Μοντέρνα και σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

 

Η τέχνη για τον Βασίλη και την Ελίζα Γουλανδρή αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς τους. Τη συλλογή τους την έχτιζαν σχεδόν πενήντα χρόνια με φροντίδα, υπομονή και πραγματική αφοσίωση, με απώτερη βλέψη, κάποια μέρα, να εκτεθεί στο μουσείο που είχαν κατά νου. Σήμερα παραδίδουν στην Αθήνα τη σημαντική κληρονομιά τους. Έργα κορυφαίων ζωγράφων φιλοξενούνται πλέον στο Μουσείο του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή μετά από τρεις δεκαετίες προσπαθειών. Η συλλογή δισεκατομμυρίων ευρώ βρήκε στέγη σε ένα υπέροχο νεοκλασικό αρχοντικό του 1920. Το πλάνο για επαναπατρισμό της συλλογής Γουλανδρή στην Ελλάδα και έκθεσή της σε ένα σύγχρονο μουσείο είχε αρχίσει το 1992. Για την ίδρυση του Μουσείου είχε ζητηθεί η συνδρομή του κράτους, το οποίο συγκατάνευσε στην παραχώρηση χώρου. Το οικόπεδο βρέθηκε, εκπονήθηκαν σχέδια από τον διάσημο Ιάπωνα αρχιτέκτονα Ι. Μ. Πέι, αλλά το σχέδιο ναυάγησε όταν από τις ανασκαφές προέκυψαν αρχαιότητες. Στη συνέχεια παραχωρήθηκε άλλος χώρος, αλλά υπήρξαν αντιδράσεις από τους περίοικους που ήθελαν τον συγκεκριμένο χώρο να γίνει πάρκο. Ακόμα μία τρίτη πρόταση ναυάγησε, μέχρι η ανέγερση του μουσείου να γίνει σήμερα πραγματικότητα. 

 

 

 

Ο Βασίλης Π. Γουλανδρής (1913-1994) εκτός από επιτυχημένος επιχειρηματίας στον χώρο του εφοπλισμού, ήταν μαζί με τη σύζυγό του, Ελίζα (1917-2000) λάτρης των τεχνών. Μαζί επισκέπτονταν μουσεία και εκθέσεις, ενίσχυαν με χορηγίες πολιτιστικές εκδηλώσεις και υποστήριζαν νέους κυρίως καλλιτέχνες στο ξεκίνημά τους. Ανέπτυξε ιδιαίτερους δεσμούς με επιχειρηματικούς και πολιτιστικούς κύκλους συμβάλλοντας στην ανάπτυξη των διαπολιτιστικών σχέσεων και ανταλλαγών μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας.

 

 

 Το φιλότεχνο ζευγάρι, ένα από τα πιο λαμπερά της διεθνούς ελίτ, επέλεξαν τα συγκεκριμένα έργα με μοναδικό γνώμονα τις προσωπικές προτιμήσεις τους και τους δικούς τους αισθητικούς κώδικες. Η ζωγραφική (κατά κύριο λόγο της École de Paris) αποτέλεσε το κατεξοχήν αντικείμενο των ενδιαφερόντων τους, συνδέοντάς τους με καλλιτεχνικούς κύκλους του μεταπολεμικού Παρισιού, ενώ παράλληλα, χρησιμοποιώντας το ανεπτυγμένο καλλιτεχνικό τους αισθητήριο, πρόβαλλαν νέους Έλληνες εικαστικούς, βοηθώντας τους να εξελίξουν την τέχνη τους και να διευρύνουν τους καλλιτεχνικούς τους ορίζοντες.

Tην κύρια θέση στη συλλογή κατέχει η μοντέρνα και η σύγχρονη τέχνη, ευρωπαϊκή κυρίως, με έργα που χρονολογούνται από την περίοδο 1880-1980. Στον 1ο και 2ο όροφο του κτηρίου, εκτίθενται έργα των σπουδαιότερων καλλιτεχνών αυτής της εποχής, όπως των El Greco, Paul Cézanne, Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Claude Monet, Edgar Degas, Pablo Picasso, Henri de Toulouse-Lautrec,, Joan Miró, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Jackson Pollock, Francis Bacon, Alberto Giacometti, Giorgio de Chirico και άλλων.

 

