Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Add philenews.com on Google

Η προσέγγιση της Yayoi Kusama με τον Vincent van Gogh μοιάζει εκ πρώτης όψεως απρόσμενη.

Κι όμως, στο Άμστερνταμ, η γεωγραφική εγγύτητα των μουσείων* όπου φιλοξενείται το έργο τους δημιουργεί σχεδόν αυθόρμητα έναν ενδιαφέροντα διάλογο ανάμεσα σε δύο καλλιτεχνικές προσωπικότητες που, παρά τη χρονική και πολιτισμική απόσταση που τις χωρίζει, φαίνεται να μοιράζονται μια βαθιά συγγένεια, την ασταθή σχέση ανάμεσα στην ψυχική εμπειρία και την ορατή πραγματικότητα.

Η ψυχική διαταραχή του Van Gogh έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών και συχνά αντικρουόμενων διαγνώσεων και ερμηνειών σχετικά με την ιδιαιτερότητα της καλλιτεχνικής του εκφραστικής, ενώ η ίδια η Kusama μίλησε ανοιχτά για τις ψευδαισθήσεις και ιδεοληψίες της, τις οποίες μετασχημάτισε σε καλλιτεχνική δημιουργία.

Εκείνο ωστόσο που καθιστά γόνιμη μια συγκριτικού τύπου προσέγγιση είναι το πώς η ψυχική τους αστάθεια και ευαλωτότητα συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός απολύτως προσωπικού και τόσο αναγνωρίσιμου εικαστικού ιδιώματος. 

Η ποιητική τους ομολογεί μια κοινή διεκδίκηση για τον τρόπο κατανόησης του ορατού που δεν εξαντλείται στην εξωτερική του όψη. Το χρώμα, ο ρυθμός και η επανάληψη γίνονται τα μέσα ανασύνθεσης της ανθρώπινης αντίληψης και της εικαστικής της απόδοσης.

Έτσι η τέχνη τους φαίνεται να λειτουργεί ως ένας μηχανισμός διαχείρισης που διευρύνει τα συμβατικά όρια πρόσληψης του πραγματικού και των δυνατοτήτων ερμηνείας του.

Ακόμη η μεταξύ τους σύγκριση αναδεικνύει την ίδια τη θέση του καλλιτεχνικού υποκειμένου, το οποίο δεν βρίσκεται μόνο απέναντι από τον κόσμο ως παρατηρητής, αλλά βιώνει τη δυνατότητα απορρόφησής του από αυτόν μέσα σε μια απεραντοσύνη που δεν μπορεί να ελέγξει.

Για τον Van Gogh, η φύση είναι μια ενεργή δύναμη. Στα έργα του η χρωματική ύλη που την αποδίδει πάλλεται, περιστρέφεται και μετασχηματίζεται, καθώς οι σπειροειδείς ανελίξεις, οι φωτεινοί κύκλοι και οι κυματιστές γραμμές προσδίδουν στα τοπία του μια κοσμική/ συμπαντική διάσταση με έκδηλη τη συναισθηματική διέγερση.

Η Kusama, αντίστοιχα, αντιμετωπίζει τη φύση ως ένα σύστημα αδιάκοπης γένεσης και μεταβολής. Λουλούδια και κολοκύθες, οργανικές προεξοχές και επαναλαμβανόμενα στίγματα παραπέμπουν σε διαδικασίες πολλαπλασιασμού και ανάπτυξης σε ένα ατέρμονο συνεχές.

Στις εμβυθιστικές της εγκαταστάσεις (Infinity Mirror Rooms), οι καθρέφτες  πολλαπλασιάζουν τα φωτεινά σημεία δημιουργώντας μια παλλόμενη συμπαντική αίσθηση χωρίς χωρική περατότητα.

Η τελετουργία της επανάληψης με πινελιές είναι ένα από τα σημαντικά στοιχεία συνάντησης των δύο καλλιτεχνών καθώς αποτελεί μια θεμελιώδη αρχή οργάνωσης του εικαστικού τους έργου.

Στον Van Gogh η επανάληψη της πινελιάς συγκροτεί την ενότητα των εικόνων του, ενώ στην Kusama η επανάληψη τείνει να υπερβεί την εικόνα και να μετατραπεί σε περιβάλλον, σε μια διαδικασία που περιλαμβάνει και το σώμα του θεατή.

Ένα σημείο πολλαπλασιάζεται, καλύπτει ένα αντικείμενο, επεκτείνεται στον χώρο και τελικά ‘απειλεί’ να καταργήσει τα όρια ανάμεσα στο ένα και τα πολλά, κατασκευάζοντας έναν κόσμο μέσα στον οποίο καλούμαστε να εισέλθουμε.

Για τον Van Gogh το χρώμα αποκτά μια σχεδόν αυτόνομη εκφραστική δύναμη που μας οδηγεί προς τον εσωτερικό παλμό του κόσμου. Το κίτρινο των ηλιοτροπίων, το βαθύ μπλε της νύχτας και οι αντιθέσεις των συμπληρωματικών χρωματικών ποιοτήτων μεταφέρουν συναισθηματικές και συμβολικές εντάσεις.

Το χρώμα γίνεται τρόπος να ειπωθούν όσα η προσπάθεια περιγραφικής ακρίβειας αδυνατεί να εκφράσει, ενώ λειτουργεί και ως αποκάλυψη της κρυμμένης ζωής της ύλης.

Η Kusama χρησιμοποιεί επίσης το χρώμα ως δύναμη που υπερβαίνει την αναπαράσταση. Ωστόσο, στη δική της ποιητική, το χρώμα συνδέεται στενά με την επανάληψη που μέσω αυτής επιτυγχάνεται μια καθολική κάλυψη.

Το κόκκινο, το κίτρινο, το λευκό ή το μαύρο, σε συνδυασμό με τις χαρακτηριστικές βούλες, μετατρέπουν το κάθε τι σε πεδίο αδιάκοπης οπτικής διέγερσης, αποσταθεροποιώντας τα όρια ανάμεσα στο υποκείμενο και το σύμπαν, δηλώνοντας την αδυναμία μας να συλλάβουμε τα όριά αυτού του Κ(κ)όσμου. 

Αναμφίβολα η γειτνίαση των δύο μουσείων στο Άμστερνταμ προσφέρει κάτι περισσότερο από μια ευκαιρία πολιτιστικής περιήγησης.

Γίνεται η αφορμή να συναντήσουμε δύο ποιητικές στις οποίες είναι εμφανής η ψυχική έξαρση των δημιουργών τους, στην προσπάθειά τους να μετατρέψουν το αθέατο σε εικόνα. Ίσως, τελικά, αυτό που τους συνδέει περισσότερο να είναι η ιδέα ότι η τέχνη αποτελεί τόσο έναν τρόπο ολιστικής όρασης του κόσμου, όσο κι έναν τρόπο κατοίκησης εντός του.

  • *Η μεγάλη αναδρομική έκθεση της Yayoi Kusama (1929 – 2026) συνεχίζεται στο Stedelijk Museum στο Άμστερνταμ (11 Σεπτεμβρίου 2026 – 17 Ιανουαρίου 2027) απέναντι από το μουσείο Van Gogh.

Ελεύθερα, 15.11.2026