Λιλιάν Τουράμ: Ο ρατσισμός είναι συστατικό στοιχείο του σύγχρονου κόσμου – Ο πρωταθλητής κόσμου με τη Γαλλία αποκλειστικά στο philenews

Πρωταθλητής κόσμου και Ευρώπης, συγγραφέας, ακτιβιστής. Ο άνθρωπος που έγινε παγκόσμιο σύμβολο φορώντας τη φανέλα της πολυπολιτισμικής Εθνικής Γαλλίας, σήμερα επιμένει να εξετάζει τις σκοτεινές πλευρές εκείνης της ίδιας εθνικής αφήγησης.

Υπήρξε ένας από τους εμβληματικότερους αμυντικούς στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Σε 142 συμμετοχές με τη φανέλα των τρικολόρ, έχει πετύχει και τα δύο, συνολικά, γκολ του στον αξέχαστο ημιτελικό του Μουντιάλ του 1998, γεγονός που του εξασφάλισε παντοτινή δόξα. Σήμερα, όμως, παίζει «φουλ επίθεση» ενάντια στον ρατσισμό και τις ανισότητες. Μετά την αποχώρησή του από το ποδόσφαιρο, το 2008, ίδρυσε το Ίδρυμα Lilian Thuram – Εκπαίδευση κατά του Ρατσισμού, για την Ισότητα. Στο βιβλίο του «Λευκή Σκέψη» (La Pensée blanche), που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αντίποδες, επιχειρεί να αποδομήσει την ιδέα της λευκής ανωτερότητας και να αναδείξει τους ιστορικούς μηχανισμούς που κατασκεύασαν και συντήρησαν τις φυλετικές ανισότητες.

Με αφορμή την έλευσή του στην Κύπρο και την παρουσία του στην 5η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού, ο Λιλιάν Τουράμ αναλύει στον «Φ» τον συστημικό και δομικό χαρακτήρα του ρατσισμού και αναφέρεται στη σημασία της συλλογικής διεκδίκησης και της ισότητας.

–Πότε συνειδητοποιήσατε ότι ο ρατσισμός που βιώνατε δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού φαινομένου; Από την πρώτη κιόλας φορά. Γεννήθηκα στη Γουαδελούπη και έφτασα στο Παρίσι όταν ήμουν εννέα ετών. Στην τάξη μου, στην τελευταία τάξη του δημοτικού, ένα παιδί με αποκάλεσε «βρωμόμαυρο». Όταν επέστρεψα στο σπίτι, μίλησα γι’ αυτό στη μητέρα μου. Μου εξήγησε ότι έτσι είχαν τα πράγματα: ο ρατσισμός υπήρχε και δεν μπορούσε να αλλάξει. Αυτό που ήθελε να μου πει ήταν ότι ο ρατσισμός είναι συστημικός και υπάρχει παντού στην κοινωνία. Έτσι, από την πρώτη εμπειρία μου, κατάλαβα ότι ήταν μια πραγματικότητα με την οποία θα ερχόμουν αργά ή γρήγορα αντιμέτωπος.

–Στη «Λευκή Σκέψη» αναλύετε τον τρόπο με τον οποίο μια ιστορικά κατασκευασμένη αντίληψη περί φυλετικής ανωτερότητας μετατράπηκε σε κυρίαρχο σύστημα αξιών. Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η πιο επικίνδυνη εκδήλωσή της σήμερα; Η βία. Ο ρατσισμός στρέφεται εναντίον ανθρώπων που θεωρούνται κατώτεροι και εξακολουθεί να εκδηλώνεται με βίαιους τρόπους. Δεν πρόκειται, όμως, πάντα για μια βία ορατή. Μπορεί να είναι ανεπαίσθητη, να μην την αντιλαμβάνονται όσοι δεν έχουν βιώσει ή δεν αναγνωρίζουν τον ρατσισμό. Χθες το βράδυ, για παράδειγμα, ήμουν με την ανιψιά μου. Μου είπε ότι είχε πάει με παρέα σ’ ένα εστιατόριο κι ότι τους συμπεριφέρθηκαν άσχημα. Ήταν πολύ στενοχωρημένη. Της είπα ότι, όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, πρέπει να βρίσκουμε το θάρρος να πηγαίνουμε και να εξηγούμε στους ανθρώπους τι συνέβη. Πήγαμε μαζί στο εστιατόριο και μίλησα στους ιδιοκτήτες. Η πρώτη τους αντίδραση ήταν να αρνηθούν να με ακούσουν. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα: δεν θέλουμε να ερχόμαστε αντιμέτωποι με τη βία του ρατσισμού. Η ανιψιά μου, όμως, την είχε υποστεί και είχε κάθε δικαίωμα να υπερασπιστεί τον εαυτό της.

