«Ανοικτή επιστολή προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας:
Κατηγορώ τους σατανικούς δράστες.
Κατηγορώ τον εισαγγελέα.
Κατηγορώ τους συνένοχους του εγκλήµατος.
Κατηγορώ, όσους παραβιάζουν το δίκαιο.»
Πρόκειται για μέρος της επιστολής (13/1/1898) του Εµίλ Ζολά που δημοσιεύτηκε στην πρώτη σελίδα εφηµερίδας (έγινε ανάρπαστη) σχετικά µε την υπόθεση Ντρέιφους˙ µία δικαστική πλάνη που συντάραξε τη Γαλλία και χώρισε τη χώρα σε δύο στρατόπεδα. Ο Ζολά κατάγγειλε όλους όσοι συµµετείχαν στη λανθασµένη καταδίκη µε την κατηγορία της προδοσίας σε ισόβια κάθειρξη και πλήρη αποµόνωση στην εξορία, του εβραϊκής καταγωγής Γάλλου λοχαγού του πυροβολικού, Άλφρεντ Ντρέιφους. Είναι ένα σπουδαίο κείμενο, µία ανιδιοτελής πράξη που έμεινε στην ιστορία ως υπέρτατη πολιτική πράξη υπέρ της δικαιοσύνης. Ο σπουδαίος Γάλλος συγγραφέας οδήγησε έτσι την υπόθεση Ντρέιφους στο εφετείο παρά τις αντιδράσεις του υπουργείου Στρατιωτικών, χωρίς αποτέλεσμα όμως, αφού προσάφθηκαν καινούργιες κατηγορίες. Ο Ζολά, µε τη κατηγορία της συκοφαντίας, καταδικάστηκε σε φυλάκιση ενός χρόνου και μεγάλο χρηματικό πρόστιμο. Ο Ντρέιφους µετά από συνεχείς δικαστικές διαµάχες κατάφερε να αθωωθεί το 1906.
Ο Ντρέιφους πέθανε στις 12/7/1935 (76 ετών). Την ίδια ημερομηνία (12/7/2023), ανήμερα της επετείου κατάταξης στην Εθνική Φρουρά του Θανάση Νικολάου (12/7/2005), πραγματοποιήθηκε μαζική διαμαρτυρία για δικαιοσύνη έξω από τη Νομική Υπηρεσία. Πλήθος κόσμου φώναζε «όχι στη συγκάλυψη, όχι στη διαφθορά».
Η μητέρα του Θανάση, Αντριάνα, με «οργή για εμπλεκόμενους, πόνο, θλίψη» ζήτησε διαλεύκανση της δολοφονίας και καταδίκη των υπευθύνων. Ο Θανάσης βρέθηκε νεκρός κάτω από γέφυρα και αρχικά χαρακτηρίστηκε αυτοχειρία. Η μητέρα, που της είχε εκμυστηρευτεί ότι δεχόταν bullying και φοβόταν συγκεκριμένα άτομα ότι θα του έκαναν κακό, δεν δέχτηκε ποτέ την εκδοχή της αυτοκτονίας. Μετά από χρόνια αγώνα η μάνα πέτυχε την εκταφή και αποδείχτηκε ότι επρόκειτο για δολοφονία.
Η ιδέα ότι κάποιοι σκότωσαν ένα παλληκάρι που ήρθε απο την Αυστραλία να υπηρετήσει την θητεία του και δεν τιμωρήθηκαν ποτέ μας ενοχλεί όλους διότι το περί δικαίου αίσθημα καταπατάται βίαια.
Το περί δικαίου αίσθημα υπάρχει μέσα μας από την παιδική ηλικία, υπάρχει ακόμα και στα ζώα.
Η δικαιοσύνη αποτελεί μια απο τις ανθρώπινες «σταθερές». Στο βιβλιο «Human Universals» (1991), ο Αμερικανός καθηγητής ανθρωπολογίας Donald Brown ισχυρίζεται ότι οι ανθρώπινες «σταθερές» αποτελούν «εκείνα τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας, του πολιτισμού, της γλώσσας, της συμπεριφοράς και του ψυχικού κόσμου» που, όπως ισχυρίζεται, υπάρχουν σε όλες τι κοινωνίες.
