Πρόσφυγες είμαστε λίγο ή πολύ, από κάπου ήρθαμε, εμείς είτε οι πρόγονοί μας, η Ευρώπη η ίδια είναι ήπειρος μεταναστών.
Υπάρχει ένα μεγάλο ερώτημα το οποίο δεν είδα να τίθεται καν, όχι να απαντάται, μετά και το νέο δυστύχημα με μετανάστες στο Αιγαίο, στα ανοιχτά της Χίου αυτή τη φορά: Τι ακριβώς κάνει το Λιμενικό και τα περιπολικά σκάφη του; Ποιες είναι οι εντολές που έχουν όταν εντοπίζουν βάρκες φορτωμένες με ανθρώπους που επιχειρούν να αποβιβαστούν σε ελληνικό έδαφος; Φαντάζομαι πως προσπαθούν να τους εμποδίσουν, ναι, αλλά πώς; Μπαίνουν μπροστά να τους κόψουν τον δρόμο; Τους σπρώχνουν προς τα πίσω κυριολεκτικά –αυτό που αποκαλείται pushback, επαναπροώθηση στα ελληνικά– ώστε να επιστρέψουν εκεί απ’ όπου έρχονται; Και αν δεν συμμορφωθούν; Τους βυθίζουν, «κατά λάθος» όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, αν όχι επίτηδες; Θα πρέπει να μας αποκαλύψουν ποιες διαταγές έχουν από τους ανωτέρους τους, και αυτοί από την κυβέρνησή τους, επειδή υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες στο διεθνές δίκαιο οι οποίοι απαγορεύουν τα pushbacks.
Θα ρωτήσει κάποιος, μάλλον αφελώς: Ένα κράτος δεν έχει το δικαίωμα να προστατεύει τα σύνορά του, χερσαία ή θαλάσσια, από παράνομη είσοδο; Και βέβαια. Δεν επιτρέπεται όμως να στέλνει πίσω βίαια τους μετανάστες ή πρόσφυγες, και μάλιστα μαζικά με συνοπτικές διαδικασίες, χωρίς να τους δοθεί η δυνατότητα να ζητήσουν άσυλο, χωρίς να εξεταστεί ξεχωριστά κάθε περίπτωση σύμφωνα με τις προβλεπόμενες νόμιμες διαδικασίες. Τα pushbacks θεωρούνται παράνομα βάσει του Διεθνούς Δικαίου Προσφύγων (αρχή της μη επαναπροώθησης – non-refoulement), της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του ενωσιακού δικαίου της Ε.Ε.
Σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης (1951), «Κανένα συμβαλλόμενο κράτος δεν θα απελαύνει η επαναπροωθεί (refouler) με οποιονδήποτε τρόπο έναν πρόσφυγα σε εδάφη όπου η ζωή ή η ελευθερία του θα απειλούνταν» (άρθρο 33.1). Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση (ΕΣΔΑ), «Απαγορεύονται οι συλλογικές απελάσεις αλλοδαπών» (Πρωτόκολλο 4, άρθρο 4). Η Οδηγία 2013/32 της Ε.Ε. (Διαδικασίες Ασύλου) ορίζει ότι κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να υποβάλει αίτηση ασύλου η οποία να εξεταστεί ατομικά, και το άτομο να παραμείνει στη χώρα μέχρι την απόφαση.
Προφανώς, καμιά από τις διαδικασίες αυτές δεν τηρήθηκε – και πώς θα ήταν δυνατόν με τις θαλάσσιες κόντρες μεσοπέλαγα, που σχεδόν αναπόφευκτα κατέληξαν στη σύγκρουση και στην «τραγωδία» (αυτός ο τόσο απελπιστικά κοινότοπος ευφημισμός που χρησιμοποιείται σε τέτοιες περιπτώσεις μοιάζει με «ξέπλυμα» κακών αποφάσεων και πρακτικής πριν καν διερευνηθούν: Μια τραγωδία είναι κακό πράγμα μεν, όμως οι πολλοί νεκροί το αναγάγουν, τρόπον τινά, σε κάτι άλλο, μάλλον αναπόφευκτο).