–Πέρα από αυτές τις καθημερινές εκδηλώσεις, πώς συνδέεται ο ρατσισμός με τις πιο ακραίες μορφές βίας και με την οικονομική εκμετάλλευση; Η βία που ασκείται σε ανθρώπους δεν είναι πάντα ορατή, ιδίως σε όσους δεν αντιλαμβάνονται τι σημαίνει ρατσισμός. Υπάρχει η βία που μπορεί να φτάσει μέχρι και τον φόνο. Πριν από λίγες ημέρες στη Γαλλία, ένας λευκός άνδρας πήρε ένα όπλο και πυροβόλησε μαζικά εναντίον μαύρων ανθρώπων. Ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του και υπήρξαν πολλοί τραυματίες. Ο ρατσισμός είναι εδώ, ορατός και υπαρκτός. Υπάρχει ωστόσο και μια άλλη μορφή ρατσισμού, εξίσου υπαρκτή, που δύσκολα γίνεται αντιληπτή. Ζούμε σ’ έναν κόσμο όπου μπορούμε να επικοινωνούμε τώρα μέσω Zoom, να έχουμε κινητά τηλέφωνα και μπαταρίες αλλά σπάνια αναλογιζόμαστε τι κρύβεται πίσω από την παραγωγή τους. Αυτή την άλλη μορφή βίας θα τη διαπιστώσετε, για παράδειγμα, αν πάτε στο Κονγκό. Εκεί ο καπιταλισμός δημιουργεί συνθήκες εκμετάλλευσης των ανθρώπων και αρπαγής των πρώτων υλών. Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς μηχανισμούς που συντηρούν τον ρατσισμό. Γι’ αυτό επιμένω ότι, όταν μιλάμε για ρατσισμό, οφείλουμε να αμφισβητούμε και το οικονομικό σύστημα που τον έχει ανάγκη και τον συντηρεί.

–Σε αρκετές χώρες παρατηρείται ενίσχυση της ακροδεξιάς. Θεωρείτε ότι ο ρατσισμός επιστρέφει ή ότι, πρακτικά, δεν έπαψε ποτέ να αποτελεί δομικό στοιχείο των κοινωνιών μας; Ο ρατσισμός διαμόρφωσε και εξακολουθεί να διαμορφώνει τις κοινωνίες μας εδώ και αιώνες. Αποτελεί συστατικό στοιχείο του σύγχρονου κόσμου, κάτι που γίνεται φανερό αν εξετάσουμε, για παράδειγμα, τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε την ιστορία. Οι άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο είναι γοητευμένοι από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έτσι δεν είναι; Θεωρείται χώρα-πρότυπο, με κυρίαρχη κουλτούρα. Ωστόσο, η χώρα αυτή έχει μια τρομερή ιστορία να αφηγηθεί. Λένε ότι η ήπειρος ανακαλύφθηκε από τον Χριστόφορο Κολόμβο. Πρόκειται για μεγάλο ψέμα. Υπήρχαν ήδη άνθρωποι εκεί. Στη συνέχεια, όσοι έφτασαν εξόντωσαν το 90% του αυτόχθονου πληθυσμού. Η χώρα- πρότυπο, λοιπόν, οικοδομήθηκε πάνω στα αποκαΐδια μιας γενοκτονίας. Υπήρξε αντικατάσταση πληθυσμού, η οποία συνδέεται και με τη βίαιη μεταφορά ανδρών και γυναικών από την Αφρική για να χρησιμοποιηθούν ως σκλάβοι. Ακολούθησε μια ακόμη αντικατάσταση πληθυσμού με την άφιξη των Ευρωπαίων και εν τέλει καταλήξαμε να θεωρούμε ότι πρόκειται για μια χώρα λευκών.