Ο μακρύς κατάλογος των ανθρώπινων «σταθερών» (400), που πολυσυζητήθηκε, ερμηνεύεται από τον Brown (και τον Steven Pinker) ως απόδειξη για διανοητικές προσαρμογές στην κοινωνική ζωή του ανθρώπου στην εξελικτική ιστορία του είδους μας. Όλες οι κοινωνίες που καταγράφηκαν διαχρονικά στην ιστορία, φαίνεται να έχουν σε εκπληκτικό βαθμό κοινά χαρακτηριστικά π.χ. φόβο για τα φίδια, ρομαντική αγάπη, χιούμορ, αναταλλαγή αγαθών, πένθος για τους νεκρούς (Steven Pinker, «The Blank Slate»). Ο πάσα γης άνθρωπος έχει τις ίδιες εκφράσεις προσώπου για διάφορα συναισθήματα. Σημαντική ανθρώπινη «σταθερά» είναι το περί δικαίου αίσθημα.
Ο καθηγητής Paul Bloom απέδειξε ότι ακόμα και μωρά 6-10 μηνών μπορούν να κρίνουν τη συμπεριφορά κάποιου. Πρώτα τους έδειξε ένα βίντεο με τρία ανθρωπόμορφα σχήματα, όπου ενώ το ένα προσπαθούσε να ανεβεί ένα λόφο, το μεν ένα το έσπρωχνε κάτω ενώ το άλλο το βοηθούσε. Ακολούθως έβαλε τα δύο τελευταία σχήματα σε ένα δίσκο και τα μωρά επέλεγαν συστηματικά αυτό που βοηθούσε. Με τον τρόπο τους τα μωρά καταδίκαζαν την αντικοινωνική συμπεριφορά. Συμπέρασμα ότι προϋπάρχει το κριτήριο σωστό/λάθος, δίκαιο/άδικο, ένα έμφυτο πλεονέκτημα ώστε να μπορεί να επιβιώσει ένα μωρό στον κόσμο.
Ο βιολόγος Fransde Waal και η Sarah Brosnan απέδειξαν, ότι και τα ζώα έχουν έμφυτο το περί δικαίου αίσθημα. Σε ένα πείραμα έβαζαν χιμπατζήδες να εκτελούν ένα έργο και ανταμοίβονταν με ένα μικρό μεζέ. Όταν όμως είδαν ότι άλλοι χιμπατζήδες έπαιρναν για το ίδιο έργο μεγαλύτερο μεζέ οι πρώτοι αντέδρασαν, πέταξαν κάτω το δικό τους και κήρυξαν απεργία.
Στον τεχνολογικό μύθο των αρχαίων, κατά τον Πρωταγόρα (Πλάτων), ο βοηθός του Δία, Προμηθέας, συνειδητοποίησε μετά τη δημιουργία του ανθρώπινου γένους, ότι είχαν πλάσει ένα άοπλο, ανυπόληπτο και ανυπεράσπιστο κατασκεύασμα που δεν μπορούσε να επιβιώσει. Πήγε λοιπόν στον παπά Δία και του είπε τους ενδοιασμούς του, οπότε αυτός έδωσε στους ανθρώπους τη δυνατότητα να συμπληρώσουν τις φυσικές τους δυνατότητες με τεχνητά μέσα (τεχνολογία). Τους δώρησε την έντεχνο σοφία, την τεχνογνωσία και πυρ (ενέργεια) που τα πήραν από την Αθηνά και τον Ήφαιστο αντίστοιχα. Η δωρεά για τη συμπλήρωση των αδυναμιών των φυσικών μέσων με τεχνογνωσία δόθηκε στους διάφορους τεχνίτες κατά ειδικότητα.
Όμως όταν οι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν στις πόλεις προέκυψε μεγάλο πρόβλημα διότι δεν μπορούσαν να διαχειριστούν τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, καυγάδιζαν και υπήρχαν βίαιες συγκρούσεις οπότε άρχισαν να εγκαταλείπουν την πόλη, να διασκορπίζονται πάλι. Τότε ο Ζευς ανέλαβε να κάνει διόρθωση της δημιουργίας, αναγνωρίζοντας τα σφάλματα της πρώτης και πρόσφερε την αξία του αλληλοσεβασμού, της συναίσθησης ευθύνης και δικαιοσύνης («αιδώ», «δίκη»). Ο Ερμής που μοίραζε τα νέα δώρα, ρωτά το Δία σε ποιούς να τα δώσει. «Να τα μοιράσω όπως μοίρασα τις τέχνες;» δηλαδή σε μερικούς για κάθε τέχνη. Και ο Δίας απαντά: «σε όλους να τα δώσεις, αν το αίσθημα του αλληλοσεβασμού και της δικαιοσύνης δεν το έχουν όλοι, δεν γίνεται πόλις» και αυτό αντίθετα με τις τεχνικές γνώσεις, που είναι κτήμα μόνο των ειδικών.
Η μαζική διαμαρτυρία μας κάνει να ελπίζουμε…