Και η ΕΔΕ που διατάχθηκε μπορούμε να υποθέσουμε σε ποιο συμπέρασμα πάνω-κάτω θα καταλήξει: Ήταν μια κακιά στιγμή. Οι λιμενικοί, εκτελώντας το καθήκον τους (ποιο ακριβώς;) προσπάθησαν μπλα-μπλα-μπλα, όμως ο χειριστής του Τ/Χ στράφηκε εναντίον του Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. (Π.Λ.Σ.) –αχ αυτά τα χαζά αρχικά!– με σκοπό να το εμβολίσει (ηλίθιος γαρ), με αποτέλεσμα να τουμπάρει το φουσκωτό που ξεφούσκωσε και βούλιαξε (απόδειξη ένα σημαδάκι που μας έδειξαν στη δεξιά πλευρά του Π.Λ.Σ.). Αποτέλεσμα: 15 νεκροί αλλοδαποί και 25 τραυματίες, μια λιμενικός με διάσειση και ένας λιμενικός με βγαλμένο ώμο – του τον έβαλαν πίσω (pushback).
Υπάρχει κάτι διεστραμμένα ειρωνικό σε τέτοιες περιπτώσεις: Αντί να τους βουλιάζουν πρώτα και μετά να τρέχουν όλη νύχτα να μαζεύουν νεκρούς και ζωντανούς, με πληθώρα μέσων και πόρων, μήπως θα ήταν ευκολότερο και απλούστερο να δρουν σύμφωνα με τους κανονισμούς; Όχι πως έχουν και δικαίωμα επιλογής, αλλά λέω, δεν θα ήταν πιο απλό να τους μεταφέρουν με ασφάλεια στην ξηρά, να τους καταγράφουν και να τηρούν όλες τις προβλεπόμενες νόμιμες διαδικασίες; Μήπως, λέω, θα γλιτώναμε όλο αυτό –τους νεκρούς και τραυματίες, τη διερεύνηση των ευθυνών κ.λπ.– αν απλώς έκαναν όλοι αυτό που πρέπει, αυτό που λένε οι νόμοι, οι συμβάσεις, οι οδηγίες; Τι ακριβώς εξυπηρετεί το αντίθετο, αυτή η βλακώδης πρακτική, (προστατεύουμε τη χώρα και κουραφέξαλα;), με την οποία όχι μόνο δεν προστατεύεται κανείς και τίποτα, αλλά αντιθέτως αφήνει εκτεθειμένους τους πάντες, από τον τελευταίο ταλαίπωρο λιμενικό ώς τον ανευθυνοϋπεύθυνο πρωθυπουργό;
Ναι, ξέρω: Υπάρχει ο φόβος ότι οι αλλοδαποί κωλυσιεργούν όσο μπορούν, κατσικώνονται στη χώρα που αναγκάζεται να τους τρέφει και να τους φροντίζει κ.λπ. Ε, και λοιπόν; Το άλλο είναι προτιμότερο; Μου θυμίζει εκείνο το ρατσιστικό ανέκδοτο που ξεχειλίζει κακία και απανθρωπιά: «Πώς αποκαλούμε 15 αλλοδαπούς μετανάστες στην επιφάνεια της θάλασσας; Polution. Και πώς αποκαλούμε 15 μετανάστες στον πάτο της θάλασσας; Solution».
Τα λέω αυτά επειδή η κοινωνία, στην Ελλάδα και στην Κύπρο, είναι σε μεγάλο βαθμό ανάλγητη στο δράμα των ξεσπιτωμένων, ένα παράδοξο που δεν δικαιολογείται από τα πολλά (ή λιγότερα) χρόνια που πέρασαν από τότε που γίναμε πρόσφυγες –όλοι λίγο πολύ αυτό είμαστε, από κάπου ήρθαμε, εμείς είτε οι πρόγονοί μας– η Ευρώπη η ίδια είναι ήπειρος μεταναστών, πολύ περισσότερο ολόκληρη η Βόρεια και Νότια Αμερική, η Αυστραλία, η Ασία… Πότε θα νιώσουμε συμπάθεια και ενσυναίσθηση, κάποια συγγένεια –μακρινή, έστω– με εκείνους τους ανθρώπους που θαλασσοπνίγονται ψάχνοντας ένα καλύτερο μέλλον;
chrarv@philelefheros.com
Minority Report, ΕΛΕΥΘΕΡΑ 08.02.2026
