Σας έτυχε σε περίοδο καύσωνα να περπατήσετε ξυπόλητοι στα μαρμαράκια, σίγουρα νιώθετε δροσιά και ανακούφιση. Τώρα υπάρχει και η επιστημονική εξήγηση.
Ο καύσωνας είναι παρατεταμένη περίοδος με ασυνήθιστα ψηλές θερμοκρασίες για μια ορισμένη περιοχή, είναι πολύ χειρότερα αν συνοδεύεται από ψηλή υγρασία. Καύσωνας ορίζεται ανάλογα με το κλίμα της περιοχής, τις φυσιολογικές για την εποχή θερμοκρασίες επειδή κάποιες θερμοκρασίες που μπορεί να θεωρούνται φυσιολογικές σε μια περιοχή, μπορεί να θεωρηθούν καύσωνας σε ψυχρότερες περιοχές. Στην Κύπρο μιλούμε για καύσωνα για θερμοκρασίες 400C και άνω.
Οι καύσωνες προκαλούν καταστροφικές ζημιές στις σοδειές και αυξημένη χρήση ενέργειας εξαιτίας των κλιματιστικών.
Αυτό το καλοκαίρι κύματα καύσωνα έπληξαν την Ευρώπη, Βόρειο Αμερική και Ασία. Στο Βόρειο ημισφαίριο έχουν καταγραφεί απίστευτα ψηλές θερμοκρασίες, οι ψηλότερες στη σύγχρονη ιστορία. Η κλιματική αλλαγή είναι μια παγκόσμια ανθρωπογενής κρίση που οφείλεται κυρίως στις εκπομπές αερίων που παγιδεύουν την θερμότητα, που προκαλούνται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων. Η θερμοκρασία του πλανήτη έχει αυξηθεί.
Στην Ευρώπη σε αρκετές πόλεις έχουν δημιουργηθεί σταθμοί δροσισμού των κατοίκων. Πέρσι καταγράφηκαν 61.000 θάνατοι στην Ευρώπη λόγω καύσωνα.
Στο Φοίνιξ Αριζόνα, ΝΔ επαρχία των ΗΠΑ, ο παρατεταμένος καύσωνας κατάγραψε θερμοκρασίες μέχρι 490C. Οι ψηλές θερμοκρασίες μπορεί να αποβούν εξαιρετικά επικίνδυνες αφού μπορεί να προκαλέσουν τον θάνατο (χιλιάδες πεθαίνουν στις ΗΠΑ κάθε χρόνο από θερμοπληξία).
Στο Ιράν η θερμοκρασία έφτασε σε κάποιες περιοχές στους 670C, θερμοκρασία που δεν μπορεί να αντέξει ο άνθρωπος.
Αν προσθέσουμε τις πυρκαγιές δασών στον Καναδά, πλημμύρες στην Ινδία και αλλού μπορούμε να πούμε ότι ο καιρός τρελάθηκε ή μάλλον τον τρελάναμε.
Το ακραίο καιρικό φαινόμενο του καύσωνα, είναι επικίνδυνο για τη ζωή αφού με την υπερθέρμανση του ανθρωπίνου σώματος, προκαλείται θερμοπληξία και θάνατος. Η κανονική θερμοκρασία του σώματός μας είναι γύρω στους 370C, δεν λειτουργούμε κανονικά όταν η θερμοκρασία ξεπεράσει τους 400C, είναι επικίνδυνο. Είμαστε θερμόαιμα θηλαστικά που το μεγαλύτερο μέρος του σώματος καλύπτεται από τρίχες. Στον άνθρωπο οι τρίχες είναι πιο λεπτές, αραιές, μικρές και κοντές. Οι τρίχες δυσκολεύουν την απώλεια θερμότητας.
Η θερμοπληξία είναι η κλινική κατάσταση που χαρακτηρίζεται απο σταθερή αύξηση της θερμοκρασίας σώματος πάνω από 40-41oC (π.χ. ηλίαση). Είναι βαριά κλινική κατάσταση που προσβάλλει συνήθως ηλικιωμένα και εξασθενημένα άτομα. Το σώμα μας προσπαθεί να ρίξει τη θερμοκρασία στα κανονικά επίπεδα, αν αποτύχει μπορεί να οδηγηθεί σε θερμική εξάντληση και θερμοπληξία. Η ζέστη μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής για άτομα με καρδιακές και αναπνευστικές παθήσεις. Συμπτώματα θερμοπληξίας: κράμπες στους μυς της κοιλιάς και των ποδιών, κοκκίνισμα δέρματος, έλλειψη ιδρώτα, παραζάλη ή λιποθυμία και σπασμούς που οδηγούν σε σοκ. Η θερμοπληξία απαιτεί γρήγορο δρόσισμα του σώματος.