Κεντρικό πρόσωπο αυτής της συνύπαρξης καλλιτεχνών είναι ο Paul Cézanne, για τον οποίο ο Picasso έλεγε ότι «ήταν ο πατέρας όλων μας», ενώ ο Giacometti θεωρούσε πως ήταν ο μοναδικός, μαζί με τους Βυζαντινούς, που ήξερε να σχεδιάζει. Επιπλέον, είναι ο πρώτος μοντέρνος ζωγράφος που εντάχθηκε στην υπό διαμόρφωση συλλογή του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή. Έκτοτε υφάνθηκε ένας ιστός που αγκάλιασε όλους τους προαναφερθέντες ζωγράφους και γλύπτες οι οποίοι, ανάλογα με τη γενιά τους, διασταυρώνονται, συνδέονται με δεσμούς φιλίας, συγκρούονται ή αλληλοεπηρεάζονται. Ο Βασίλης και η Ελίζα Γουλανδρή, αν και μπορούσαν να ζητήσουν τη γνώμη ειδικών της τέχνης, θέλησαν να επιλέγουν τα έργα τους με το δικό τους, υποκειμενικό, κριτήριο. Έτσι, όπως μας ενημερώνουν οι υπεύθυνοι του Μουσείου, συνήθιζαν να παραπέμπουν μέσω των επιλογών τους σε φανταστικούς, ως επί το πλείστον διαλόγους μεταξύ αυτών των καλλιτεχνών: ο Rodin, που επί χρόνια επιθυμούσε να εκθέσει μαζί με τον Monet και κατάφερε να πραγματώσει την επιθυμία του· ο Kandinsky, που δέχτηκε το πρώτο εικαστικό του κλονισμό μπροστά και πάλι στον Monet· ο Gauguin, που δεν πούλησε τον αγαπημένο του Cézanne παρά μόνο όταν σχεδόν δεν είχε τα προς το ζην πια να φάει· ο Toulouse-Lautrec, που ανέφερε ως μοναδικό του πρότυπο τον Degas· ο Van Gogh, που τόσες ελπίδες έτρεφε για τη συγκατοίκησή του με τον Gauguin, προτού η ψυχική του υγεία κλονιστεί· ο Klee, που έζησε τις ίδιες ζοφερές ώρες με τον Kandinsky όταν έκλεισε το Bauhaus· o Braque, που βρισκόταν στη Νορμανδία μαζί με τον Léger όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος, το 1939· ο Miró και ο Giacometti, που αντιτάχθηκαν σθεναρά, καθένας με το δικό του τρόπο, στους κανόνες του σουρεαλισμού που είχε επιβάλει ο André Breton· ο De Chirico και ο Hélion, που επέλεξαν να κινηθούν ενάντια στο ρεύμα και  να επιστρέψουν σε μια πιο συμβατική ζωγραφική, πληρώνοντας την επιλογή τους με το τίμημα της απομόνωσης. Και βεβαίως ο Picasso, ο δημιουργός, ο επαναστάτης, που αφομοίωσε όλες τις αισθητικές αναφορές του και τις απέδωσε με τρόπο όχι μόνο νεωτεριστικό, αλλά και εντελώς προσωπικό.

 

Την περιδιάβαση συμπληρώνουν δύο αίθουσες αφιερωμένες σε Έλληνες καλλιτέχνες, μοντέρνους και σύγχρονους, στον 3ο και 4ο όροφο. Από τις απαρχές της συγκρότησης της συλλογής τους, ο Βασίλης και η Ελίζα Γουλανδρή επιθυμούσαν διακαώς να δώσουν μία ξεχωριστή θέση σε συμπατριώτες τους όπως ο Γιώργος Μπουζιάνης, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Γιάννης Μόραλης, ο Μιχάλης Τόμπρος. Έδωσαν μάλιστα στο διοικητικό συμβούλιο του Ιδρύματος την κατευθυντήρια οδηγία να συνεχίσουν να στηρίζουν τους νέους Έλληνες καλλιτέχνες με τη χορήγηση υποτροφιών για σπουδές, αλλά και με τον εμπλουτισμό της συλλογής με νέα έργα.
Εκτός από τα εμβληματικά έργα της συλλογής που παρουσιάζονται στο σύνολό τους και θα εκτίθενται μόνιμα, άλλα επίσης σημαντικά έργα θα εκτίθενται εκ περιτροπής προκειμένου όλη η συλλογή να τεθεί σε κοινή θέαση. 

 

Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή σεβάστηκε επίσης την επιθυμία των ιδρυτών για μια αίθουσα αφιερωμένη στη σημαντική συλλογή τους από γαλλικά έπιπλα υπογεγραμμένα από τους διασημότερους ébénistes και αντικείμενα τέχνης, χρονολογούμενα από τον 18ο αιώνα, καθώς και κινεζικά αντικείμενα τέχνης από νεφρίτη ή πορσελάνη. 

 

 

Στον όροφο του πρώτου υπογείου υπάρχει ο χώρος που προορίζεται για τις περιοδικές εκθέσεις. Η πρώτη θα φιλοξενηθεί το φθινόπωρο του 2020.

Με την έναρξη του μουσείου εγκαινιάστηκε και ο μηνιαίος προγραμματισμός των εκδηλώσεών του. Μουσικές συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, συζητήσεις, δράσεις για ενήλικες και παιδιά, καθώς και εκπαιδευτικά εργαστήρια συμπληρώνουν τη φιλοσοφία του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, με μία σειρά πρωτότυπων εκδηλώσεων που εντάσσονται αρμονικά στον μουσειακό χώρο.

 

Τη λειτουργία της ξεκινά και η Βιβλιοθήκη του μουσείου, με 6.000 τόμους με θέματα από το ευρύ φάσμα των τεχνών. Ο κατάλογος της Βιβλιοθήκης συμπεριλαμβάνει μεταξύ άλλων μονογραφίες, καταλόγους εκθέσεων και περιοδικά τέχνης που θα είναι διαθέσιμα στο κοινό για ανάγνωση στον χώρο του αναγνωστηρίου. 

Στο μουσείο, το οποίο έχει συνολική επιφάνεια 7.250 τ.μ. και εκτείνεται σε 11 ορόφους, εκτός από τους εκθεσιακούς χώρους, λειτουργούν ακόμα ένα πωλητήριο και ένα café – εστιατόριο, παιδικό εργαστήριο, καθώς κι ένα σύγχρονων προδιαγραφών αμφιθέατρο, 190 θέσεων. 

Φιλgood, τεύχος 248.