Τα «Μεσαιωνικά Παραμύθια της Κύπρου» στο Αμάλφι της Ιταλίας

Σε ένα από τα σημαντικότερα διεθνή επιστημονικά φόρουμ για την πολιτιστική κληρονομιά παρουσιάστηκε η κυπριακή πρωτοβουλία που συνδυάζει την αφήγηση, τη μουσική, το θέατρο και την Τεχνητή Νοημοσύνη με τη συμμετοχή των παιδιών.

Τα «Μεσαιωνικά Παραμύθια της Κύπρου» ταξίδεψαν στην Ιταλία, εκπροσωπώντας την Κύπρο στο διεθνές επιστημονικό συμπόσιο για τον ρόλο των τοπικών κοινοτήτων στη διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, που πραγματοποιήθηκε από τις 9 έως τις 11 Νοεμβρίου 2026, στην ιστορική Villa Rufolo, στο Ραβέλλο της ακτής Αμάλφι.

Η δράση παρουσιάστηκε από τον Ειδικό Θεμάτων Τεχνών και Πολιτισμού του Κέντρου Κοινωνικής Καινοτομίας (CSI), Βαγγέλη Γέττο και την αφηγήτρια και θεατροπαιδαγωγό Μαρίνα Κατσαρή, οι οποίοι είναι και οι συνδημιουργοί του εργαστηρίου.

Ένας διεθνής θεσμός με ιστορία έξι δεκαετιών

Το συμπόσιο διοργανώθηκε από τη Διεθνή Επιστημονική Επιτροπή Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ICICH) του ICOMOS, σε συνεργασία με το ICOMOS Ιταλίας και το Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Κέντρο Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Ο ICOMOS (Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών) ιδρύθηκε το 1965, μετά την υιοθέτηση της ιστορικής Χάρτας της Βενετίας το 1964, που διαμόρφωσε τις θεμελιώδεις αρχές της σύγχρονης προστασίας και αποκατάστασης μνημείων. Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς οργανισμούς στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς και επίσημο συμβουλευτικό όργανο της UNESCO για την αξιολόγηση πολιτιστικών μνημείων που προτείνονται για ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Η ICICH ιδρύθηκε το 2005, αναγνωρίζοντας ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν περιορίζεται στα κτίρια και τα αντικείμενα, αλλά περιλαμβάνει τις παραδόσεις, τις αφηγήσεις, τις γνώσεις και τις κοινωνικές πρακτικές που τους προσδίδουν νόημα.

Στο συμπόσιο υποβλήθηκαν, σύμφωνα με τα στοιχεία της διοργάνωσης, 250 επιστημονικές εργασίες από 70 χώρες, ενώ 44 εισηγήσεις περιλήφθηκαν στο επίσημο πρόγραμμα, ανάμεσά τους και η παρουσίαση της κυπριακής ερευνητικής ομάδας. Συμμετείχαν ακαδημαϊκοί, ερευνητές και καλλιτέχνες, μεταξύ άλλων από τη Χιλή, την Κίνα, τον Καναδά, το Μεξικό, τη Σερβία, την Ινδία, την Πολωνία, τον Λίβανο και την Κύπρο. Παρούσα ήταν επίσης αντιπροσωπεία της δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για τον Πολιτισμό.

Όταν τα παιδιά δίνουν ζωή στα μνημεία

Η κυπριακή επιστημονική εργασία, την οποία συνυπογράφουν ο Βαγγέλης Γέττος, η Χριστίνα Χαραλαμπίδου του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και η Μαρίνα Κατσαρή, εξετάζει πώς η μεσαιωνική κληρονομιά μπορεί να προσεγγιστεί μέσα από συμμετοχικά εκπαιδευτικά εργαστήρια.

Τα «Μεσαιωνικά Παραμύθια της Κύπρου», που ξεκίνησαν ως καλλιτεχνική παράσταση, εξελίχθηκαν σε μια βιωματική εκπαιδευτική δράση, συνδυάζοντας την κυπριακή διάλεκτο, τη ζωντανή μουσική, το θέατρο, τη δημιουργική γραφή και τις νέες τεχνολογίες.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η «Συμφωνία του Νερού»: ένας δράκος ελέγχει το νερό ενός φανταστικού μεσαιωνικού βασιλείου και τα παιδιά, αναλαμβάνοντας ρόλους ιπποτών, γεωργών, μάγων, διπλωματών και άλλων κατοίκων, καλούνται να συμβουλεύσουν τη βασίλισσα για την αντιμετώπιση της κρίσης.

Ιδιαίτερη διάσταση της δράσης αποτελεί η διερεύνηση της αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) ως εργαλείου δημιουργικής σύνθεσης και διαχείρισης διαφορετικών προτάσεων. Στόχος είναι η τεχνολογία να λειτουργεί υποστηρικτικά, βοηθώντας στη σύνδεση, αναδιατύπωση και επεξεργασία ακόμη και αντικρουόμενων ιδεών, χωρίς να υποκαθιστά την κριτική σκέψη ή τη δημιουργικότητα των παιδιών. Η επιστημονική εργασία εξετάζει επίσης τις προϋποθέσεις και τους περιορισμούς μιας τέτοιας εφαρμογής, με έμφαση στην ανθρώπινη εποπτεία και στη διατήρηση της αυθεντικής συμμετοχής των παιδιών.

Η έρευνα βασίστηκε σε τέσσερα εργαστήρια που πραγματοποιήθηκαν το 2025, με περίπου 130 παιδιά ηλικίας 7–11 ετών, και στην ανάλυση 88 καταγεγραμμένων προτάσεών τους. Οι απαντήσεις περιλάμβαναν ειρηνικές προσεγγίσεις, ανταλλαγές αγαθών, αλλά και συγκρουσιακές λύσεις, αναδεικνύοντας τη διαφορετικότητα της παιδικής σκέψης.

Τα εργαστήρια πραγματοποιήθηκαν στην Παλαιπάφο, την Αγία Νάπα, τη Λεμεσό και τον Ψευδά.

Η παρουσίαση ανέδειξε μια ουσιαστική δυνατότητα: τα ιστορικά μνημεία και οι παραδόσεις να μην αποτελούν απλώς αντικείμενα παρατήρησης, αλλά ζωντανούς χώρους δημιουργίας, συμμετοχής και διαλόγου με τις νεότερες γενιές, αξιοποιώντας δημιουργικά και τις δυνατότητες των σύγχρονων τεχνολογιών.

Η υλοποίηση της δράσης και της επιστημονικής έρευνας, καθώς και η παρουσίασή της στο διεθνές συμπόσιο του ICOMOS στην Ιταλία, υποστηρίχθηκαν από το Υφυπουργείο Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού.