Την περασμένη Παρασκευή, φιλοξένησα στο ραδιόφωνο (ΕΡΤ) τον κ. Αλέξανδρο Διακόπουλο, Αντιναύαρχο εν αποστρατεία, π. Σύμβουλο Εθνική Ασφαλείας του Πρωθυπουργού, και τώρα διευθυντή Διεθνούς Αναπτυξιακής Βοήθειας στο ΥΠΕΞ.
Με αφορμή την συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο Βίλνιουζ, διερευνήσαμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα μπορούσε να ξεκινήσει μια συζήτηση για την βασική διαφορά Ελλάδας Τουρκίας, την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών (ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα).
«Από πού ξεκινάει μια τέτοια συζήτηση;», τον ρώτησα.
«Στο ότι υπάρχουν δύο χώρες στην ίδια γεωγραφική περιοχή, παντρεμένες από τη γεωγραφία! Δηλαδή με την Τουρκία πρέπει να βρεις τρόπο να συνυπάρξεις. Διότι δεν μπορεί να φύγει από την περιοχή, κι’ ούτε εσύ να έχεις γείτονα τη Σουηδία», απάντησε, θυμίζοντας ότι η Τουρκία είναι και μια αναθεωρητική δύναμη.
«Αντελήφθη κάποια στιγμή ότι με τη Συνθήκη της Λωζάνης και με τον τρόπο που προχωράει το θέμα των θαλασσίων ζωνών θα βρισκόταν αποκλεισμένη από μεγάλες περιοχές, σε όλο σχεδόν το Αιγαίο, αλλά και στην Αν. Μεσόγειο. Κι αποφάσισε από τη 10ετία του 70 να προσπαθήσει αυτό να το αντιμετωπίσει αμφισβητώντας κατά κάποιο τρόπο όλο το δίκαιο πάνω στο οποίο είχε στηριχθεί από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης, μέχρι το 70, η συνύπαρξη των δύο χωρών», συνέχισε.
Το διεθνές σύστημα είναι άναρχο, υπό την έννοια ότι δεν υπάρχει μια υπέρτατη αρχή στην οποία μπορεί κανείς να προσφύγει, και αυτή να εφαρμόσει το νόμο, πρόσθεσε ο κ. Διακόπουλος. «Τίποτα δεν έχεις κατοχυρώσει και τίποτα δεν υπάρχει αν δεν προέρχεται είτε από μια διεθνή συμφωνία, με ευρεία μάλιστα αποδοχή, είτε από απόφαση Διεθνούς Δικαστηρίου, της Χάγης ή ενδεχομένως του Αμβούργου»
«Κάθε συμφωνία, εμπεριέχει μέσα της τον συμβιβασμό. Ξεκινάς από μια αρχική θέση «Α» εσύ, ό άλλος από μια θέση «Β», κι προχωράς, έχοντας πάντοτε πυξίδα σου ότι η λύση του προβλήματος είναι προτιμότερη από το να μπει «στην κατάψυξη και βλέπουμε».
Όπως συμβαίνει κοντά 50 χρόνια τώρα με το Κυπριακό…
Στη συνέντευξη του στο Σκάι, επιστρέφοντας από Λιθουανία, ο Πρωθυπουργός είπε ότι για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών θα υπάρξουν αναγκαστικά υποχωρήσεις.» Όχι από αυτά που έχουμε, αλλά από αυτά που δυνητικά θα θεωρούσαμε εμείς ότι είναι το ακρότατο όριο στο οποίο θα μπορούσαμε να φτάσουμε προκειμένου να συμφωνήσουμε».
Ο συνομιλητής μου αναφέρθηκε εδώ σε ένα βιβλίο του William McNeill, «Η Μεταμόρφωση της Ελλάδος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο». Στην αρχή-αρχή γράφει ότι οι Έλληνες γενικά δεν πιστεύουν σε συμφωνίες. Γιατί, ακόμα κι αν είναι επωφελείς και για τα δύο μέρη, θεωρούν πως ο ένας έχει επωφεληθεί περισσότερο από τον άλλον.
Κάτι μας θυμίζει αυτό! Συνέβη άπειρες φορές και στην Κύπρο!
«Θεωρούμε τον συμβιβασμό κάτι κακό. Και πιστεύουμε ότι ο ασυμβίβαστος είναι «κάτι σπουδαίο». Όμως, σε ένα διεθνές σύστημα, όπου οι σχέσεις προχωρούν και οι συμφωνίες γίνονται μέσω συμβιβασμών, και κατοχυρώνεις δικαιώματα μέσω των συμφωνιών, πρέπει να καταλάβουμε ότι ο συμβιβασμός είναι κομμάτι των διεθνών σχέσεων, απαραίτητο».
Τόλμησα την παρατήρηση ότι εάν είχαμε κάνει μερικές υποχωρήσεις σε θέματα που προέκυψαν στις όχι λίγες διαπραγματεύσεις του Κυπριακού, ίσως να είχαμε συμφωνία. Πιθανώς και καλύτερη από όποια έρθει μελλοντικά, σύμφωνα με τα νέα δεδομένα…
«Θα είχαμε την Αμμόχωστο σίγουρα, μπορεί και περισσότερα. Αλλά για να μην παίρνουμε μόνο την Κύπρο ως παράδειγμα, που έχει για μας μια συναισθηματική φόρτιση, ας δούμε στις αρχές του 21ου αιώνα, επί Κλίντον, με πίεση των Αμερικανών είχαν φτάσει στο «παρά ένα» του συμβιβασμού μεταξύ Συρίας-Ισραήλ τότε, για να πάρει πίσω η πρώτη τα Υψίπεδα του Γκολάν. Η συμφωνία ναυάγησε για 100 μέτρα! Γιατί οι Ισραηλινοί δεν τους έδιναν την πρόσβαση στην λίμνη Τιβεριάδα. Ο Άσαντ θυμόταν με νοσταλγία που όταν ήταν παιδί τον πήγαινε εκεί η γιαγιά του και έκανε μπάνια!»
Ασυμβίβαστος! Και ο Άσαντ! Και τώρα, όπως έχουν τα πράγματα, τα Υψίπεδα του Γκολάν δεν θα τα πάρει η Συρία. Πρώτα θα σβήσει ο Ήλιος…»
«Άρα κάποια στιγμή πρέπει να ξέρεις πώς θα διασφαλίσεις τα κυριαρχικά σου δικαιώματα, και ποια είναι η ώρα που θα πρέπει να κάνεις το βήμα.»
Όπως και νάχει, λέει ο Διακόπουλος, τρία πράγματα πρέπει να έχουμε υπ’ όψη μας. Κατ’ αρχάς για τις διαφορές της Ελλάδος με την Τουρκία, Που μάλλον αφορούν και το μονίμως στάσιμο Κυπριακό πρόβλημα:
1. Οι όροι με τους οποίους τίθεται η συζήτηση. Εδώ, η Ελλάδα ορθώς θεωρεί ότι είναι το Διεθνές Δίκαιο. Αλλά όπως είπαμε προηγουμένως, και αυτό έχει μέσα του κάτι πολιτικό, που μπορεί να ερμηνευτεί «έτσι», αλλά και «αλλιώς».
2. Ποιες είναι οι εναλλακτικές; Δηλαδή, λες «εάν δεν τα βαρώ, ποια είναι η εναλλακτική;». Μεγάλη συζήτηση σηκώνει αυτό, εάν η εναλλακτική σημαίνει ότι θα είμαι μονίμως σε μία κατάσταση έντασης. Και,
3. Ο παράγοντας «χρόνος», πώς επιδρά; Και όσον αφορά το timing, αλλά και τον χρόνο που έχει μεσολαβήσει από τότε που υπάρχει το πρόβλημα. Πχ, η Τουρκία πριν από 40 χρόνια είχε 3πλάσιο ή και 4πλάσιο πληθυσμό από την Ελλάδα, και 1,5 φορά το ΑΕΠ της. Τώρα έχει 9πλάσιο πληθυσμό, και 4πλάσιο ΑΕΠ.
