υδραυλικά υλικά, ακόμη και δέντρα και λουλούδια – θα χαριστούν σε φίλους του που τα χρειάζονται.

«Οι πράξεις αποδόμησης και παραλαβής υλικών θα γίνουν σιωπηλά όπως γίνεται στις κηδείες», γράφει.

Πίσω από αυτή την ανακοίνωση αποδόμησης βρίσκεται μια πολυετής ιστορία αντιπαράθεσης γύρω από τη χρήση τουρκοκυπριακών περιουσιών, την κατάσταση των κτηρίων, τις παρεμβάσεις του Κλάδου Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών Λεμεσού και, τελικά, το ερώτημα κατά πόσο ένα έργο πολιτισμού μπορεί να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως οποιαδήποτε άλλη επαγγελματική χρήση ενός μισθίου.

Από τα ερείπια σε μοναδικό πολιτιστικό κύτταρο

Η ιστορία του Χαμπή στα Πλατανίστεια είναι γνωστή. Πρόσφυγας από την Κοντέα, αναζήτησε στα τουρκοκυπριακά χωριά της ελεύθερης Κύπρου έναν χώρο όπου θα μπορούσε να δουλέψει και να δημιουργήσει. Στα Πλατανίστεια βρήκε τα ερείπια και, όπως περιγράφει ο ίδιος, άρχισε να χτίζει από την αρχή.

Το 1995 ξεκίνησε εκεί τα δωρεάν μαθήματα χαρακτικής, αφιερωμένα στη μνήμη του δασκάλου του Τάσσου Αλεβίζου. Για δεκαετίες, τα μαθήματα αυτά αποτέλεσαν μια από τις πιο χαρακτηριστικές μορφές ανιδιοτελούς προσφοράς στον πολιτισμό της Κύπρου.

Το Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή δημιουργήθηκε αργότερα, το 2008, μετατρέποντας το μικρό χωριό των Πλατανιστείων σε έναν ιδιαίτερο προορισμό για τη χαρακτική και την καλλιτεχνική εκπαίδευση.

Η προσφορά αυτή δεν έμεινε χωρίς αναγνώριση. Το 2023 ο Χαμπής τιμήθηκε με το European Heritage Award / Europa Nostra Award στην κατηγορία Heritage Champions, για το έργο ζωής του και την προσφορά του στην πολιτιστική κληρονομιά.

Κι όμως, σήμερα ο ίδιος υποστηρίζει ότι η συνέχεια αυτού του έργου προσκρούει σε ένα διοικητικό σύστημα που, όπως λέει, δεν αναγνωρίζει τη διαφορετική φύση της Σχολής και του Μουσείου.

Το πρόβλημα δεν άρχισε τώρα

Η σημερινή ανακοίνωση δεν έρχεται από το πουθενά. Ήδη από το 2023 και το 2024 ο Χαμπής είχε δημοσιοποιήσει σοβαρά προβλήματα που αφορούσαν τα κτήρια του Μουσείου. Μεταξύ άλλων, είχε καταγγείλει ότι το Αρχείο του Μουσείου κινδύνευε από νερά που εισέρχονταν από γειτονικό υποστατικό και ότι, παρά τις επανειλημμένες επιστολές προς τις αρμόδιες υπηρεσίες, το πρόβλημα παρέμενε.

Το ζήτημα είχε φτάσει και στον δημόσιο διάλογο με τον ίδιο να κάνει λόγο για κίνδυνο για τα έργα και το αρχείο του Μουσείου. Σε προηγούμενες παρεμβάσεις του επέμενε ότι δεν πρόκειται για προσωπική ή κερδοσκοπική επιχείρηση, αλλά για προσφορά προς την Κύπρο.

Στην καινούργια του ανακοίνωση, όμως, ο τόνος είναι διαφορετικός. Δεν ζητά πλέον την επίλυση ενός προβλήματος. Δηλώνει ότι σταματά να παρακαλεί.