–Πώς επηρεάζει η αποικιοκρατική ιστορία της Ευρώπης τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε σήμερα τις δυτικές αξίες; Αυτή η αφήγηση διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την παγκόσμια ιστορία: τις αποικιοκρατικές επεκτάσεις της Δύσης, την αρπαγή και εκμετάλλευση ανθρώπων και εδαφών. Η δική μου χώρα, η Γαλλία, αποίκισε πολλές περιοχές του κόσμου. Η αποικιοκρατική της δράση ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του 1960. Δηλαδή, μόλις χθες. Σκέφτομαι συχνά ότι ο παππούς μου γεννήθηκε το 1908, μόλις 60 χρόνια μετά την κατάργηση της δουλείας στη Γαλλία. Η μητέρα μου γεννήθηκε το 1947, χρονιά κατά την οποία η χώρα μου, η Γαλλία, εξακολουθούσε να αποικίζει άλλες χώρες. Έναν χρόνο αργότερα, το 1948, επιβλήθηκε το απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική. Οι ίδιες χώρες που αποδέχθηκαν και στήριξαν το απαρτχάιντ συνέβαλαν και στη διαμόρφωση της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Συνεπώς, η διακήρυξη αυτή είναι, πάνω απ’ όλα, μια διακήρυξη των δικαιωμάτων του λευκού ανθρώπου. Καταλαβαίνετε τι εννοώ; Το απαρτχάιντ τερματίστηκε τελικά μόλις στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Επομένως, ο ρατσισμός ήταν πάντοτε παρών.

–Πώς εξηγείτε την αναζωπύρωση του ρατσισμού στις σημερινές κοινωνίες; Η σημερινή αναζωπύρωση του ρατσισμού, που βλέπουμε σαν κάτι καινούριο, συνδέεται με το γεγονός ότι οι μη λευκοί άνθρωποι έχουν πλέον ενσωματωθεί στις δυτικές κοινωνίες και διεκδικούν θέσεις εργασίας υψηλού επιπέδου. Αυτό είναι που γίνεται ανυπόφορο: η επιτυχία τους και η διεκδίκηση θέσεων πέρα από τα χαμηλότερα σκαλοπάτια της επαγγελματικής ιεραρχίας. Όσο παρέμεναν εκεί, δεν υπήρχε ιδιαίτερο πρόβλημα. Η μητέρα μου ήταν καθαρίστρια. Μια μαύρη γυναίκα που εργάζεται ως καθαρίστρια είναι αποδεκτή. Εκείνο που ενοχλεί είναι μια μαύρη γυναίκα που θέλει να προχωρήσει επαγγελματικά, να γίνει στέλεχος, δικηγόρος, γιατρός ή να διεκδικήσει μια υψηλή πολιτική θέση.

–Μπορεί να γίνει πράξη η καθολικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όταν η αξία της ανθρώπινης ζωής και η διεθνής αλληλεγγύη δεν αναγνωρίζονται ισότιμα για όλους; Υπάρχει η βούληση να διευρυνθεί αυτή η έννοια και θεωρώ πολύ σημαντικό να υπάρχει. Πρέπει, όμως, να γνωρίζουμε ότι δεν αποτελεί ακόμη πραγματικότητα και ότι χρειάζεται να εργαστούμε για να γίνει πράξη. Είμαι Γάλλος και το σύνθημα της χώρας μου είναι «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη». Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αξίες αυτές έχουν πλήρως υλοποιηθεί. Σημαίνει, όμως, ότι υπάρχει η βούληση να γίνουν πραγματικότητα. Γι’ αυτό πρέπει να στεκόμαστε στο πλευρό όσων αμφισβητούν τις ανισότητες, ώστε αυτές οι αξίες να μπορέσουν κάποτε να αποκτήσουν ουσιαστικό περιεχόμενο.