Ακόμα και σε πιο χαμηλές θερμοκρασίες, όταν π.χ. τρέξουμε, νιώθουμε άβολα, ιδρώνουμε, λαχανιάζουμε και απλά θέλουμε να δροσιστούμε άμεσα. Μερικοί ρίχνουν κρύο νερό πάνω τους, πίνουν υγρά. Άλλοι βγάζουν τα παπούτσια και περπατούν ξυπόλυτοι στα μαρμαράκια. Και οι δύο μέθοδοι είναι αποτελεσματικές.
‘Εχει σημασία να προστατεύσουμε τον εαυτό μας, να προλάβουμε την υπερθερμία.
Και εδώ πάλι μας βοηθά η επιστήμη. Το σώμα μας διαθέτει μυστική μέθοδο ψύξης όπως μας εξηγούν οι επιστήμονες. Ίσως να γνωρίζετε τη μέθοδο εμπειρικά αφού σίγουρα θα έχετε περπατήσει ξυπόλητοι στα μαρμαράκια νιώθοντας ανακούφιση.
Επειδή τα πάντα «εν σοφία εποίησε», ο οργανισμός μας διαθέτει μια βαλβίδα έκτακτης ανάγκης εκτόνωσης θερμότητας με μείωση θερμοκρασίας, τα ειδικά αιμοφόρα αγγεία (αρτηριοφλεβικές αναστομώσεις) στα οποία το αίμα κυλά κάπως πιο γρήγορα. Τα βρίσκουμε στις παλάμες, στα πέλματα και στο πάνω μέρος του προσώπου. Όταν για παράδειγμα κάποιος αθλείται ζεστό αίμα διοχετεύεται στις περιοχές αυτές που αν ψυχθούν έχουν ως αποτέλεσμα την αίσθηση δροσιάς. Αυτό αποδείχθηκε και με επιστημονικά πειράματα.
Τα πέλματα των ποδιών και οι παλάμες των χεριών είναι κλειδιά για γρήγορη ψύξη. Κάποιοι αθλητές ήδη χρησιμοποιούν ειδικά γάντια ψύξης για να συνέλθουν γρήγορα μετά από ζεστή προπόνηση. Τέτοια γάντια ψύξης κυκλοφορούν στο εμπόριο π.χ. amazon.
Η ιατρική σχολή του Πανεπιστημίου Stanford (Dennis Grahn) έχει ήδη εκδώσει σχετική ανακοίνωση για την αποτελεσματικότητά των γαντιών. Όπως εξήγησε η καθηγήτρια βιολογίας Craig Heller, ειδική στη ρύθμιση θερμοκρασίας θηλαστικών, όλα τα θηλαστικά (και ο άνθρωπος) διαθέτουν στα μη τριχωτά μέρη του σώματος (πέλματα, παλάμες, πρόσωπο) ειδικά αιμοφόρα αγγεία που μπορούν να μεταφέρουν μεγάλο όγκο αίματος στις επιφάνειες αυτές ώστε να διευκολύνεται η απώλεια θερμότητας στο περιβάλλον. Τα θηλαστικά διαχέουν θερμότητα στο περιβάλλον από το μη τριχωτό δέρμα, τα πέλματα, τις παλάμες και το πρόσωπο που είναι φυσικά «καλοριφέρ» που εκπέμπουν και δροσίζουν το σώμα. Η Heller έκαμε πολλά πειράματα με αθλητές που υπερθερμαίνονταν μετά από εντατική προπόνηση και η μέθοδος κρίθηκε αποτελεσματική για μείωση της θερμοκρασίας ενισχύοντας παράλληλα και την αντοχή τους.
Προσοχή λοιπόν από τον καύσωνα αλλά αν παρ’ ελπίδα υπερθερμανθείτε βουτήξτε τις παλάμες σε κρύο νερό και περπατήστε ξυπόλυτοι σε κρύα επιφάνεια.