Σύμφωνα με τον Χαμπή, τον Δεκέμβριο του 2024 ο ίδιος και ο Γιώργος Τσαγγάρης, πρόεδρος της μη κερδοσκοπικής εταιρείας «Σχολή – Μουσείον Χαρακτικής Χαμπή», υπέβαλαν αίτημα ώστε η μίσθωση των κτηρίων να μεταβιβαστεί στη μη κερδοσκοπική εταιρεία. Το αίτημα κατατέθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2025.

Ακολούθησε, όπως υποστηρίζει, μακρά περίοδος χωρίς απάντηση. Τον Ιανουάριο του 2026 συναντήθηκε με την προϊσταμένη του Κλάδου και στη συνέχεια, τον Απρίλιο, επανήλθε ζητώντας ενημέρωση για την τύχη του αιτήματος.

Η απάντηση που έλαβε στις 3 Ιουνίου 2026 συνδέει την εκκρεμότητα με το νέο νομοθετικό πλαίσιο. Σύμφωνα με την επιστολή που παραθέτει ο Χαμπής, το Κτηματολόγιο είχε αποστείλει την εκτίμηση ενοικίου στις 9 Απριλίου 2026, ενώ στο μεταξύ είχε τροποποιηθεί η νομοθεσία και δεν προβλεπόταν κληρονομική διαδοχή στα επαγγελματικά υποστατικά.

Το θέμα δεν είναι άσχετο με μια ευρύτερη αλλαγή στη διαχείριση των τουρκοκυπριακών περιουσιών. Η νέα νομοθετική προσέγγιση διαχωρίζει, μεταξύ άλλων, την κληρονομική διαδοχή που αφορά οικιστικές μονάδες από τα επαγγελματικά υποστατικά, ενώ ζητήματα σχετικά με τη μεταβίβαση μισθώσεων έχουν απασχολήσει επανειλημμένα τη Βουλή και την αρμόδια νομοθετική διαδικασία.

Ο Χαμπής, ωστόσο, θέτει ένα διαφορετικό ερώτημα: είναι η Σχολή και το Μουσείο ένα «επαγγελματικό υποστατικό» όπως όλα τα άλλα; «Μπορεί να θεωρείται το μίσθιο μας ως επαγγελματικό υποστατικό», γράφει, «αλλά η Σχολή – Μουσείον Χαρακτικής Χαμπή λειτουργεί στην πράξη ως φιλανθρωπικό ίδρυμα».

«Δεν είχα ποτέ μετοχές στη ζωή μου»

Στις 24 Ιουνίου 2026, σύμφωνα με την αφήγησή του, υποβλήθηκε νέο αίτημα, αυτή τη φορά από κοινού με τη μη κερδοσκοπική εταιρεία, για μεταφορά της μίσθωσης σε αυτήν. Η απάντηση ήταν και πάλι αρνητική, με επιστολή του αρμόδιου λειτουργού ημερομηνίας 20 Αυγούστου 2026.

Ο Χαμπής υποστηρίζει ότι του ζητήθηκε να ιδρύσουν μετοχική εταιρεία και να κατέχει ο ίδιος το 51% των μετοχών, προκειμένου να προχωρήσει η μεταβίβαση. Η πρόταση αυτή, όπως περιγράφει, αποτέλεσε για τον ίδιο το σημείο στο οποίο σταμάτησε να βλέπει περιθώριο συνεννόησης.

«Δεν είχα ποτέ μετοχές στη ζωή μου, ούτε θέλω, ούτε τις έχω ανάγκη», γράφει. «Η ανάγκη μου είναι να εκφραστώ στην Τέχνη και να προσφέρω στον κόσμο ό,τι μπορώ για να ανεβάσουμε το πολιτιστικό επίπεδο αυτού του τόπου».

Και στη μέση 6000 χαρακτικά

Το ενδεχόμενο κλεισίματος της Σχολής και του Μουσείου δεν αφορά μόνο τα κτήρια. Ο Χαμπής αναφέρει ότι στο Μουσείο στα Πλατανίστεια βρίσκονται περισσότερα από 6000 χαρακτικά, από τις αρχές του 16ου αιώνα μέχρι σήμερα, έργα καλλιτεχνών από πολλές χώρες.

Πρόκειται για συλλογή που, όπως επισημαίνει, πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολιτιστικός πλούτος της χώρας.

Η συλλογή περιλαμβάνει έργα διαφορετικών τεχνικών, παλιά βιβλία και χάρτες, εργαλεία, χαραγμένες πλάκες, εκτυπώσεις, φωτογραφικά και άλλα τεκμήρια. Το Δημοτικό Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή στη Λευκωσία, που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με τον Δήμο Λευκωσίας, αποτελεί τη συνέχεια και επέκταση αυτής της προσπάθειας.

Τι συμβαίνει σε έναν πολιτιστικό θησαυρό όταν ο χώρος που τον στεγάζει παύει να είναι διαθέσιμος; Αυτό είναι το ερώτημα που αφήνει ανοιχτό ο Χαμπής όταν γράφει ότι τα έργα του Μουσείου μπορεί να «προσφυγοποιηθούν», όπως προσφυγοποιήθηκε ο ίδιος. Και προχωρά ακόμη περισσότερο: «Και γιατί να μην δωρηθούν όλα τα έργα του Μουσείου σε μια ξένη πολιτισμένη χώρα;»

«Πάρτε τα ερείπια»

Η πιο σκληρή παράγραφος της ανακοίνωσής του αφορά την ίδια τη λογική με την οποία αντιμετωπίζονται οι τουρκοκυπριακές περιουσίες.

Ο Χαμπής δεν αρνείται την ιδιοκτησιακή πραγματικότητα. Αντίθετα, την υπογραμμίζει: «Ποτέ δεν είδαμε εμείς τον χώρο ως περιουσιακό στοιχείο, αφού ανήκει στους Τουρκοκύπριους. Οι δικές μας περιουσίες είναι στα κατεχόμενα…»

Ακριβώς γι’ αυτό, υποστηρίζει, θεωρεί ακατανόητο το γεγονός ότι ένα έργο το οποίο χτίστηκε μέσα σε ερείπια τουρκοκυπριακών περιουσιών και λειτούργησε ως προσφορά προς την κοινωνία δεν μπορεί να βρει μια θεσμική λύση που να εξασφαλίζει τη συνέχειά του.

«Πάρτε τα ερείπια των τουρκοκυπριακών περιουσιών που δεν προστατέψατε, εσείς των αρμοδίων υπηρεσιών», γράφει.

Η παρέμβαση του Διοικητικού Συμβουλίου

Το Διοικητικό Συμβούλιο της μη κερδοσκοπικής εταιρείας «Σχολή – Μουσείον Χαρακτικής Χαμπή» υιοθέτησε ομόφωνα την ανακοίνωση του ιδρυτή της, σε συνεδρία του στις 6 Οκτωβρίου.

Στη δική του ανακοίνωση, το ΔΣ μιλά για «απογοήτευση, αγανάκτηση και οργή» και υποστηρίζει ότι η πολύπλευρη προσφορά της Σχολής και του Μουσείου, όπως και η διεθνής αναγνώριση του Χαμπή, όχι μόνο δεν εκτιμήθηκαν αλλά, κατά την άποψή του, «πολεμήθηκαν» από τον Κλάδο Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών Λεμεσού.

Το ΔΣ ζητά να μεταβιβαστούν τα μισθωμένα κτήρια στη μη κερδοσκοπική εταιρεία, υποστηρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο μπορεί να εξασφαλιστεί η συνέχεια του έργου και να διασφαλιστεί ότι η χρήση των τεμαχίων θα εξακολουθήσει να εξυπηρετεί σκοπούς δημοσίου και πολιτιστικού συμφέροντος.

Ο Χαμπής ξεκίνησε από τα ερείπια για να δημιουργήσει. Τώρα λέει ότι θα επιστρέψει τα ερείπια. «Με αξιοπρέπεια και χωρίς άλλα παρακάλα», καταλήγει. «Εμείς δεν είμαστε για λύπηση. Αυτή η Κύπρος είναι για λύπηση και αυτή την Κύπρο δεν την θέλω».