–Έχει συμφιλιωθεί πραγματικά η φιλελεύθερη Ευρώπη με την αποικιοκρατική της ιστορία ή εξακολουθεί να αποφεύγει την ουσιαστική αναμέτρηση με το παρελθόν της; Το δυσκολότερο πράγμα για έναν άνθρωπο είναι να βρει το θάρρος να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να αντιμετωπίσει τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο για τον δυτικό άνθρωπο. Θα παρομοίαζα τον δυτικό κόσμο με ένα ναρκισσιστικά διαταραγμένο άτομο: επινοεί ιστορίες για τον εαυτό του, ασκεί βία στους άλλους, αλλά ταυτόχρονα απαιτεί τον θαυμασμό τους και θέλει να τον θεωρούν ανώτερο. Δεν μπορεί, όμως, να αντικρίσει τον εαυτό του, γιατί τότε θα κατέρρεε ο κόσμος που έχει οικοδομήσει. Η Δύση έχει καλλιεργήσει την εικόνα ότι αποτελεί το φως του κόσμου και το λίκνο του πολιτισμού. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη πραγματικότητα: ο δυτικός κόσμος έχει ασκήσει ακραία βία σε άλλους πληθυσμούς, αλλά και στο εσωτερικό του. Γι’ αυτό πρέπει να αφηγηθούμε την ιστορία αυτών των μορφών βίας, ώστε να την απονομιμοποιήσουμε. Άλλωστε, ο ρατσισμός είναι μια μορφή βίας. Η Δύση έχει ουσιαστικά νομιμοποιήσει την ιδέα ότι η βία είναι αποδεκτή. Όσο εξακολουθούμε να την αναπαράγουμε, να την υποδαυλίζουμε και να την εξυμνούμε, στην πραγματικότητα εξυμνούμε τον θάνατο των άλλων. Κι όμως, άνδρες που διέπραξαν σφαγές στις αποικίες εξακολουθούν μέχρι σήμερα να θεωρούνται σπουδαίοι και να τιμώνται. Είναι απίστευτο.

–Αν εξετάσουμε την αποικιοκρατία, μπορούμε να αναγνωρίσουμε τις συνέπειές της και στις σύγχρονες μορφές οικονομικής εκμετάλλευσης; Είναι δύσκολο να αναμετρηθούμε με την αποικιοκρατική ιστορία της Δύσης, γιατί κάτι τέτοιο μας υποχρεώνει να εξετάσουμε και τη συνέχειά της: τι ακολούθησε και τι συμβαίνει σήμερα. Τότε αντιλαμβανόμαστε ότι η βία δεν έχει εκλείψει. Επανέρχομαι στο παράδειγμα των ΗΠΑ καθώς για πολλούς αποτελούν σύμβολο της επιτυχίας του δυτικού κόσμου. Αμερικανικές εταιρείες ιδιωτικοποιούν και αρπάζουν υδάτινους πόρους σε άλλες χώρες, δεσμεύοντας νερό για την ψύξη εγκαταστάσεων αποθήκευσης δεδομένων. Έτσι, οι τοπικές κοινωνίες στερούνται την πρόσβαση σ’ έναν πολύτιμο φυσικό πόρο. Ζούμε σε έναν παρανοϊκό κόσμο! Πρόσφατα έμαθα ότι μια εταιρεία επιχείρησε να ιδιωτικοποιήσει έναν ολόκληρο ποταμό! Μπορείτε να το φανταστείτε; Αυτή είναι μια άλλη όψη του δυτικού κόσμου. Όταν μιλώ για τη Δύση, δεν αναφέρομαι στους ανθρώπους, σε εσάς ή εμένα. Αναφέρομαι στο οικονομικό σύστημα που έχει επικρατήσει: στον καπιταλισμό και στον οικονομικό φιλελευθερισμό. Η υπερθέρμανση του πλανήτη συνδέεται άμεσα μ’ αυτό το μοντέλο. Πρέπει να αντιληφθούμε τη βία που παράγει. Και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους δυσκολευόμαστε να εξετάσουμε το παρελθόν: επειδή, αν το κάνουμε πραγματικά, θα αναγκαστούμε να δούμε καθαρά κι όσα συμβαίνουν σήμερα.

–Στη διάρκεια των διαδηλώσεων στη Γαλλία, πολλοί έσπευσαν να αποδώσουν ευθύνες για επεισόδια βίας σε μετανάστες, μουσουλμάνους και ξένους. Πώς σχολιάζετε αυτή τη στάση; Πρόκειται, καταρχάς, για ένα αφήγημα της ακροδεξιάς και χρειάζεται μεγάλη προσοχή όταν το αναπαράγουμε. Αναρωτιέμαι γιατί υιοθετούμε τόσο εύκολα όσα λέει, ξεχνώντας ότι δεν αποτελούν κατ’ ανάγκην γεγονότα ούτε εκφράζουν τη θέση όλων. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν αναπαράγουν τέτοια συκοφαντικά στερεότυπα. Αφού, όμως, τίθεται το ερώτημα, θα απαντήσω. Πιστεύω ακράδαντα ότι η μεγαλύτερη μορφή βίας στη σημερινή Γαλλία είναι η υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών. Οι άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους γιατί δεν αντέχουν άλλο. Η φτώχεια εξαπλώνεται: περισσότεροι από δέκα εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε συνθήκες φτώχειας και πάνω από τέσσερα εκατομμύρια σε ακατάλληλες συνθήκες στέγασης. Τα νοσοκομεία και τα σχολεία υποβαθμίζονται. Αυτή είναι η πραγματική βία. Και υπάρχει και μια άλλη μορφή βίας που αποσιωπάται: η φοροδιαφυγή των ισχυρών, την ώρα που οι υπερπλούσιοι γίνονται όλο και πλουσιότεροι και το χάσμα με τους φτωχότερους διευρύνεται.

–Γιατί καλλιεργείται πολιτικά η εικόνα του ξένου ως απειλής και ποιον σκοπό εξυπηρετεί; Η εικόνα του ξένου ως απειλής δεν είναι κάτι καινούργιο. Όταν, όμως, ο ξένος δεν βρίσκεται στο στόχαστρο, τότε τη θέση του παίρνει ο φτωχός. Καλλιεργείται η αντίληψη ότι οι φτωχοί είναι εκείνοι που δημιουργούν τα προβλήματα. Πρόκειται για έναν μηχανισμό αποπροσανατολισμού. Σε όλες τις εποχές υπήρχε ταξική πάλη μέσα στην κοινωνία. Για να αποτραπεί αυτή η σύγκρουση, να μη στραφεί η πλειονότητα εναντίον των πλουσιότερων, διεκδικώντας δικαιότερη αναδιανομή του πλούτου, κατασκευάζεται η εικόνα του φτωχού ως υπαίτιου για τα προβλήματα, ως κάποιου ο οποίος δήθεν εκμεταλλεύεται το σύστημα. Ακριβώς ο ίδιος μηχανισμός ενεργοποιείται όταν στοχοποιείται ο ξένος. Παρουσιάζεται ως πηγή των προβλημάτων, ενώ η πραγματική αιτία βρίσκεται στην άδικη κατανομή του πλούτου ανάμεσα σε εκείνους που τον κατέχουν και στην πλειονότητα της κοινωνίας.

–Θεωρείτε ότι η διασημότητα συνεπάγεται υποχρεώσεις απέναντι στην κοινωνία; Πιστεύω ότι η αναγνωρισιμότητα πρέπει να χρησιμεύει σε κάτι. Και, αν πρέπει να χρησιμεύει σε κάτι, αυτό είναι να προσπαθείς να κάνεις την κοινωνία καλύτερη. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί υποχρέωση μόνο των διάσημων. Εκείνο που επιβάλλεται, είτε είσαι διάσημος είτε όχι, είναι να αναλογιστείς σοβαρά σε ποια κοινωνία θέλεις να ζεις. Και πρέπει να ενθαρρύνουμε τους ανθρώπους να προβληματιστούν πάνω σε αυτό.

–Η κατάκτηση του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 1998 ανέδειξε τη γαλλική εθνική ομάδα ως σύμβολο μιας πολυπολιτισμικής και ενωμένης Γαλλίας. Πόσο έχει αντέξει αυτό το όραμα στον χρόνο; Όταν σημειώνεται ένας θρίαμβος, είτε στο ποδόσφαιρο είτε σε οποιονδήποτε άλλο τομέα, όλοι οι άνθρωποι θέλουν να αισθάνονται μέρος του. Ο θρίαμβος ενισχύει, κατά κάποιον τρόπο, την αυτοεκτίμησή τους. Θέλουν να βρίσκονται στην πλευρά των νικητών. Η δική μας νίκη υπήρξε καθοριστική για πολλούς ανθρώπους, στους οποίους μέχρι τότε στερούνταν το δικαίωμα να αισθάνονται Γάλλοι. Εκείνη τη στιγμή, κάποια παιδιά άρχισαν να νιώθουν ότι ανήκουν πραγματικά στη χώρα τους. Μεγάλωσαν, απέκτησαν δικά τους παιδιά και τώρα τα μεγαλώνουν λέγοντάς τους: κάποτε δεν μας θεωρούσαν Γάλλους, σήμερα όμως είμαστε. Βρήκα πολύ όμορφο και θετικό το γεγονός ότι, στις πρόσφατες διαδηλώσεις στη Γαλλία, πολλά παιδιά διαδήλωσαν κρατώντας τη γαλλική σημαία. Αυτό που βιώνουμε σήμερα συνδέεται και με τη στάση αυτής της γενιάς. Θέλουν να δείξουν πόσο Γάλλοι αισθάνονται και διεκδικούν την ισότητα. Δεν δέχονται πλέον να παραμένουν στο περιθώριο και να μη διεκδικούν τίποτα, όπως έκαναν οι προηγούμενες γενιές.

–Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα με πρωταγωνιστές ανθρώπους διαφορετικής καταγωγής και κοινωνικής προέλευσης. Πόσο ευθύνεται το ίδιο το άθλημα για την προστασία τους απέναντι στις διακρίσεις; Οι περισσότεροι ποδοσφαιριστές προέρχονται από φτωχό κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο. Πολλοί έχουν βιώσει από παιδιά διακρίσεις, είτε λόγω του χρώματος του δέρματός τους είτε λόγω της θρησκείας ή της οικονομικής τους κατάστασης. Καθώς μεγαλώνουν, θα πρέπει να βρουν το θάρρος να μιλήσουν για τη δική τους διαδρομή, αλλά και για τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι οικογένειές τους. Με αυτόν τον τρόπο, στον δημόσιο διάλογο θα ακούγονται και οι φωνές ανθρώπων που κάποτε έζησαν στη φτώχεια. Αυτό ακριβώς λείπει από την κοινωνία μας: δεν ακούμε ποτέ τους φτωχούς. Αν τους δίναμε τη δυνατότητα να έχουν δημόσιο βήμα, ίσως ζούσαμε σε μια πιο δίκαιη κοινωνία.

–Οι αθλητικοί, οικονομικοί και πολιτικοί θεσμοί δεν θα έπρεπε να κάνουν περισσότερα για την αντιμετώπιση των διακρίσεων; Κατά κανόνα, οι θεσμοί υπάρχουν για να προστατεύουν την υφιστάμενη τάξη πραγμάτων. Στο ποδόσφαιρο, αυτό που επιδιώκουν είναι να διαφυλάξουν την εικόνα και την εμπορική απήχηση του αθλήματος, παρουσιάζοντας τα πράγματα σαν να πηγαίνουν όλα καλά. Φοβούνται ότι, αν αρχίσουν να μιλούν ανοιχτά για τα προβλήματα, κάποιοι φίλαθλοι ενδεχομένως να απομακρυνθούν από το ποδόσφαιρο, με αποτέλεσμα να μειωθούν τα έσοδά του. Έτσι, πολλοί αποφεύγουν να αντιμετωπίσουν κατάματα την πραγματικότητα της ρατσιστικής βίας στο ποδόσφαιρο. Είναι πάντοτε ευκολότερο και προτιμότερο να αρνείσαι ότι υπάρχει πρόβλημα. Γι’ αυτό πρέπει να πάρουν τον λόγο οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές. Συχνά, είναι αυτοί που μπορούν να πιέσουν τους θεσμούς και να τους αναγκάσουν να αλλάξουν τα πράγματα.

• INFO Ο Lilian Thuram θα βρίσκεται το Σάββατο 21 Νοεμβρίου στις 10π.μ. στην Κεντρική Σκηνή της 5^ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Λεμεσού και θα συμμετάσχει σε ανοιχτή δημόσια συζήτηση με τον εμπειρογνώμονα τεχνών και πολιτισμού του Center for Social Innovation Βαγγέλη Γέττο. Ακολούθως, θα υπογράψει αντίτυπα του βιβλίου του και θα συναντήσει τους αναγνώστες του.

* Θερμές ευχαριστίες στον Βαγγέλη Γέττο για την πολύτιμη συμβολή του στην πραγματοποίηση της συνέντευξης.

Ελεύθερα, 15.11.2026